ԱՄՆ–ը մատ է թափ տալիս Հայաստանին. Պետդեպի` մարդու իրավունքների զեկույցի հետքերով

ԱՄՆ–ի Պետքարտուղարությունը հրապարակել է մարդու իրավունքների 2016–ի զեկույցը: Զեկույցում անդրադարձ կա նաև Հայաստանին, Հայաստանում տիրող մարդու իրավունքների վիճակին: Ուշագրավն այն է, որ հրապարակված լինելով ապրիլի 2–ի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ (համընկնումը, իհարկե, զուգադիպություն է)` այն հստակ մեսիջներ է պարունակում ՀՀ իշխանություններին: Ընդ որում, ոչ լավ առումով:

ԱՄՆ պետքարտուղար Ռեքս Թիլլերսոնի` Կոնգրեսին փոխանցած զեկույցում, մասնավորապես նշվում է. «Քաղաքական դաշտում գերակայող դիրք ունեն նախագահ Սերժ Սարգսյանը և նրա առաջնորդած Հանրապետական կուսակցությունը: 2013 թ. նախագահական և 2012 թ. խորհրդարանական ընտրությունները, 2015–ի սահմանադրական հանրաքվեն վարչարարության առումով լավ կազմակերպված էին, բայց գրանցված լուրջ խախտումները կասկածի տակ են առնում ընտրական գործընթացի ամբողջականությունը»: Ասել կուզի, Ս. Սարգսյանը` որպես նախագահ և ՀՀԿ խմբակցությունը` որպես ԱԺ–ում մեծամասնություն և կառավարություն ձևավարող ուժ, ըստ ԱՄՆ–ի, լեգիտիմության խնդիր ունեն:

Եթե համարենք, որ Ս. Սարգսյանի պաշտոնավարումն ավարտվում է 2018–ին, իսկ ՀՀԿ–ինը, գոնե այս կազմով, ապրիլի 2–ին, ապա զեկույցի այս հատվածն ավելի շատ ուղղված է ապագային, այն է` առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններին:
Այն, որ ԱՄՆ–ն ուշիուշով հետևում է այս ընտրություններին, գաղտնիք չէ: Մի քանի օր առաջ Հայաստանում ԱՄՆ–ի դեսպան Ռիչարդ Միլսը իր հարցազրույցում շեշտել էր դրանց կարևորությունը: Ու դրանով էր պայմանավորել` նոր ԸՕ–ով նախատեսված, այսպես ասած, տեխնոլոգիական նորարարությունների ներդրման ֆինանսավորմանը մասնակցելը: Ապրիլին կայանալիք ընտրությունների` ազատ և արդար անցկացնելու անհրաժեշտությունը շեշտել էր նաև ՀՀ–ում ԵՄ պատվիրակության ղեկավարը:

Իհարկե, ՀՀ իշխանությունները լիովին գիտակցում են, թե առաջիկա ընտրություններն ինչ կարևորություն ունեն Արևմուտքի հետ հարաբերությունների զարգացման տեսանկյունից: Այդ զարգացումը ենթադրում է, նախևառաջ, օժանդակություն ֆինանսական առումով` ի դեմս նոր վարկերի, դրամաշնորհների ու ներդրումների: Արևմուտքն արդեն իսկ խոստացել է նոր աջակցություն, բայց ընտրություններից հետո: Իսկ առանց այդ աջակցության Հայաստանի տնտեսությունը երկար չի դիմանա: Դա իր հերթին նշանակում է, որ իշխանությունները չեն կարողանա վերահսկել իրավիճակը: Այսինքն` դա ուղղակի սպառնալիք կլինի իրենց իսկ աթոռին: Ու մեզ դժվար թե օգնի մեր սիրելի ԵՏՄ–ն, քանի որ Ռուսաստանն ինքը փողի կարիք ունի:

Մյուս կողմից, Արևմուտքի հետ հարաբերությունների զարգացումը հավասարակշռում է մեր անդամակցությունը ԵՏՄ–ին ու ՀԱՊԿ–ին արդեն անվտանգության տեսանկյունից:
Եվս մեկ կարևոր մեջբերում Պետքարտուղարության զեկույցից: «Համատարած կոռուպցիան Հայաստանի առջև ծառացած ամենաբարդ հիմնախնդիրներից մեկն է, և դրա դեմ կառավարության պայքարը սոսկ մակերեսային է:

Օլիգարխները կապեր ունեն կառավարության հետ և մենաշնորհ են հաստատել տնտեսությունում: Ավելին, իշխանությունն անտեսում է կառավարության պաշտոնյաների կոռուպցիոն գործարքների մասին մամուլի հրապարակումները:
Կոռուպցիան առկա է շինարարության բիզնեսում, պետական, դատական ատյաններում, գնումների ոլորտում, հարկային, մաքսային, կրթական, առողջապահության համակարգերում և բանակում»:

Այսօր ԱՄՆ–ի և ընդհանրապես Արևմուտքի համար կարևոր նշանակություն ունի այն հանգամանքը, թե արդյոք մեր իշխանությունները ինչ դիրքորոշում կորդեգրեն կոռուպցիայի դեմ պայքարում: Նույն Ռ. Միլսն ու Պ. Սվիտալսկին այս հանգամանքով էին պայմանավորել Հայաստանին տրվելիք հետագա ֆինանսական օգնությունը և համագործակցությունն ընդհանրապես: «Ինձ մտահոգում է կոռուպցիայի խնդիրը, այն ազդեցությունը, որ կոռուպցիան կարող է ունենալ մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության և նաև ազգային անվտանգության հարցերում: Այս ամենը կարևոր է Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունների համատեքստում»,– իր հարցազրույցում նշել էր դեսպան Միլսը:

Ու եթե իր զեկույցում Պետքարտուղարությունը նման շեշտադրումներ է անում, նույնիսկ կոնկրետ դեպքեր նշում (մասնավորապես, ԴԱՀԿ նախկին ղեկավար Միհրան Պողոսյանի օֆշորային սկանդալը), ուրեմն ՀՀ իշխանությունները լուրջ հետևություններ անելու խնդիր ունեն:

Պատահական չէ, որ դեռ ընտրություններից շատ առաջ Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց` ամեն ինչ անելու ենք, որ այս ընտրություններն անբիծ լինեն: Թերևս Արևմուտքից եկող այս մեսիջներով էր պայմանավորված նաև ընդդիմության հետ Ընտրական օրենսգրքի շուրջ կոնսենսուսի գալու հանգամանքը:

Ինչ էլ լինի, ապրիլի 2–ի ընտրությունների որակը շատ բանով կանխորոշելու է այն ճանապարհը, որով Հայաստանն ընթանալու է առաջիկա տարիներին: Ու այս անգամ վարչարարական առումով լավ կազմակերպված լինելը ՀՀ իշխանություններին, թերևս, չփրկի: