Լավրովը եկել էր սառեցնելու Արցախյան հակամարտությունը

Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի այցը Հայաստան բուռն քննարկումների առիթ է դարձել: Այցից առաջ որոշ շրջանակներում տարածվել էր խուճապային տրամադրություն, թե Լավրովը գալիս է Հայաստանի իշխանություններին ստիպելու Արցախի տարածքները հանձնել Ադրբեջանին: Այդ մտայնության համար հիմք էին ծառայել ռուսական մամուլի հրապարակումները: Դրանցում նշվում էր, թե Լավրովն Արցախյան հակամարտության կարգավորման առաջարկությամբ է մեկնում Երևան, որի համաձայն՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է «ցավոտ փոխզիջումների» գնան:

Սակայն Լավրովի հայտարարություններն ամբողջությամբ հերքեցին այդ մտահոգությունները: Ռուսաստանի արտգործնախարարը խոսեց ոչ թե հակամարտության լուծման ինչ-որ տարբերակների մասին (թեև հպանցիկ անդրադարձավ Կազանի փաստաթղթին), այլ, որ պետք է ամբողջությամբ կատարվեն Հայաստանի, Արցախի և Ադրբեջանի միջև 1994-1995թթ. ստորագրված զինադադարի համաձայնագրերի պահանջները: Բացի դրանից` Լավրովն անդադար շեշտել է բացառապես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակում բանակցությունները շարունակելու կարևորությունը:

Այլ կերպ ասած` Ռուսաստանի արտգործնախարարը Հայաստանի, բնականաբար, նաև Ադրբեջանի ղեկավարությանը հորդորել է վերադառնալ մինչև ապրիլի 2-ի ստատուս քվոն: Որոշ փորձագետներ համարում են, որ Լավրովի այդ հայտարարությունները Հայաստանի շահերից են բխում: Իհարկե, այնպես չէ, որ զինադադարի համաձայնագրերն ու Մինսկի խմբի ձևաչափը հակասում են Հայաստանի շահերին:

Զինադադարն ու խաղաղ բանակցային գործընթացն ինքնին չեն կարող Հայաստանի շահերից չբխել, դա նույնիսկ պրիմիտիվ մոտեցում է, բայց խնդրին ավելի խորը դիտարկելու պարագայում առաջանում են որոշ հարցեր: Ադրբեջանը սանձազերծեց նոր ռազմական գործողություններ՝ կոպտորեն խախտելով այդ 1994-1995թթ. զինադադարի համաձայնագրերը և միջազգային բոլոր կառույցների, այդ թվում` ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առջև ստանձնած պարտավորությունը, որ հարցը պետք է լուծվի բացառապես խաղաղ ճանապարհով:

Ռազմական գործողությունների արդյունքում խախտվել է ստատուս քվոն` այն իրավիճակը, ինչ կար մինչև ապրիլի 2-ը: Զոհվել են 100-ավոր զինվորներ և խաղաղ բնակիչներ, Ադրբեջանի զինված ուժերն անցել են նախկինում որոշված շփման գծի սահմանները, վերցրել որոշ դիրքեր, ռմբակոծել են բնակավայրեր, իրականացրել ռազմական հանցագործություններ:

Եվ ի՞նչ, հիմա ձևացնե՞լ, թե այդ ամենը տեղի չի ունեցել և վերադառնա՞լ նախկին իրավիճակին: Անգամ ցանկության դեպքում դա անհնար է: Փոխվել է իրավիճակը: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գլխավոր առաքելությունը ոչ այնքան հակամարտության կարգավորումն է, որքան նոր պատերազմը և արյունահեղությունը կանխելը: Բոլոր միջնորդները, այդ թվում` Լավրովը, հայտարարում են, որ հակամարտությունը կարող են լուծել միայն այդ հակամարտության կողմերը, իսկ իրենց խնդիրն է կողմերին բերել բանակցային սեղանի շուրջ: Սակայն միջնորդներին չհաջողվեց Ադրբեջանին ստիպել հրաժարվել Արցախի հարցը պատերազմի միջոցով լուծելու գաղափարից:

Բաքվին այդ արկածախնդրությունից հետ չպահեցին ո՛չ զինադադարի համաձայնագրերը, ո՛չ էլ Մինսկի խմբի կոչերը: Հետևաբար, որտեղի՞ց երաշխիք, որ մի քանի օրից, մեկ ամսից, մեկ տարուց հետո Ադրբեջանը կրկին չի սկսի ռազմական գործողություններ: Եթե հստակ գնահատական չի տրվում տեղի ունեցածին, Ադրբեջանը, երբ ուզում, պատերազմ է սկսում, երբ ուզում, հրադադար խնդրում, ապա էլ ո՞րն է նախկին ստատուս քվոյին վերադառնալու և բանակցությունների իմաստը:

Անշուշտ, Արցախյան հակամարտության մեջ ինչպես կողմերի, այնպես էլ միջնորդների շահերը բախվում են, հետևաբար, յուրաքանչյուրը փորձում է մանևրել: Կոնկրետ Ռուսաստանը հասկացնել տվեց, որ իրեն շահեկան է Արցախյան հակամարտության սառեցումը, այլ ոչ թե կարգավորումը: Այդ մասին ավելի վաղ հայտարարել է ՌԴ վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդևը:

Քառօրյա պատերազմից հետո Երևան և Բաքու կատարած այցերի օրերին նա նշել է, որ ավելի լավ է հակամարտությունը սառեցվի, քան արյուն թափվի: Ինչևէ, Հայաստանը չպետք է հենց այնպես ների Ադրբեջանին քառօրյա պատերազմը: Պաշտոնական Երևանը պետք է կոշտացնի իր դիրքորոշումը, պահանջի Արցախի ժողովրդի անվտանգության և զինադադարի պահպանման գործուն երաշխիքներ: Այդպիսի երաշխիքներից է այլևս որևէ միակողմանի զիջման չգնալը ու Արցախի անկախության ճանաչման գործընթացի ծավալումը:

Հայաստանը զիջեց, բանակցեց որքան հնարավոր էր, բայց Ադրբեջանը ջուրը նետեց 22 տարվա բանակցությունների ողջ աշխատանքը: Պետք է փաստել, որ Հայաստանի պաշտոնական հայտարարություններում արդեն իսկ նկատվում է դիրքորոշման փոփոխություն:

Մասնավորապես, Սերժ Սարգսյանը նշել է. «Հրադադարը ոտնահարելը բանակցային գործընթացը մղեց հեռու մի կողմ: Մենք համոզված ենք եղել, որ այդ հարցը կարող է լուծվել բացառապես փոխզիջումների հիման վրա, խաղաղ ճանապարհով, բայց այսօր ունենք այլ իրավիճակ»:

Հենց Սերգեյ Լավրովի հետ հանդիպման ժամանակ նախագահն ընդգծել է, որ միջնորդները հասցեական չեն նշում այն կողմի անունը, որը հրաժարվում է խաղաղ կարգավորման առաջարկություններից, ինչի արդյունքում էլ Ադրբեջանն անպատիժ խախտում է զինադադարը: Պատերազմի թեժ օրերին նախագահ Սարգսյանը հանձնարարեց Արցախի հետ ռազմական փոխօգնության պայմանագրի տեքստ նախապատրաստել: Դեռևս անհայտ է այդ փաստաթղթի ճակատագիրը:

Թերևս իշխանությունները սպասում են Բաքվի հետագա քայլերին: Բայց, անկախ Ադրբեջանի հետագա գործողություններից, այդ գործընթացը պետք է հասցնել մինչև վերջ: Ինչ-որ ձևով պետք է անպայման պատժել Ադրբեջանին, որ վերջինիս իշխանությունների համար հասկանալի լինի` ցանկացած նոր ռազմական ավանտյուրա վերջնականապես փակելու է ոչ թե 5 շրջան, այլ նույնիսկ կես շրջան հետ ստանալու հեռանկարը:

Տիգրան Խաչատրյան