Ներմուծման վրա հիմնված առևտուրը հանգեցրել է լճացման

Ներմուծման և մանրածախ առևտրի ծավալների նվազումը Հայաստանում վերջին երկու տարիներին փոխպայմանավորված են: Բանն այն է, որ Հայաստանի տնտեսության ճյուղերից ամենամեծ ծավալներն ունի առևտուրը: Այս տարվա 10 ամիսների արդյունքներով առևտրի շրջանառության ծավալները կազմել են 1 տրլն 753 մլրդ դրամ, որը գրեթե այնքան է, որքան արդյունաբերության (1 տրլն 152) մլրդ դրամ և գյուղատնտեսության (757 մլրդ դրամ) ծավալները միասին վերցրած:

 

Հատկապես արդյունաբերության 2015– 2016–ին արձանագրված աճի տեմպերի պարագայում անգամ, առևտրի գերիշխող դիրքը տնտեսության ճյուղերի մեջ շարունակվում է պահպանվել: Առևտրաշրջանառության ամենամեծածավալ լինելն իր հերթին արտացոլվում է ներմուծման գերակայության ցուցանիշում:

 

Այս տարվա՝ 2016–ի 10 ամիսներին ներմուծումը կազմել է 2 մլրդ 613 մլն դոլար կամ 1 տրլն 254 մլրդ դրամ: Եթե համադրենք այս ցուցանիշը ներքին առևտրի հետ ցուցանիշի, ապա կտեսնենք, որ, չհաշված սննդարդյունաբերության հետ կապված ճյուղերի ապրանքները, հիմնականում սպառում ենք ներմուծվող ապրանքները:

 

Այս հանգամանքներով էլ պայմանավորված է երկու ցուցանիշների նվազումը: Ընդ որում, դրանք համարյա համարժեք ձևով են արտացոլվում մեկը մյուսի վրա: Ներմուծումն հունվար–հոկտեմբերին նվազել է 0,3%–ով, առևտրի ծավալները՝ 0,1%–ով: Այստեղ կարևոր դեր է ունեցել մեկ կարևոր գործոն՝ արտերկրից մասնավոր փոխանցումների նվազումը:

 

Այսինքն, բնակչության մի զգալի մասը (մոտ 30–40%–ը), ըստ էության, ստանում են գումար արտերկրից և դրանով գնում ներմուծված ապրանքներ: Երբ փոխանցումները նվազեցին, դա արտացոլվեց նաև ներմուծման և ներքին առևտրի ցուցանիշների վրա:

Եզրակացությունն այն է, որ մասնավոր փոխանցումների հոսքի նվազումը վեր հանեց մեր տնտեսության հիվանդությունը՝ ներմուծման հիման վրա մեծածավալ ներքին առևտրի առկայությունը: Ակնհայտ է, որ այսպիսի կացությունը մի օր պետք է բերեր շուկայի գերհագեցածության և լճացման, ինչը տեղի է ունենում հիմա: Կոպիտ ասած, հնարավոր չի անընդհատ ներմուծել և անընդհատ այն սպառել, առանց սեփական արժեքը ստեղծելու:

Անշուշտ, ուրախալի է, որ հակառակ ներմուծման ծավալների նվազման, արտահանումը արագ տեմպերով աճում է, մոտենալով 20% աճի ցուցանիշին: Սակայն, ակնհայտ է, որ տեղական արտադրությունը կարող է և պետք է ձգտի փոխարինել ներմուծվող ապրանքներին ներքին շուկայում: Ինչ վերաբերվում է ներմուծման ցուցանիշներին, ապա այս տարվա 10 ամիսների ցուցանիշը գրեթե համարժեք է նախորդ տարվա նույն ժամանակհատվածի ցուցանիշին:

 

Տարեկան արդյունքը, ակնկալվում է, որ դարձյալ շատ մոտ կլինի 2015–ի ներմուծման ցուցանիշին՝ 3 մլրդ 239 մլն դոլարին: Հակառակ սրան, արտահանումը, այս տեմպի պահպանման պարագայում, ենթադրվում է, որ ավելին կլինի նախորդ տարվա ծավալներից մոտ 300–400 մլն դոլարով: Քանի որ ներմուծման ծավալների նվազումը մեզ մոտ արտացոլում է սպառման ծավալների նվազումը, այն միանշանակ դրական երեույթ անվանել չի կարելի:

 

Սակայն, արտահանման ավելացումը և դրա շնորհիվ ներմուծման–արտահանման բացասական տաբերության նվազումը միանշանակ դրական երևույթ է: Մնում է, որ ներմուծման ծավալների նվազումը չարտացոլի սպառման ծավալների նվազումը՝ այսինքն մեր ներքին շուկայում սպառվող ապրանքների մեջ ավելանա հայկական արտադրության ապրանքների ծավալը: Բացի կառավարությունից, դրա համար անհրաժեշտ են թե արտադրողների թե սպառողներին միմյանց ընդառաջ քայլերը, որից կշահեն երկուսն էլ: