Քանի ցարը չի հրամայել

Մեր հյուրն է նախկին ԳԽ պատգամավոր, ԽՍՀՄ այլախոհ Ազատ Արշակյանը

– Պարոն Արշակյան, մեր երկրում ավարտվեց ընտրությունների այս փուլը: Ինչպիսի՞ Հայաստանի կառուցման նախահիմքերը դրվեցին:

– Նախահիմքերը դրվել են 2013 թվականի սեպտեմբերի 3–ին` Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալու մեր ստորագրությամբ:

Սակայն մեծ փոփոխություններ տեղի ունեցան այդ կառույցում` ԵՏՄ–ում: Այն ենթարկվեց բանկրոտի` տնտեսական և քաղաքական մեկուսացման պատճառով:

Այսինքն` «Եվրասիական տուն» ծրագիրը, որպես նոր ԽՍՀՄ–ի ստեղծման հիմք, չի կայանում: Որավհետև փող չկա, ռեսուրսներ չկան, և քաղաքական կամք չկա գործընթացը շարունակելու համար:

Այսպես ասած, ճանապարհի կեսին կանգ ենք առել, զրկվել ենք աշխարհի հետ ինքնուրույն շփվելու իրավունքից: Կամ այդ իրավունքը հանձնել ենք Եվրասիական տնտեսական միությանը կամ Մաքսային միությանը կամ ԱՊՀ–ին: Իսկ մեր գործընկերները տնտեսական առումով հիմա շատ ծանր վիճակում են` Բելառուսը, Ղրղզստանը, Ղազախստանը և Ռուսաստանը: Եվ նրանք չեն կարող մեզ օգնել:

Եվ շարունակվելու է մեր պետության դեգրադացիան:

Այս իշխանությունը ոչ մի ծրագիր չունի: Նրանք ոչինչ անել չեն կարող, քանի դեռ փողը չի գալիս դաշնակից երկրներից: Եվ մեզ մնում է սպասել տնտեսական և սոցիալական վիճակի առավել վատթարացմանը:

– Այդ վատթարացումն ինչպե՞ս կարտահայտվի:

– Արտագաղթը կշարունակվի, աղքատությունը կավելանա:

– Այդ դեպքում Հայաստանից ի՞նչ կմնա:

– Հայաստանից կմնա եվրասիական ռեզերվացիա: Երգի–պարի անսամբլ կունենանք, աղոթավայր կունենանք: Մեր հայրենակիցները կգան և այնտեղ կաղոթեն: Իսկ մենք էլ իրենց համար շաքարով գաթա կթխենք, շաքարաքլոր կպատրաստենք ու կհյուրասիրենք նրանց:

Տուրիզմն այդ ձևով կդրսևորվի: Որովհետև մենք չենք կարող տուրիստական երկիր դառնալ` չունենալով համապատասխան ռեսուրսներ:

– Բա այդ ծրագրե՞րը: Ստեղծվել է Հայաստանի ներդրումների հիմնադրամ, ի վերջո:

– Դրանք ցանկություններ են: Ծրագիր նշանակում է, որ, ասենք, «Ջեներալ էլեկտրիկը» գործարկում է «Հայէլեկտրո» և «Էլեկտրատեխնիկական» գործարանները: Իր համար ինչ–որ անհրաժեշտ բաներ է պատվիրում: Կամ «Մարտին Մարիետա» ֆիրման պատվիրում է ինչ–որ հատուկ կառուցվածքի պահեստամաս իր ավիացիայի կամ էլեկտրաքարշակների համար: «Մերսեդեսը» ռելեների գործարանին պատվիրում է իր մեքենաների լուսային ռելեները: Ահա այս դեպքերում է, որ ներդրումը գալիս է:

Իսկ ընդհանրապես ներդրում ինչպե՞ս պետք է կատարվի, եթե մենք տնտեսական մի կառույցի մեջ ենք, որտեղ առևտուրը խիստ սահմանափակ է: Այսինքն` ի՞նչ պետք է լինի. «Լադա» գործարանը պետք է մեզ դիֆե՞ր պատվիրի, մոտո՞ր պատվիրի, ստարտե՞ր պատվիրի: Կամ` մեր «Մարս» գործարանը ո՞ւմ է սպասարկելու:

Փողը արտադրություն է, ծառայություն է: Թե չէ, փողը մեշոկով բերելու են, որ մենք շաքա՞ր առնենք, կամ` խուրմա՞:

Արտադրությո՛ւն պետք է կազմակերպվի: Իսկ նրանք, որ փող ունեն և կարող են մեր տնտեսությունը վերածնել, իրավունք չունեն դա անելու: Որովհետև կոչվում է եվրաշուկա, կոչվում է Եվրամիություն, կոչվում է ԱՄՆ: Եվ վերջիններս ասում են` ում հետ դաշնակից եք, նրանից էլ փող ստացեք:

– Նշանակում է ներդրումների վերաբերյալ եղած խոսակցությունները բլե՞ֆ են:

– Բլեֆ չեն, բարի ցանկություններ են: Նրանք հույս ուենք, որ Գորկու ավտոմոբիլային գործարանը հեսա կսկսի «Վոլգա» արտադրել, մենք էլ իր համար ստարտեր կարտադրենք: Բայց այդ գործարանը ստարտերն առնում է Գերմանիայից:

– Եթե այս ընտրությունների միջոցով լինեին քաղաքական փոփոխություններ, մենք կարո՞ղ էինք ինչ–որ բան հուսալ:

– Այո՛: Ընդհանրապես մարդն է գլխավորը: Եթե մարդիկ լինեին, որոնք նոր պայմաններ և նոր լուծումներ առաջարկեին, այլ կլիներ իրավիճակը: Որովհետև բոլոր այն խնդիրները, որոնց մասին խոսեցինք, լուծումներ ունեն: Օրինակ՝ պայման դրվեր Ռուսաստանի կամ Մինսկի հետ դաշինքը կնքելիս, որ մեքենաների ստարտերները և լամպերն արտադրվելու են Հայաստանում: Այս դեպքում միայն մենք այդ միությանը կանդամակցենք:

Բայց մերոնք հնազանդ են: Հպատակ են և հնազանդ: Նրանք չեն կարող պայման դնել Բելառուսի կամ Ուզբեկստանի առաջ: Նրանք պայման դնել չգիտեն, նրանք պայման կատարող են:

– Իսկ որտեղի՞ց է գալիս նրանց այդ հնազանդությունը. Հիմքը ո՞րն է:

– Ոչ կոմպետենտությունից: Ոչ կոմպետենտ իշխանություն են: Որակյալ իշխանություն չեն, չեն հասկանում իրենց գործը:

– Այսինքն` մեզ ոչ մի լավ բան չի սպասվում:

– Լավ բան սպասվում է: Եթե ցարը հրամայի, որ Մինսկի գործարանի ստարտերները և լամպերը արտադրվեն Հայաստանում: Քանի չի հրամայել, ոչինչ չենք կարող սպասել:

 Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում