Հայաստանի հարուստ դասակարգը պետականության համար բացարձակ պիտանի չէ

Past.am-ի հյուրն է քաղաքագետ Լևոն Շիրինյանը.

– Նախընտրական այս ամբողջ իրարանցման մեջ քաղաքական բաղադրիչ կա՞:

– Քաղաքականության մեջ գործում են քաղաքական կայացած կուսակցությունները: Բայց լինում է նաև այնպես, որ քաղաքական կուսակցությունների մորթու տակ գործում են շահերի խմբեր: Իսկ քանի որ մեզանում քաղաքական կուսակցություններ, ըստ էության, չկան, հետևաբար գործում են շահերի խմբերը: Ու հիմա նրանք խմբավորվում են` խորհրդարանում տեղ ունենալու համար: Ու այս ամբողջ իրարանցման մեջ, որը ժողովրդի հետ բացարձակ կապ չունի, որևէ գաղափարախոսություն, պլատֆորմ կամ տնտեսական առաջարկ չկա: Նրանք իշխանության բաժանման հարց են լուծում:

– Ինչո՞ւ մեզանում չկայացավ ընտրությունների քաղաքական բաղադրիչը: Ի՞նչ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներ կային:

– Օբյեկտիվ պատճառը տնտեսության քայքայված վիճակն է, հասարակության մեջ սոցիալական շերտերի հստակ չբաժանվածությունը և դասակարգերի չգոյությունը: Եթե լիներ, ասենք, բանվոր դասակարգ, ուզեր–չուզեր պետք է կազմավորվեր, գոնե արհմիություն ստեղծեր: Ուստի տնտեսության նման խճողված, անորոշ, անհասկանալի վիճակն առաջացնում է քաղաքական նման «իրականություն»: Բացի այդ, հասարակության հսկայական մասը լյումպենացել է և սոցիալական, դասակարգային պատկանելության զգացումը կորցրել:

Իսկ սուբյեկտիվ պատճառը էլիտար կոչված քաղաքական դասակարգի բացակայությունն է: Ակնհայտ է, որ էլիտար անձինք առանձին–առանձին կան, բայց քաղաքականորեն կազմակերպված չեն: Չկա այն մարդկանց խումբը, որը պետություն կստեղծի:

Իսկ կուսակցությունների քայքայման գործընթացն սկսվեց 1996–ից, երբ Լ. Տեր–Պետրոսյանը չընտրվեց, բայց մնաց իշխանության գլուխ, և սկսվեցին կուսակցությունների վարկաբեկման գործընթացներ: Հետո Ռ. Քոչարյանը եկավ հայտարարեց, որ իմ կուսակցությունը ժողովուրդն է: Ու կուսակցությունները վարի գնացին: Հետո Հայաստանում այնպես եղավ, որ կյանքն ամբողջովին հավաքվեց և կազմակերպվեց պլուտոկրատիայի ձեռքին: Պլուտոկրատները փողի քսակատերերն են: Նրանք վերևում են, բայց էլիտար չեն, ազնվական չեն: Հայաստանի հարուստ դասակարգը պետականության համար բացարձակ պիտանի չէ: Դա միանշանակ է:

– Իսկ ի՞նչ պետք է անել, որ գործընթացը նորից քաղաքական հուն վերադառնա:

– Եթե երկիրդ խորհրդարանական է, պետք է ունենաս քաղաքական կայացած կուսակցություններ: Մենք դրանք չունենք: Եթե նախագահական է, պետք է օրենսդիր, դատական, գործադիր իշխանությունների միջև լինի հստակ բաժանում: Դա էլ չունենք: Հայաստանը քաղաքական իմաստով հասուն և զարգացած իրականություն չէ: Մեզանում ավտորիտար ռեժիմ է: Ու կապ չունի նախագահական կարգ է, թե խորհրդարանական: Ասեմ ավելին: Նախագահականի դեպքում գոնե կա մեկ հոգի, ով կենտրոնացված իշխանությունը պահում է ձեռքում և ճգնաժամերի ժամանակ գործի դնում իր ուժը: Իսկ խորհրդարանական կարգի դեպքում հարատև ճգնաժամի վտանգը շատ մեծ է:

Իսկ որպեսզի իրավիճակը փոխվի, պետք է հեղափոխություն անել: Ես զենքը նկատի չունեմ: Արմատական հեղաշրջում է պետք մեր գիտակցություններում և հասարակական հարաբերությունների մեջ: Բայց արտագաղթող երկիրը նման կոնսոլիդացիա չի կարող անել: Նրա կենդանի արյունը անընդհատ հոսում է դուրս: Մյուս տարբերակը: Ունենում ենք դիկտատոր, որը հայրենիքին նվիրված է լինում այնքան, որքան գեներալ Դը Գոլը Ֆրանսիային 1960–ականներին, և բոլորին տեղն է դնում, օգնում է կուսակցություններին կայանալ: Հայաստանում այդ դիկտատորը չկա: 

Ես երբեք չէի ենթադրի, որ կարող ենք լինել աշխարհում ամենահետամնաց քաղաքական կառույց ունեցող պետություններից մեկը, որտեղ խնամի–բարեկամ կապերը, արյունակցական կապերը առաջին պլանում կլինեն:

– Բայց մեզ կարող ենք մխիթարել` Թրամփը իր փեսային նշանակեց գլխավոր խորհրդական: Ամերիկայում էլ են նման բաներ լինում:

– Մեր մխիթարանքի հենակետը պետք է Հայաստանը լինի: Մեր երկիրը պետք է ոտքի կանգնի: Դրա համար պետք է կարգախոս ունենանք` Հայաստանը վեր է ամեն ինչից: