Որքանո՞վ է հավանական երրորդ համաշխարհային պատերազմը

Աշխարհում միաժամանակ մի քանի լուրջ հակամարտությունների և աշխարհաքաղաքական լարվածության աճի պայմաններում երրորդ համաշխարհային պատերազմի հավանականության հարցը կրկին դարձել է քննարկման առարկա։ Ուկրաինայի պատերազմը, Մերձավոր Արևելքի անկայունությունը, ԱՄՆ-ի և Չինաստանի միջև մրցակցությունը, ինչպես նաև միջուկային տերությունների հարաբերությունների սրումը մեծացնում են մտահոգությունները։

Սակայն կարևոր է տարբերակել տարածաշրջանային պատերազմների ընդլայնման վտանգը և համաշխարհային պատերազմի իրական սկիզբը։ Մի քանի ճգնաժամերի միաժամանակյա առկայությունը դեռ չի նշանակում, որ աշխարհն անխուսափելիորեն գնում է դեպի համաշխարհային պատերազմ։

Ի՞նչ են ցույց տալիս միջազգային գնահատականները

2026 թվականի հունվարի 27-ին «Ատոմային գիտնականների տեղեկագիրը» (Bulletin of the Atomic Scientists) Ահեղ դատաստանի ժամացույցի սլաքները տեղափոխել է կեսգիշերից 85 վայրկյան առաջ։ Սա ժամացույցի պատմության մեջ ամենամոտ դիրքն է եղել աղետին։ Կազմակերպությունը նման գնահատականը պայմանավորել է միջուկային սպառնալիքների աճով, մեծ տերությունների միջև մրցակցության սրմամբ և միջազգային համագործակցության թուլացմամբ։ 

ՄԱԿ-ի 2026 թվականի Գլոբալ ռիսկերի զեկույցում ներկայացված հարցմանը մասնակցել է 155 երկրի 1300 ներկայացուցիչ։ Հարցվածների 36 տոկոսը կարծում է, որ առաջիկա մեկ տարվա ընթացքում կարող է տեղի ունենալ լայնածավալ պատերազմ։ Սակայն այս ցուցանիշը չի նշանակում, որ նույնքան մարդ կանխատեսում է հենց երրորդ համաշխարհային պատերազմը․ խոսքը լայնածավալ ռազմական հակամարտության ռիսկի մասին է։ 

Իր հերթին՝ Միջազգային հարաբերությունների խորհուրդը (CFR) 2026 թվականի համար առանձնացրել է մի շարք վտանգավոր սցենարներ։ Դրանց թվում են Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների միջև հնարավոր ռազմական բախումը, Չինաստանի և Թայվանի շուրջ ճգնաժամի սրումը, ինչպես նաև Հյուսիսային Կորեայի միջուկային գործողությունների հետևանքով նոր հակամարտության առաջացումը։ Այս սցենարներից մի քանիսը փորձագետները գնահատել են որպես միջին հավանականության, բայց բարձր ազդեցության ռիսկեր։ Որո՞նք են երրորդ համաշխարհային պատերազմի հիմնական վտանգները

Առաջին մեծ ռիսկը միջուկային տերությունների միջև ուղիղ բախումն է։ Եթե Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ-ի, կամ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի միջև ռազմական միջադեպը վերածվի լայնածավալ հակամարտության, դրա հետևանքները կարող են դուրս գալ մեկ տարածաշրջանի սահմաններից։

Երկրորդ վտանգը միաժամանակ մի քանի տարածաշրջաններում ընթացող պատերազմների փոխկապակցումն է։ Տարբեր հակամարտություններում խոշոր պետությունների ներգրավվածությունը կարող է մեծացնել սխալ հաշվարկների, փոխադարձ հարվածների և իրավիճակի վերահսկողությունից դուրս գալու հավանականությունը։

Երրորդ գործոնը սպառազինությունների մրցավազքն է։ Միջուկային զինանոցների արդիականացումը, նոր հրթիռային համակարգերի զարգացումը և սպառազինությունների վերահսկման պայմանավորվածությունների թուլացումը նվազեցնում են վստահությունը պետությունների միջև։

Ի՞նչ կարող է դա նշանակել Հայաստանի համար

Հայաստանը, գտնվելով աշխարհաքաղաքական բարդ տարածաշրջանում, չի կարող անմասն մնալ նման զարգացումներից։ Մերձավոր Արևելքում կամ Հարավային Կովկասում խոշոր տերությունների միջև լարվածության աճը կարող է անդրադառնալ երկրի անվտանգային միջավայրի, արտաքին առևտրի, էներգետիկ մատակարարումների և տրանսպորտային հաղորդակցությունների վրա։

Հատկապես զգայուն է Իրանի շուրջ իրավիճակը։ Իրանի ներգրավմամբ լայնածավալ հակամարտությունը կարող է անմիջական ազդեցություն ունենալ Հայաստանի հարավային հարևանության և տարածաշրջանային կապերի վրա։ Միաժամանակ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հարաբերությունների հետագա սրումը կարող է փոխել նաև Հարավային Կովկասում ուժերի հարաբերակցությունը։

Past.am-ի դիտարկմամբ՝ երրորդ համաշխարհային պատերազմի վտանգի մասին խոսելիս պետք է տարբերակել իրական սպառնալիքները չափազանցված կանխատեսումներից։ Այս պահին միջազգային կառույցների և փորձագետների գնահատականները ցույց են տալիս, որ լայնածավալ պատերազմի ռիսկերն աճել են, սակայն դրանք չեն հաստատում, որ համաշխարհային պատերազմն անխուսափելի է կամ արդեն մոտ է։

Աշխարհի ապագան մեծապես կախված է նրանից, թե միջուկային տերությունները որքանով կկարողանան պահպանել կապի և բանակցությունների ուղիները, կանխել ռազմական միջադեպերի ընդլայնումը և վերականգնել սպառազինությունների վերահսկման մեխանիզմները։ Այս պայմաններում ամենամեծ վտանգը ոչ միայն առանձին պատերազմներն են, այլև դրանց շղթայական միավորման հնարավորությունը։ Past.am-ը հետևելու է այս զարգացումներին՝ ներկայացնելով միջազգային գնահատականներն ու Հայաստանի համար հնարավոր հետևանքները։