Քաղաքական տեքստ, իրավունք և ազատություն

2000-ականներից Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքում գերիշխող դեր կատարող քոչարյանական մամլիչը, ապա և սարգսյանական «խոսքի ազատությունը» գրեթե զերոյի հավասարեցրեցին պրակտիկ քաղաքական գործունեությունը: Ընդ որում շեշտենք, որ սա վերաբերվում է և «իշխանությանը»՝ իր կուսակցությունով հանդերձ, և ընդդիմությանը:Արդյունքում քաղաքականությունը, որն իր բնույթով պետք է լիներ պրակտիկ գործունեություն, մնաց հռետորաբանության շրջանակներում: Հենց սրա վրա էլ կցանկանայինք կանգ առնել:

Քաղաքական տեքստ.  Ներկայումս, եթե մենք բովանդակային մակարդակում վերլուծենք կամ համեմատենք հայաստանյան «իշխանական» և մնացած գրեթե բոլոր ճամբարներից հնչող խոսքը, հայտարարությունները, կոչերը կամ կարգախոսները, ապա գրեթե անհնար կլինի որակական և սկզբունքային որևէ տարբերություն գտնել:

Այստեղ արդեն բացարձակ նշանակություն չունի այն փաստը, որ Առաքել Մովսիսյանը կամ Սեյրան Սարոյանը ավելի գռեհիկ խոսք ունեն, քան ոչ իշխանական ճամբարի որևէ այլ քաղաքական գործիչ, որն ավելի բարձր կրթական ցենզ ունի, քանի որ չորրորդային նշանակության այն փաստը, թե քաղաքական խոսքում հնչում է , ուղղակի, թե անուղղակի հայհոյանք: Նշվածի հետևանքով բովանդակային և անգամ ոճային առումով իշխանական և ոչ իշխանական տեքստերը գտնվում են լիովին նույն հարթության մեջ:

Արդյունքնում հայաստանյան ընդդիմադիր, կիսաընդդիմադիր և կեղծընդդիմադիր ցանկացած ելույթ կառուցված է համապատասխան այն պայմաններին, որոնք թելադրված են վարչակարգի կողմից:

Այս իրավիճակը, պետք է կարծել, որ ձեռնտու է խաղացող բոլոր կողմերին, քանի որ քաղաքական դաշտում բոլոր խաղացողները մնում են վարչակարգի համար կանխատեսելիության սահմաններում, այն է՝ «իշխանություններն» անգամ բառային մակարդակով գիտեն, ինչպիսի տեքստ սպասել իրենց «ընդդիմադիրներից», իսկ «ընդդիմադիրները» ազատված են պրակտիկ գործողություններից և առանց ջանք թափելու՝ կարող են սահմանափակվել բովանդակային առումով «իշխանական» տեքստից ոչնչով չտարբերվող հռետորաբանությամբ:

Թերևս նշված կանխատեսելի քաղաքական տեքստի սահմաններից դուրս եկած հատուկենտ բացառություններից էր Շանթ Հարությունյանը, ով ներկայումս ձերբակալված է կարմիր թելերով կարված քրեական գործով և ում գործողությունները քննադատության արժանացան գրեթե բոլոր ճամբարներից: Ընդ որում, առաջ ընկնելով քննադատներից, շեշտենք, որ խոսքը չի գնում Շանթ Հարությունյանի բառապաշարի մասին:

Իրավունքը քաղաքական խոսքում . Վերոնշյալ հասարական-քաղաքական տեքստերում վերջին շրջանում չափից ավելի շատ սկսեցին շրջանառվել բազմապիսի իրավունքների և ազատությունների մասին բարձրագոչ հայտարարությունները: Ընդ որում նշենք, որ ազատությունների և իրավունքների ջատագովները հենց իրենք են հաճախ անհանդուրժողականություն ցուցաբերում ցանկացած այլ կարծիքի նկատմամբ:

Իհարկե, մարդու և քաղաքացու համապարփակ իրավունքների առկայությունն ու պաշտպանվածությունն այն հենասյուներն են, որոնց վրա կառուցված է ցանկացած իրավական, սոցիալական պետություն, սակայն հայաստանյան իրականության մեջ վերջիններս հաճախ վերածվում են շահարկման առարկաների: Վերոնշյալ իրավունքներն ու ազատությունները շրջանառության մեջ են դրվում մի քանի հիմնական խմբերի կողմից.

1. Հասարակական-քաղաքական գործիչներ, որոնք իրավամբ և առանց ենթատեքստային նպատակների, զբաղված են հայաստանյան իրականության մեջ առկա խոցելի խմբերի իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությամբ։

2. Գործիչներ, որոնց համար իրավունքների և ազատությունների ոլորտը ընդամենը սեփական հռետորաբանությունը և պոպուլիզմը հարստացնող գործիք է։

3. Անհատներ կամ խմբեր, որոնք զբաղված են նշված ոլորտներով զուտ դրամաշնորհային ծրագրերի շրջանակներում: Միաժամանակ պետք է նշել, որ վերջին խմբի առկայությունը վարչախումբը հիմնականում օգտագործում է իր ընտրությամբ այս կամ այն կազմակերպությանը «գրանտակերության» մեջ մեղադրելու համար, ինչը նույնպես, կարծում ենք լուրջ չէ և հաճախ արդարացված չէ:

Վերջապես եզրափակելով, նշենք՝ իրավունքների և ազատությունների ընտրովի կիրառման արդյունքում վերջիններս դադարում են արժեք լինելուց, քանի որ, եթե մենք ընդունում և պաշտպանում ենք ցանկացած վարչակարգին ուղղված ցանկացած քննադատության ազատությունն ու իրավունքը, ապա, որքան էլ տհաճ լինի, պետք ընդունենք նաև ցանկացած, ասենք հանրապետականի հանրապետական լինելու իրավունքը, այլապես կկորչի այն որակական սահմանը, որը պետք է լինի վարչակարգ ներկայացուցչի և վերջինիս քննադատի միջև: Իսկ նշված սահմանի կորստից հետո, այսօրվա քննադատը վաղը կձևավորի այսօրվա վարչակարգից ոչնչով չտարբերվող «նոր» վարչակարգ:

Աղասի Մարգարյան

Past.am, վերլուծաբան