Փաշինյանի «պասը» Կարապետյանին

Lraber.info-ը գրում է.

Ազգային ժողովն ավարտեց Կառավարության ծրագրի քննարկումը և հավանություն տվեց ծրագրին: Արտառոց ոչինչ տեղի չունեցավ քվեարկության արդյունքների մասով, ի սկզբանե պարզ էր, որ Կառավարության ծրագիրն ընդունվելու էր: Իսկ Ազգային ժողովում քննարկումն ընդամենը սիմվոլիկ ու արարողակարգային բնույթ էր կրում: 

Ընդհանրապես, ԱԺ նիստերը, մեզ պատմում են ոչ թե քվեարկության ընթացքի ու արդյունքների, այլ ընդհանրապես քաղաքական դաշտում առկա միտումների մասին: 

Այսպես. քննարկման առաջին օրը, Փաշինյանն ու Մարուքյանը վարչապետին հարց ուղղեցին, թե արդյոք նա 2018 թ. մնալու է վարչապետ: Ընդդիմադիր պատգամավորների մոտիվացիան հասկանալի է: Նրանք ԱԺ քվեարկությունների վրա ազդելու որևէ լծակ չունենալով, պառլամենտի հարթակն օգտագործում են թունդ ելույթների, հասարակական դժգոհությունը գեներացնող մեսիջների, իշխանության ներսումա առկա ինտրիգներ վրա խաղալու համար: Բայց անհասկանալի էր վարչապետի մոտիվացիան ՝ սրել այդ ինտրիգները: Վարչապետը կարող էր պատասխանել ՝ ինչպես կորոշի կուսակցությունը այդպես էլ կանեմ, կամ էլ ուղղակի չպատասխաներ հարցին ՝ հիմնավորելով դա օրակարգի հետ կապ չունենալով: Կարապետյանը, սակայն, անորոշ թողեց հարցը, ինչից կարելի է ենթադրել, որ նա ինքը ևս հետաքրքրված է ներքաղաքական ինտրիգներով ու իսկապես չգիտի իր ճակատագրի հարցը:

Քննարկման երկրորդ օրը, երբ արդեն պիտի տեղի ունենար քվեարկությունը, ելույթով հանդես եկավ Փաշինյանը: Պառլամենտի ամենադիտարժան հռետորներից մեկի հագեցած ելույթը հակիրճ կարելի է բնութագրել ժողովրդական դարձած հետևյալ ձևակերպմամբ ՝ «վարչապետին չեն թողնում» աշխատի: Փաշինյանը թե կառավարության ծրագրի թե քաղաքական գործընթացների պատասխանատուի ողջ բեռը դրեց Սերժ Սարգսյանի ուսերին: Սխա՞լ էր նա,, թե՞ ոչ: Միանշանակ սխալ չէր, երբ խոսում էր, օրինակ Տիգրան Սարգսյանի կամ Հովիկ Աբրահամյանի կառավարությունների մասին: Երկու կառավարությունների ու վարչապետերի դեպքում էլ քաղաքական ողջ պատասխանատվությունը Սերժ Սարգսյանի վրա էր: 

Արդիականացման իր մոտեցումներն ունեցող Տիգրան Սարգսյանը որոշում էր իր կաբինետի անդամների ով լինելը մասամբ: Կային անձեռնամխելի նախարարներ և բիզնեսմեններ, որոնց Տիգրան Սարգսյանը չէր կարող «կպնել», ինչը բարդացնում էր նրա աշխատանքը ու ի վերջո բերեց օլիգարխիկ բունտի, ինչի արդյունքում էլ վարչապետ նշանակվեց Հովիկ Աբրահամյանը: Աբրահամյանը, պատկանում է հայաստանյան վարչապետերի այն խմբին, ովքեր ի սկզբանե, մեծ խոստումներ չեն տալիս, բարեփոխումներ չեն նախատեսում, ու փորձում են ձեռքի կառավարմամբ, անձնական միջոցներով ու կապերով փոքր հարցեր լուծել: Ի տարբերություն իր նախորդի, Աբրահամյանը, սակայն, որոշակի ինքնուրույնություն ուներ Սերժ Սարգսյանից ու վարչապետի աթոռն ընդունեց մտածելով, որ հայաստանյան քաղաքական ավանդույթի համաձայն վարչապետից հետո կստանձնի նախագահի աթոռը:

Սահմանադրական փոփոխություններով այս մտահղացումը ձախողվեց: Աբրահամյանը դարձավ սովորական գործադիրի ղեկավար և ոչ ավել, ու ինչպես ցույց տվեց ժամանակը, չցանկացավ համաձայնել շարքային հանրապետականի դերին ու հեռացավ: 

Կարապետյանի դեպքը լրիվ այլ է: Փաշինյանը անմեղ հարցադրում է անում՝ Կարապետյանը պիտի հստակեցնի իր առաքելությունը, ցույց տա, թե ով է, նպաստելու է Սերժ Սարգսյանի վերարտադրմանը, թե ոչ:  Ինչի համար են այս հարցերը, եթե Փաշինյանը շատ լավ գիտի, թե ինչ իրադարձություններից հետո, քաղաքական ինչ իրավիճակում է Կարապետյանը նշանակվել վարչապետ: Պիտի իմանա, քանի որ ամենաշատն է խոսում վարչապետ-նախագահ հակամարտությունից: Նաև պիտի իմանա, որ ի տարբերություն Հայաստանի մյուս վարչապետերի, Կարապետյանին ոչ միայն չի նշանակել Սարգսյանը, այլև նրան տրվել է կառավարության կաբինետը որոշելու լիարժեք ազատություն: Չկան Խաչատրյան և Բեգլարյան Գագիկները, ինչը Կարապետյանի անձնական ցանկությունն էր:

