Ժողովրդավարության հետքայլ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է քաղաքագետ Արմեն Գրիգորյանը:

– Պարոն Գրիգորյան, Արցախում տեղի ունեցան նախագահական ընտրություններ: Ըստ Ձեզ, ինչո՞ւ անհրաժեշտ եղավ գերնախագահի ինստիտուտ ստեղծելու գաղափարը: Այն դեպքում, երբ սկզբնական շրջանում խոսվում էր Արցախում ևս կառավարման խորհրդարանական համակարգի անցնելու մասին:

– Սահմանադրական փոփոխությունների միակ նպատակը եղել է Բակո Սահակյանի իշխանության վերարտադրությունը:

Բանն այն է, որ ապրիլյան պատերազմից առաջ Արցախում բոլորը փաստարկում էին, որ սահմանադրական փոփոխություններ են իրականացվում, որովհետև կառավարման խորհրդարանական համակարգն առավել արդյունավետ է պատերազմին դիմակայելու համար: Սակայն հետագայում որոշեցին ընտրել նախագահական համակարգ:

Ի դեպ, դրանով խախտվել են ժողովրդավարության տարրական սկզբունքները: Ժողովուրդը չի ընտրում նախագահին անցումային ժամկետի համար: Ընտրում է խորհրդարանը: Իսկ խորհրդարանը, որ ընտրվել է սահմանադրական փոփոխություններից առաջ, գործում է նոր Սահմանադրության շրջանակներում: Այսինքն` գործ ունենք զուտ մեկ մարդու ցանկության հետ:

– Կարո՞ղ ենք ասել, որ հետքայլ է արվում ժողովրդավարության սկզբունքներից:

– Միանշանակ հետքայլ է: Ադրբեջանում ևս նման գործընթացներ են տեղի ունենում: Ալիևը սահմանադրությունը փոխել է, որպեսզի կարողանա սեփական իշխանությունը երկարաձգել: Փաստորեն նույնը կատարվում է և Արցախում: Իսկ սա արդեն մեծ մարտահրավեր է Արցախի Հանրապետության անվտանգությանը:

– Փաստորեն անփոխարինելիության սինդրոմն է գործում: Այս հանգամանքն ինչպե՞ս կանդրադառնա հայկական երկրորդ պետության և՛ վարկանիշի վրա, և՛ պետական կառույցների գործունեության արդյունավետության վրա ընդհանրապես:

– Հարցը կարելի է դիտարկել երկու առումով: Նախ` արտաքին աշխարհում սահմանադրական փոփոխությունների միջոցով իշխանության երկարաձգումը շատ բացասաբար է ընկալվում: Քանի որ այսօր դոմինանտ է արևմտյան աշխարհը, և արևմտյան մոտեցումներն են առավել կարևորվում:

Այս տեսակետից դեռևս 2015 թվականին Բարաք Օբաման, ՄԱԿ–ում ելույթ ունենալով, շեշտեց, որ այն մարդիկ, ովքեր սահմանադրություն են փոխում իրենց իշխանությունը երկարաձգելու նպատակով, մարտահրավեր են հանդիսանում սեփական հասարակությունների համար:

Իրականում, իրոք, այս ամենը միջազգային հանրության տեսակետից բավականին բացասական երևույթներ են: Եվ Բակո Սահակյանն ու իր թիմը, ովքեր ցանկանում են, որպեսզի Արցախի Հանրապետությունը ճանաչվի միջազգայնորեն կամ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը ընկալելի լինի աշխարհի համար, փաստորեն հենց այս խնդիրների համար իրենք արդեն իրենց տվյալ քայլով լուրջ դժվարություններ են ստեղծում:

Միաժամանակ իր իշխանությունը երկարաձգելով, Բակո Սահակյանը երկրի կառավարման համակարգը տանելու է դեպի ճգնաժամ:

Ընդհանրապես 20–րդ դարի վերջի և 21–րդ դարի սկզբի փորձը ցույց է տալիս, որ երկարաժամկետ կառավարումը շատ բացասական անդրադարձ է ունենում կառավարման արդյունավետության վրա:

Օրինակ, եթե Վլադիմիր Պուտինն իր կառավարման առաջին շրջանում հաջողութուններ է ունեցել, ապա, երբ երկարաձգեց սեփական իշխանությունը, երկիրը հայտնվեց ճգնաժամի մեջ: 2000 թվականին, երբ նա դարձավ ՌԴ նախագահ, Ռուսաստանում մեկ շնչին բաժին ընկնող եկամուտը կազմում էր 2000 դոլար, իսկ 2008–2009–ին արդեն հասավ 12 հազար դոլարի: Սակայն արդեն 2012–2013 թվականներին այն իջավ և կազմեց ընդամենը 7,5 հազար դոլար:

Նույնը` Թուրքիայում Էրդողանի պարագայում է: 2002–ին, իշխանության գալով, Էրդողանը հասավ լուրջ հաջողությունների: Քաղաքացիների եկամուտը ավելացավ երեք անգամ: Իսկ երբ արդեն սկսեց կառավարել երրորդ անգամ, երկիրը հայտնվեց ճգնաժամի մեջ:

Նույնիսկ Չինաստանում, որ ավտորիտար երկիր է, հասկացել են, որ դա մեծ խնդիր է հանրության համար: Եվ արդեն կառավարման համար նշանակել են տասը տարվա լիմիտ:

Այնպես որ, այս հանգամանքը Արցախի Հանրապետության համար լուրջ մարտահրավեր է և՛ ներքին կյանքում, և՛ արտաքին քաղաքականության մեջ:

– Հնարավո՞ր է, որ սա նաև Հայաստանի իշխանությունների կամքն էր, միայն Բակո Սահակյանի ցանկությունը չէր:

– Միանշանակ Երևանը ազդեցություն է ունեցել այս հարցի վրա: Սակայն դա ոչ մի առումով չի արդարացնում այն, ինչ եղել է: Քանի որ Սերժ Սարգսյանը 2015 թվականին Սահմանադրությունը փոխել է ՀՀ տարածքում, որպեսզի երկարաձգի իր իշխանությունը, ապա նույնը կատարեց նաև Բակո Սահակյանը Արցախում: Այսինքն` երբ Հայաստանում իշխանությունները գնացին սխալ ուղիով, նրան ընդօրինակեց նաև Արցախը:

Եվ այնպես չէ, որ այդ պատասխանատվությունը միայն Հայաստանի վրա է: Բակո Սահակյանը կարող էր շատ հանգիստ հեռանալ իշխանությունից:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: