«Եթե հանկարծ Թրամփն ու Պուտինը ասեն, որ Ղարաբաղի հարցը փորձում են լուծել․․․»

Past.am-ի հյուրն է «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ Աշոտ Մանուչարյանը.

– Այսօր հայկական քաղաքական դիսկուրսում քննարկվում է երկու հակամերժ տարբերակ` ԼՂ հակամարտությունը պետք է կարգավորվի Մինսկի խմբի կողմից առաջարկված փաստաթղթի հիման վրա, երկրորդը դեմ է առաջին տարբերակին, բայց փոխարենը որևէ հիմնավորված այլ լուծում չի առաջարկում:

– Ցավոք, Հայաստանի քաղաքական դաշտը սեփական մոտեցումների տարբերակը կորցրել է: 88–ից մինչև 90–ականների կեսերը մենք վարել ենք սեփական քաղաքականություն: Օրինակ, մինչև 90–ականների վերջը մենք հայ փախստականներին բնակեցնում էինք ազատագրված տարածքներում, նրանց թիվը հասել էր տասնյակ հազարների: Բայց 2000 թ–ից Հայաստանի իշխանությունների վրա սկսվեց կոշտ ազդեցություն, և նրանք տեղի տվեցին:

Կոնֆլիկտի լուծումը վերապահվեց միայն Մինսկի խմբին: Բայց այն երբևէ չի պարունակել լուծում ԼՂ խնդրի համար: Այն կոնֆլիկտի կառավարման համակարգ է: Տերություններն ստեղծել են մեխանիզմ, որով փորձում են կոնֆլիկտը հարմարեցնել իրենց նպատակներին` մեկ–մեկ համաձայնության գալով, թե ինչպես այն օգտագործել, բայց ոչ լուծել:

– 92–ից ի վեր Մինսկի խումբն առաջարկել է լուծման առնվազն 6 ծրագիր: Այսօր էլ սեղանին դրված փաստաթուղթը կետ առ կետ տալիս է լուծման ճանապարհը:

– Կարևոր չէ, ինչ են ասում, կարևոր է այն, ինչ են անում: Մինսկի խմբի ճառերը միշտ էլ եղել են հանուն խաղաղության: Բայց եկեք հասկանանք` երբ ապրիլյան պատերազմն սկսվեց, Ալիևը գտնվում էր ԱՄՆ–ում, և կարող էին հանգիստ ասել նրան` այս ի՞նչ է կատարվում: Հեքիաթ է, թե չգիտեին, ինչ է լինելու: Եզրակացություն` այդ հարձակումը պետք էր որոշակի նպատակներ սպասարկելու համար:

Վերադառնամ սկզբին` 92–ին Հայաստանն ունեցել է կոնֆլիկտի լուծման իր պատկերացումը, որը շատ արագ հաղորդվել է նաև Ադրբեջանին: Եվ ապագա նախագահ Հեյդար Ալիևի հետ, ով այդ պահին Նախիջևանի ղեկավարն էր, համաձայնեցրել էինք, թե ինչպես պետք է կոնֆլիկտը վերացվեր: Կոնֆլիկտի հիմքը բացահայտված էր` Ադրբեջան պետությունը կառուցված էր ունիտար պետության ձևով` բոլորդ ազերիներ եք, և վերջ: Կոնֆլիկտն առաջացել էր ոչ միայն հայերի, այլև այնտեղ ապրող այլ ազգությունների, նաև եղած կլանների` Շեքիի կլանի, Նախիջևանի կլանի միջև: Եվ լուծումը ենթադրում էր Ադրբեջան պետության այլ կառուցվածք: Նաև ենթադրվում էր, որ այդ կառուցվածքի փոփոխությունը բավարար չէ Ղարաբաղի հարցում, ուստի կովկասյան տարածաշրջանում պետք է լինի ինտեգրման ավելի լայն պրոցես: Այդ ամենն ընթացք էր, որի վերջնարդյունքում պետք է հաստատվեին կարգավիճակները, այդ թվում` ԼՂ–ինը:
Բայց մենք դրանից հրաժարվեցինք, որովհետև եկան Մինսկի խմբի քեռիները և հավաստիացրին, թե կոնֆլիկտը կլուծեն:

Բերեմ մեկ օրինակ: Ապրիլյան պատերազմից անմիջապես հետո բոլորն ասացին` Ռուսաստան, գնա լուծիր հարցը: Ռուսաստանը համաձայնեց: Նույն պահին ԱՄՆ–ի հետ սերտ համագործակցության մեջ գտնվող հայաստանյան բոլոր կուսակցությունները պահանջեցին անհապաղ ճանաչել ԼՂ անկախությունը: Սա նշանակում էր պայթեցնել Ռուսաստանի ջանքերը: Երբ մեկը ուզում է խնդիրը լուծել իր չափով ու ձևով, մյուսը խանգարում է: Ամբողջ 25 տարի եղել է նման վիճակ: Երբ ամերիկացիները բերեցին Մեղրիի տարբերակը, Ռուսաստանը տեղյակ էլ չէր դրանից:

Մեկ ուրիշը: Աշխարհը Հարավսլավիային պարտադրեց իր ուզածը մի քանի ամսվա ընթացքում: Ուրեմն ինչո՞ւ 25 տարի ԼՂ կոնֆլիկտը չի լուծվում: Թեև գուցե գա մի պահ, երբ ցանկանան դա անել` կրկին իրենց նպատակներից ելնելով:

– Այսօր այդ պահը մո՞տ է: Մի քանի օր առաջ Ֆրանսիայի արտգործնախարարը հայտարարեց, որ իրենք կկազմակերպեն նախագահների հանդիպում, եթե կողմերը ցանկանան կնքել խաղաղության համաձայնագիր: Հաջորդ օրը ԱՄՆ համանախագահ Հոգլանդն ասաց, որ նախապատրաստվում է նախագահների հանդիպում:

– Վերցրեք վերջին 25 տարում բոլոր հոգլանդների հայտարարությունները և կտեսնեք, որ միշտ նույն բանն է ասվել: Խնդիրը մեկն է` կոնֆլիկտները պահպանելով և դրանք որպես գործիք օգտագործելով` պահպանել այսօրվա համաշխարհային կարգը: ԼՂ հարցը այդ շրջանակի մեջ է մտնում: Շատ հավանական է, որ նոր կոնֆլիկտներ էլ ավելանան, օրինակ, պայթեցվի Թուրքիան:

Այսօրվա խոսակցությունները վտանգավոր են մեկ այլ տեսակետից նույնպես: Այսօր գլոբալ հարցերի հարցը ԱՄՆ կառավարման լծակների խնդիրն է: Թրամփն ասել է, որ ԱՄՆ–ն կառավարվում է խորքային պետության կողմից: Ու եթե հանկարծ Թրամփն ու Պուտինը մի պահ պայմանավորվեն ու ասեն, որ ԼՂ հարցը փորձում ենք լուծել, այդ գործընթացը կարող է պայթեցվել այդ ներքին պետության կողմից: Դա կարող է հանգեցնել մի ահավոր պատերազմի, որը չկարողանանք կանգնեցնել:

Որպեսզի նման խնդիրներ չառաջանան, պետք է գնանք ավելի հուսալի ճանապարհով: Մեզ համար կարևոր է այդ ուղիղ գործընթացը թողնել ոչ նախագահների, ոչ էլ կուսակցությունների մակարդակով: Դրա մեջ պետք է մտնեն շատ ավելի լայն զանգվածներ, որպեսզի այդ գործը կյանքի կոչվի: Եթե ժողովուրդները կարողացան բանաձև գտնել և կոնֆլիկտը տեղայնացնել, հարցը կլուծվի:

– Բայց եթե այդ աշխարհակարգն այդքան հզոր է, ինչպե՞ս եք պատկերացնում ժողովուրդների երկխոսությունը և կոնֆլիկտի տեղայնացումը:

Իհարկե, նրանք շահագրգռված են պահպանելու կոնֆլիկտը, բայց դժվար թե ցանկանան բոլոր ուժերը դրա համար ներդնել: Եթե մենք դիմակայենք, հաշվի կնստեն ստեղծված վիճակի հետ:

Լուծման հաջորդ տարբերակը նշեմ: Ես փախստականներից էի խոսում: Եթե մեր ուղիղ բանակցությունների արդյունքում կայացվի որոշում, որ, ասենք, առճակատման գծում ստեղծվում է համապատասխան միջավայր և երկու կողմի փախստականները կարողանում են վերադառնալ, այդ դեպքում առճակատման գոտին կարող է փոխարինվի, օրինակ, ազատ տնտեսական գոտով: Սա լրիվ այլ բանաձև է, այլ տրամաբանության մեջ:
Մյուս ինստիտուտը, որ քննարկվում է և որում շահագրգռված է նաև Վրաստանը, Հարավկովկասյան կոլեկտիվ անվտանգության համակարգն է, ինչը չի հակադրվելու եղած համակարգերին: