Աշխատող հղի կանանց իրավունքների խախտման դեպքերով դատարան դիմումները շատ ցածր տոկոս են կազմում

Չնայած Հայաստանում աշխատող հղի կանանց աշխատանքային օրենսդրությամբ բավականին արտոնություններ են տրված, բայց նրանց իրավունքները ևս խախտվում են և ոչ բացառիկ դեպքերում: Ընդհանրապես, Հայաստանում խախտված աշխատանքային իրավունքների վերականգնումը դատական կարգով հազվադեպ է տեղի ունենում, դրանից անմասն չեն մնում նաև աշխատող հղի կանայք, ում նկատմամբ չարաշահումներ են լինում: «Արմենպրես»-ը զրուցել է կանանց հիմնախնդիրներով զբաղվող «Կանանց Ռեսուրսային Կենտրոն» ՀԿ-ի իրավաբան Նվարդ Փիլիպոսյանի հետ` փորձելով հասկանալ գործատուների կողմից աշÕ �ատող հղի կանանց իրավունքների հիմնական խախտումները:

Իրավաբանի խոսքով` աշխատող հղի կանանց տրված արտոնություններից է նախածննդյան և հետծննդյան արձակուրդի իրավունքը, երեք տարի պահպանվում է կնոջ աշխատատեղը, ինչպես նաև կնոջը, իր հղիության մասին տեղեկանքը ներկայացնելու պահից, արգելվում է ազատել աշխատանքից: Սակայն, ինչպես նշեց Նվարդ Փիլիպոսյանը, կանայք, որոշ հարցեր լավ չպատկերացնելով, չեն կարողանում իրենց իրավունքներին տեր կանգնել:

«Լինում է խնդիր, երբ կինն աշխատում է գործատուի մոտ, բայց նրան ձևակերպում են քաղիրավական պայմանագրով, այսինքն` նրա հետ աշխատանքային պայմանագիր չի կնքվում, այլ` ծառայությունների մատուցման: Ու քանի որ նա աշխատում է նույն պայմաններով, ինչպես մյուսները, մտածում է, որ կգա ժամանակը, և ինքը կկարողանա ստանալ դեկրետային գումար, օգտվել բոլոր առավելություններից: Երբ ժամանակը գալիս է, նրա հետ պարզապես պայմանագիրը խզում են, և դա ինչ-որ առումով օրենքի սահմաններում է, քանի որ քաղաքացիական պայմանագիրը չի տալիս այն առավելությունները, որոնք տալիս են աÕ �խատանքային պայմանագրերը»,-ասաց իրավաբանը` հավելելով, որ այդ դեպքում իրավունքների վերականգման միակ տարբերակը դատարան դիմելն ու ապացուցելն է, որ աշխատանքը, որ կինը կատարել է, իր բնույթով իրականում աշխատանքային իրավահարաբերություններ է ստեղծել, ոչ թե պարզապես ծառայությունների մատուցում:

Հաջորդ խախտումը, որը հաճախ է հանդիպում, այն է, որ գործատուն հղի կնոջն ազատում է աշխատանքից, երբ ակնառու է դառնում նրա կարգավիճակը, բայց որպես պատճառաբանություն այլ բան է ներկայացնում:  «Օրենքով սահմանված է, որ հղի կնոջը չի կարելի աշխատանքից ազատել միայն այն պահից սկսած, երբ նա ներկայացնում է հղիության մասին տեղեկանք: Դա շատ ավելի ուշ է լինում, քան այն պահը, երբ տեսանելի է դառնում հղիությունը: Լինում են դեպքեր, որ գործատուն այն ժամանակահատվածում, երբ արդեն ակնառու է հղիությունը, բայց դեռ չի ներկայացվել տեղեկանքը, առանց որևէ պատճառաբա նության ազատում է կնոջն աշխատանքից, որը վիճարկել ևս հնարավոր չէ` բացառությամբ, եթե հնարավոր լինի ապացուցել, որ հղիության հիմքով է ազատել»,-փաստեց իրավաբանը:

Նվարդ Փիլիպոսյանի դիտարկմամբ, օրինակ, եթե կինը լավ չզգա, մեկ օր բացակայի աշխատանքից ու չներկայացնի բյուլետեն, այդ հիմքով էլ նրան աշխատանքից ազատելը օրինական կլինի:

Հղի կանանց աշխատանքային իրավունքների հաջորդ խախտումներից է գործատուի կողմից մինչ 3 տարի արձակուրդի հարցը շահարկելն ու կնոջը փաստի առաջ կանգնեցնելը: «Մինչ երեխայի երեք տարեկան դառնալը կինն իրավունք ունի գտնվել արձակուրդում, բայց գործատուն երբեմն ասում է, որ եթե դու մինչև 3 տարեկանը մնաս արձակուրդում, ես նոր աշխատող կգտնեմ: Շատ հաճախ կանայք դիմում են գրում ու դուրս գալիս աշխատանքից: Այստեղ իրավագիտակցության խնդիրն է, որ պետք է մարդ տեր կանգնի իր իրավունքներին և անհրաժեշտության դեպքում հարցը վիճարկի դատական կարգով»,-հայտնեց իրավա բանը:

Բայց, ինչպես նշեց Նվարդ Փիլիպոսյանը, կանայք, նյարդային խնդիրներից խուսափելու համար, հիմնականում հրաժարվում են դատարան դիմելու ճանապարհով իրենց իրավունքները պաշտպանելուց: «Ստացվում է, որ այդ հարցը բաց է մնում, գործատուներն այդ առումով օգտվում են ու չարաշահումներ են կատարում: Մեզ դիմած կանացից միայն մեկն է դատական կարգով փորձել վերականգնել իր խախտված իրավունքները: Ընդհանուր առմամբ ամենաշատը 5-6 տոկոսի է հասնում այն կանանց թիվը, ովքեր որոշում են իրենց իրավունքները պաշտպանել դատարանի միջոցով»,-տեղեկացրեց զրուցակիցը:

Նա նկատեց, որ անկախ նրանից` աշխատանքային հարաբերությունների սուբյեկտը կին է, թե տղամարդ, հղի է, թե ոչ, նրանք խուսափում են դատական գործընթացի մեջ մտել գործատուի հետ, քանի որ հետագայում  այդ նույն գործատուի մոտ աշխատելու ակնկալիք ունեն: «Այդ դեպքում մարդիկ ընդհանրապես իմաստ չեն տեսնում, կարծում են, որ ավելի լավ է հարաբերությունները չփչացնել: Միայն այն բացառիկ դեպքերում, երբ գործատուի հետ հարաբերությունները խզվում են և շատ սկզբունքային է լինում հարցը, միայն այդ դեպքում են դիմում դատարան»,-ավելացրեց իրավաբանը:

Նյութը պատրաստելիս դիմեցինք ՀՀ դատական դեպարտամենտին` փորձելով ստանալ թվային տեղեկատվություն հղի կանանց աշխատանքային իրավունքների խախտման հիմքով դատական գործերի վերաբերյալ, բայց տեղեկացանք, որ կառույցն այդ մասով վիճակագրություն չի վարում:

2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ից ուժի մեջ են մտել ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում կատարված փոփոխությունները, որոնցով կարգավորվել են իրավակիրառ պրակտիկայում ի հայտ եկած մի շարք խնդիրներ: