Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ. նոր կյանքի սկի՞զբ, թե՞ արագացված մահ

ФОТО

Ուսումնասիրելով և ճանաչելով շրջակա միջավայրը՝ մարդն անընդհատ փոփոխում է բնությունը՝ գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար խախտելով բնապահպանության հաշվեկշիռը: Անցած 20-րդ դարը բնութագրվեց աշխարհը վերափոխող գիտատեխնիկական առաջընթացով: 70-ական թվականների սկզբից արագ տեմպերով սկսեց զարգանալ ռեկոմբինանտ ԴՆԹ-ի տեխնոլոգիան, և մոլեկուլյար գենետիկայում ստեղծվեց նոր ուղղություն՝ գենային ինժեներիա: Գենային ինժեներիայի մեթոդները հնարավորություն են տալիս կենդանի օրգանիզմներում տեղադրելու այնպիսի գենետիկական ծրագրեր, որոնք ավելի ցանկալի են և՛ գիտության մեջ, և՛ պրակտիկայի համար: Գենային ինժեներիայի կարևոր նպատակներից մեկը նոր տրանսգեն բույսերի և կենդանիների ստեղծումն է: Նորաստեղծ օրգանիզմները, որոնց մեջ տեղադրել էին օտար գեներ, անվանեցին տրանսգեն կամ գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ (ԳՁՕ): Առաջին տրանսգեն օրգանիզմները մշակվել են «Մոնսանտո» ընկերությունում (ԱՄՆ): Տրանսգեն բույսերի առաջին աճեցումները եղել են 1988 թ-ին, իսկ 1993 թ-ին դրանք առաջին անգամ հայտնվել են շուկայում:

 

Երկրագնդում ապրում է ավելի քան 7 մլրդ բնակչություն, որից 1/3-ը թերսնված է: Ավելին՝ մարդու կերաբաժնին անհրաժեշտ 50% սպիտակուցներից միայն 15-20%-ն է ապահովված: Մի կողմից գենային ինժեներիայի մեթոդների շնորհիվ բազմաթիվ խնդիրներ հաղթահարվեցին գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և բժշկության բնագավառներում, սակայն դրան զուգահեռ՝ ԴՆԹ-ի մոլեկուլների հետ գործողությունները նաև լուրջ մտավախությունների տեղիք են տալիս: Որպես հետևանք, ի վերջո, կարող են առաջանալ պաթոգեն մանրէների և վիրուսների նոր տեսակներ, որոնք կայուն կլինեն ներկայումս օգտագործվող բոլոր հակաբորբոքիչների (անտիբիոտիկների) նկատմամբ:

Տեղափոխված գենը կարող է ազդել հարևան գեների վրա, և այդ ազդեցությունը, հնարավոր է, տարածվի նաև մինչ այդ լռող գեների վրա:

 

Հենց այս խնդրին էր նվիրված դեկտեմբերի 5-ին ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի էկոլոգիական իրավունքի գիտաուսումնական կենտրոնում կազմակերպված «Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների գործածություն. օգուտներ և մարտահրավերներ» թեմայով հանրային քննարկումը, որին մասնակցում էին ԵՊՀ իրավագիտության և կենսաբանության ֆակուլտետների ուսանողները, ՀՀ բնապահպանության նախարարության ներկայացուցիչները և Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի աշխարհագրության բաժնի մեկ ուսանողուհի:

Похожее изображение

 

Միջոցառմանը, բացի Էկոիրավունքի կենտրոնի ղեկավար Աիդա Իսկոյանից, ներկա էին նաև ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանը և դեկանի տեղակալ Արմեն Հայկյանցը:

Աիդա Իսկոյանը ներկայացրեց ոլորտը, արդի հիմնախնդիրները և ոլորտի կարգավորմանն ուղղված միջազգային իրավական ակտերը: Մասնակիցներին, մասնավորապես ուսանողներին ողջունեց նաև դեկան Գագիկ Ղազինյանը. «Շատ ողջունելի է, որ Էկոիրավունքի կենտրոնը բավականին ակտիվ և արդյունավետ գործունեություն է ծավալում, առավել ողջունելի և ուրախալի է, որ այդ գործունեության մասնակից են նաև ուսանողները»:

Картинки по запросу Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ

 

Մինչ զեկույցներին անդրադառնալը քննարկման մասնակիցները դիտեցին անիմացիոն մի տեսահոլովակ, որը մանրամասն ներկայացնում էր գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների կիրառման պատմությունը, հետևանքները և հնարավոր վտանգները: Այնուհետև բանախոսները ներկայացրին ոչ միայն ԳՁՕ-ների գործածության դրական և բացասական կողմերը, այլև դրանց ներկրման իրավական կարգավորումն աշխարհում և ՀՀ-ում, ինչպես նաև ԳՁՕ պարունակող սննդամթերքի վերաբերյալ տեղեկատվության մատչելիության հիմնահարցերը: Յուրաքանչյուր զեկույցից հետո մասնակիցների միջև ակտիվ ու երկար քննարկում էր ծավալվում, ինչը վկայում էր այն մասին, որ զեկույցները պատրաստված էին բավականին հետաքրքիր և բովանդակալից:

Քննարկման բոլոր մասնակիցների կարծիքներն ու փաստարկները, ի վերջո, հանգեցին հետևյալ եզրակացությանը՝ եթե գիտությունը չի ապացուցել, որ դրանք 100%-ով անվտանգ են մարդու և ընդհանրապես ամբողջ էկոհամակարգի համար, ապա դրանց օգտագործումը պետք է արգելվի:

Картинки по запросу Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ

 

«Այնուամենայնիվ, համեմատության մեջ դնելով ԳՁՕ-ների դրական ու բացասական կողմերը, օգուտները և մարտահրավերները, կարող ենք փաստել՝ ԳՁՕ-ները որոշակիորեն լուծում են պարենի ապահովվածության հիմնախնդիրը, բայց հաշվի առնելով ԳՁՕ-ների թողած բացասական հետևանքները և ենթադրելով հնարավոր մարտահրավերները` ի վերջո պետք է հնարավորինս վերահսկել այս ոլորտը և հստակ օրենք մշակել»,- իր միտքն ամփոփեց ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի ուսանողուհի Սուսաննա Մելիքյանը:

Հավելենք, որ շատ երկրներում՝ Հունաստանում, Լեհաստանում, Շվեյցարիայում, Վենեսուելայում, Ալժիրում, Թայլանդում, Բենինում, ինչպես նաև Իսպանիայի, Ավստրալիայի ու Նոր Զելանդիայի մի շարք նահանգներում կտրականապես արգելված է ԳՁՕ-ների օգտագործումը: Այս խնդրի դեմ պայքարում Հայաստանը սկսնակ է: Միայն 2004 թ-ին է ՀՀ-ն միացել Կենսաանվտանգության մասին կարթագենյան արձանագրությանը, որը ԳՁՕ-ների տրանսսահմանային տեղաշարժը կարգավորող իրավական առաջին փաստաթուղթն է: Ներկայումս Հայաստանում մշակվում է «Գենետիկորեն փոխված օրգանիզմների մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծ, որով կկարգավորվեն գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների ներմուծման, մշակման, արտահանման խնդիրները:

Похожее изображение

 

Ի դեպ…

Գիտնականներն արդեն լոլիկի ԴՆԹ-ի գենի մեջ ներկառուցել են արկտիկական ձկան գենը: Ըստ այդմ՝ բանջարեղենի ձևափոխված այդ տեսակը, ինչպես խորը ջրերում ապրող հյուսիսային ձուկը, շատ հեշտ է դիմակայում ցրտին:

Գենային ինժեներիայի հաջորդ «հրաշքը» կարտոֆիլն է, որին կոլորադյան բզեզն անգամ չի կարող վնասել, քանի որ կարտոֆիլի գենոմի մեջ ներկցված է վնասատուների համար մահացու թունավոր նյութ արտադրող բակտերիայի գեն: Եվ քանի որ կարտոֆիլի վրա այլ միջատներ էլ են նստում, օրինակ՝ թիթեռ, զատիկ, մեղու, հետևաբար դրանք էլ են ոչնչանում: Դրանց ոչնչացման հետևանքով էլ սկսեցին ոչնչանալ նաև թռչունների այն տեսակները, որոնք սնվում են այդ միջատներով:

Ucom и Impact Hub Yerevan подвели итоги третьего этапа программы по развитию зелёного предпринимательстваIDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природе