Բացի ուժային կառույցների ղեկավարներից, որոնց նշանակում է Սերժ Սարգսյանը, մնացյալ բոլոր պաշտոնների հարցում Կարապետյանն ունի լիակատար ազատություն: Ավելին ՝ նրան տրվել է ազատություն տնտեսական ծրագիրը տանել իր ցանկացած ուղով: Առաջին անգամ խախտվել է կառավարության ծրագրային բալանսը Ռուսաստանի ու Արևմուտքի միջև ու Կարապետյանի տնտեսական ծրագրերի, մասնավորապես ներդրումների խոստացվող աղբյուրը բացառապես ռուսական է: Կարապետյանին նաև հնարավորութուն է տրվել, օրինակ, հրաժարվել հայ-իրանական հարաբերությունների զարգացման տեսլականից, չհայտարարել դրա մասին, քանի որ այդ հարաբերությունների զարգացման առաջին խոչընդոտը վարչապետի նախկին աշխատավայրն է:

Դժվար է հիշել մի վարչապետի, ով Հայաստանում այսքան իշխանություն ու ազատություն է ունեցել: Օլիգարխ անվանվող բիզնեսմենների մասով ևս, Կարապետյանին տրվել է լիարժեք ազատություն: Եվ հայաստանյան բիզնեսի այդ խավը, շատ լավ հասկանալով, որ գործ ունեն Մոսկվայի հովանավորյալի հետ, բունտ չի անում, ինչպես օրինակ Տիգրան Սարգսյանի ժամանակ: 

Այսքանը Փաշինյանը պիտի լավ իմանա: Թե ի պաշտոնե, թե վերջին շրջանում ներիշխանական ինտրիգների հանդեպ դրսևորած հետաքրքրություններից ելնելով: Նա սա կամ գիտի, բայց իրավիճակին այլ գնատական է տալիս, կամ էլ չգիտի, ինչը տեղ է տալիս կասկածելու նրա վերլուծական ընդունակություններին:

Ներիշխանական ինտրիգներ փնտրելու ու ի վերջո իշխանության ներսում ընդդիմության ընդլայնման համար ճաք գտնելու ցանկությունը ընդդիմադիր պատգամավորին դրդում է բռնել թույլի կողմը: Հասկանալով, որ Կարապետյանը դժգոհ է իր իսկ ցույց տված արդյունքներից, իր քաղաքական ապագայի հետ կապված անորոշություն ունի, Փաշինյանը վարչապետին վերանայվելու հարթակ է տալիս, ցույց է տալիս ճանապարհը, ցույց է տալիս մեղավորին՝ Սերժ Սարգսյանին: Փաշինյանը նաև մատնանշում է Սարգսյանին պատժելու գործիքակազմը ՝ հանրությունը պետք է փողոց դուրս գա ու թույլ չտա իշխանության տրանսֆորմացիան: 

Պատասխանատու՞ է Սարգսյանը Հայաստանի խնդիրների համար, միանշանակ այո: Բայց Կարապետյանի կառավարության ձախողման միակ պատճառը հենց ինքն է: Իսկ այն, որ Սարգսյանը սպասում էր այդ ձախողմանը, անակնկալ չէ, սպասում էր ու հարմար պահի կօգտագործի այդ ձախողումը: Իսկ ի՞նչ պետք է աներ, սպասե՞ր, երբ իր ձախողումները օգտագործեին: Սա նման է դառնում տարիներ առաջ տարածված այն մտքին, թե իշխանությունն ընդիմադիր դաշտը պառակտեց ու գնեց. էհ չպառակտվեիք ու չվաճառվեիք: 

«Վարչապետին չեն թողնում աշխատի», «շուտով կսարքեն քավության նոխազ» և այլ նմանատիպ մեսիջները, որ Փաշինյանի ելույթի հիմնական ուղերձներն էին, հիանալի նահանջի ճամփաներ են կառավարման այս փուլը ձախողած, ներդրումների սպասող ու անորոշության մեջ գտնվող վարչապետի համար: Մնում է հետևել ՝ ընդդիմադիր պատգամավորի ճշտությամբ կատարված այս փոխանցումը վարչապետը կընդունի, թե ոչ ու ինչպես կեզրափակի այդ փոխանցումը: Միգուցե նահանջի փոխարեն, վարչապետն այս փոխանցումներն օգտագործի հակագրոհի համար: Մանավանդ, որ Փաշինյանը շատ լավ տիրապետում է փողոցային տիկի-տակայի արվեստին, իսկ Կարապետյանն էլ ՝ հանրության մեջ իր բազմամարդ ֆան քլաբն ունի: Էլ ինչ է պետք մարզադաշտ լցնելու համար:

Լևոն Մարգարյան