ԼՂ հարցն ու Թուրքիայի նեոօսմանական ձգտումները. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Իսլամաբադում կայացած Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության (ՏՀԿ) և Իսլամական համագործակցության կազմակերպության (ԻՀԿ) համաժողովի շրջանակներում տեղի է ունեցել Ադրբեջանի և Թուրքիայի նախագահների հանդիպումը: Ըստ ադրբեջանական մամուլի` հանդիպման ընթացքում կողմերն անդրադարձել են երկկողմ կարևորություն ունեցող մի շարք հարցերի: Պետք է ենթադրել, որ Ալիևի ու Էրդողանի ուշադրության կենտրոնում եղել է նաև ԼՂ հակամարտության կարգավորման խնդիրը` փետրվարի 25–ի դեպքերից հետո այդ զույգը պայմանավորվել էր շուտափույթ հանդիպել:

Թե կողմերը կոնկրետ ինչ են պայմանավորվել, դժվար է ասել: Բայց համաժողովի շրջանակներում Թուրքիայի նախագահը ներկաներին կոչ է արել «վճռականություն դրսևորել ԼՂ հակամարտության կարգավորման հարցում»: Ըստ նրա` «այդ կոնֆլիկտը առկա է ավելի քան 20 տարի, բայց դեռևս լուծված չէ: Ուստի անհրաժեշտ է այդ հարցը բարձրացնել յուրաքանչյուր միջազգային հարթակում»: Ավելի վաղ, Էրդողանի խորհրդական Յալչին Տոպչուն հանդես էր եկել կոչով «հայ–ադրբեջանական պատերազմը դարձնելու օրակարգ երկու միլիարդ մահեմադականից յուրաքնաչյուրի համար»: Համաժողովի հարթակը հակահայկական քարզչության համար օգտագործելուց չի խուսափել նաև Ադրբեջանի նախագահը: Քանի որ Հայաստանը չի կատարում ՄԱԿ ԱԽ–ի բանաձևերը, ապա, ըստ Ալիևի, միջազգային կառույցները պետք է շրջափակումներ կիրառեն Հայաստանի դեմ:

Այն, որ Բաքուն և Անկարան հնարավոր բոլոր առիթներն օգտագործում են ԼՂ հարցը իսլամական աշխարհի ընդհանուր օրակարգ դարձնելու համար, վաղուց գաղտնիք չէ: Դա ոչ միայն փորձ է խնդիրը տեղափոխելու կրոնական, քաղաքակրթական հարթություն, այլև փոխելու հակամարտության կարգավորման գործող ձևաչափը կամ գոնե դրան այլընտրանք ստեղծելու: Բայց իսլամական աշխարհի ոչ բոլոր ներկայացուցիչներն են, որ ոգևորվում են այդ հեռանկարով: Ու խնդիրը միայն այդ երկրների` հայամետ դիրքորոշումը, այդ հարցում չեցոքություն պահելու կամ էլ ինչ–որ առումով Արևմուտքին չհակադրվելու ցանկությունը չէ:

Վերջին շրջանում Թուրքիան փորձում է իրացնել խալիֆայական իր ձգտումները` հիմնված նեոօսմանիզմի դոկտրինի վրա: Շուտով այդ երկրում տեղի է ունենալու սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվե, որի նպատակն է երկիրը դարձնել նախագահական: Շատ փորձագետների և հենց թուրքական ընդդիմության կարծիքով` այն միտված է երկրում խալիֆայության վերականգնմանը, կրոնական բաղադրիչի ուժեղացմանը: Հաջորդ քայլը` Թուրքիան ցանկանում է, որ ստեղծվի մահմեդական աշխարհի գերագույն հոգևոր իշխանություն` ի դեմս ԻՀԿ–ի ղեկավարի: Երրորդ` ԻՀԿ–ն պետք է հանդես գա որպես իսլամական աշխարհի ամենաազդեցիկ միջազգային կազմակերպություն, որը կկարողանա հանդես գալ որպես գլոբալ մակարդակի վերազգային քաղաքական խաղացող: Ու այս ամենը, բնականաբար, Թուրքիայի գլխավորությամբ:

Բայց արդյո՞ք այդ հեռանկարը դուր է գալիս իսլամական աշխարհին կամ գոնե ԻՀԿ–ի անդամ երկրներին: Այդ կազմակերպության առնվազն երկու անդամ` Ղազախստանն ու Իրանը հենց իրենք ունեն նման հավակնություն` դառնալու մահմեդական աշխարհի առաջնորդներ: Բացի այդ, կրոնական նույնությունը դեռևս հիմք և երաշխիք չէ, որ այդ երկրների քաղաքական շահերն ու հետաքրքրությունները համընկնում են: Կոնկրետ այս պահին մահմեդական տարբեր երկրներ տարբեր դիրքորոշումներ ունեն Սիրիայի հարցով, ընդհանրապես Մերձավոր արևելքում տիրող վիճակի վերաբերյալ: Շահերի բախումն ակնհայտ է Իրանի և նրա շուրջ ստեղծված աշխարհաքաղաքական իրադրության առնչությամբ: Մյուս կողմից, կոնկրետ Ադրբեջանի դեպքում, Իսրայելի հետ նրա համագործակցությունը այնքան էլ միանշանակ չի ընդունվում: 
Թերևս սրանք են պատճառները, որ ԼՂ հարցը մահմեդական աշխարհի ընդհանուր օրակարգ դարձնելու Թուրքիայի ու Ադրբեջանի ջանքերը այդպես էլ արդյունք չեն տալիս: Ու դժվար էլ տան:

 

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում