Զենքի վաճառքի հարցը՝ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում

«Իրազեկ քաղաքացիների միավորման» փորձագետ Աննա Փամբուխչյանը, անդրադառնալով օրերս ԱԳ նախարարի տեղակալ Շավարշ Քոչարյանի՝ ավստրիական Die Presse օրաթերթին տված հարցազրույցի ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերաբերյալ բավական կարեւոր առաջարկությանը, նշում է, որ այն երկու հիմնական ուղերձ է պարունակում:

Հիշեցնենք, որ հարցազրույցի ընթացքում ԱԳ նախարարի տեղակալը Ռուսաստանի կողմից հակամարտության կողմերին զենքի վաճառքի մասին հարցին ի պատասխան ասել էր հետևյալը.

«Հայկական կողմը շարունակաբար բարձրաձայնում է այդ հարցը, այդ թվում՝ մեր նախագահի մակարդակով: Մենք հասկանում ենք՝ ինչ է տեղի ունենում եւ մենք ունենք բոլոր հիմքերը՝ դժգոհ լինելու: Ռուսաստանն ասում է, որ եթե ինքը այն չվաճառի, դա կանի մեկ ուրիշը: Ես կողմ եմ տարածաշրջանում բոլոր հակամարտող կողմերի համար զենքի ամբողջական էմբարգոյին: Մինսկի խմբի երեք համանախագահ երկրները՝ ԱՄՆ-ն, Ռուսաստանը եւ Ֆրանսիան, կարող են հասնել դրան ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում: Դա ճիշտ կլիներ»:

Այսպես, ըստ փորձագետի, առաջին հերթին այն կրկին շեշտում է, որ հայկական կողմը չի պատրաստվում լռել Մոսկվայի կողմից զենքի վաճառքի անընդունելիության մասին: «Երկրորդ ուղերձը նպատակ ունի եւս մեկ անգամ ստիպել միջազգային հանրությանը ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ կան միջազգային իրավունքի դրույթներ, որոնք թույլ կտային արգելել թե՛ Ռուսաստանին, թե՛ որեւէ այլ երկրի զենք վաճառել հակամարտության կողմերին»,- նշում է նա:

Վերջինիս համոզմամբ, եթե Շավարշ Քոչարյանի այս գաղափարը չմնա ավստրիական թերթի էջերին, այլ դառնա Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մի մաս, ապա հնարավոր կլինի ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդում բավականին թափանցիկ կերպով տեսնել, թե ով է դեմ տարածաշրջանում արյունահեղության ավելացմանը, իսկ ով՝ ոչ: «Եվ, ամենակարևորը, միգուցե հնարավոր լինի իրոք վերջ տալ թե՛ Ռուսաստանի եւ թե՛ այլ երկրների կողմից Ադրբեջանին զենքերի շարունակական մատակարարումներին»,- հայտնում է Աննա Փամբուխչյանը: Փորձագետը միաժամանակ քիչ հավանական է համարում այն, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը նմանօրինակ որոշում կկայացնի, քանի որ Ռուսաստանը ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում վետոյի իրավունք ունեցող երկիր է:

«Հաշվի առնելով այն, որ ՄԱԿ-ի ԱԽ մյուս անդամները որեւէ առանձնահատուկ շահ չունեն Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջև սառը հակամարտությունը «տաք» պահելու մեջ եւ այդ երկրների հետ զենքի «բիզնես» չեն անում, հավանական է, որ կողմ կլինեն նման արգելքին: Սակայն Ռուսաստանի Դաշնությունը, որը անցած մի ամսվա ընթացքում բազմիցս փորձել է արդարացնել զենքի վաճառքի իր ստրատեգիան, վետոյի իրավունքը կիրառելուց ձեռնպահ չի մնա՝ զենքի «բիզնեսը» շարունակելը եւ տարածաշրջանը «տաք» պահելու իր շահերը պաշտպանելու համար»,- հավելում է նա:

Հիշեցնենք, որ ըստ 1994թ. Բուդապեշտում ձեռք բերված համաձայնության՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամ երկրները պետք է ձեռնպահ մնան Արցախյան հակամարտության կողմերին զենք վաճառելուց: Մինսկի խմբի անդամներից միայն երկուսն են խախտել այդ համաձայնությունը՝ ՌԴ-ն եւ Թուրքիան: Ռուսաստանը խախտում է նաեւ դիվանագիտական այն չգրված կանոնը, համաձայն որի, չի կարելի միաժամանակ լինել ե՛ւ բանակցային գործընթացի միջնորդ, ե՛ւ հակամարտության առանց այն էլ հեղհեղուկ ստաբիլությունը զենքի վաճառքով ի չիք դարձնող: «Այլ կերպ ասած՝ չի կարելի հայտարարել, որ կոնֆլիկտը պետք է ունենա միայն խաղաղ լուծում եւ միաժամանակ զինել կողմերին՝ ստեղծելով ոչ խաղաղ ճանապարհներ: Ու թեեւ Ռուսաստանը շարունակում է պնդել, որ բալանս է պահպանում, հայկական ու ադրբեջանական զինուժին մատակարարված ռազմամթերքների տարբերությունն արդեն որեւէ մեկի համար գաղտնիք չէ»,- նշեց փորձագետը:

Ըստ նրա՝ հույս կա, որ եթե հարցն իրոք հասնի ՄԱԿ-ի ԱԽ, ապա միջազգային ճնշումների շնորհիվ ու «խաղաղապահի» դեմքը փրկելու համար Ռուսաստանը դեմ չքվեարկի (վետո չկիրառի) Արցախյան կոնֆլիկտի կողմերին զենքի մատակարարման էմբարգոյի բանաձեւին:

Քրիստինա Տեր-Մաթեւոսյան