Վահան Բադասյան. «Պայթելու են և՛ Թուրքիան, և՛ Ադրբեջանը»

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ–ն և Ադրբեջանի հոգևոր առաջնորդ Ալահշուքյուր Փաշազադեն սեպտեմբերի 8–ին հանդիպեցին Մոսկվայում: Past.am-ը տեղեկացավ, որ` առաջիկայում սպասվում է նաև արտգործնախարարների հանդիպումը, նաև քննարկվում է երկու երկրների նախագահների հանդիպման հարցը: Ի՞նչ ակնկալել այս հանդիպումներից: Մեր զրուցակիցն է Արցախի հասարակական–քաղաքական գործիչ Վահան Բադասյանը:
– Ես կարծում եմ, որ Արցախի հարցի լուծման փուլերից որևէ մեկը նպաստավոր չի լինելու, ոչ արտգործնախարարների, ոչ հոգևոր առաջնորդների հանդիպումը և ոչ երկրի առաջին դեմքերի մակարդակով հնարավոր հանդիպումը: Նման հանդիպումները տալիս են կայունության և հարաբերական խաղաղության ապահովման երաշխիք: Իմ կարծիքով լուծման բանալին ժամանակի մեջ է, խաղաղության պահպանումը և ժամանակը կբերեն հարցի լուծմանը: Աշխարհի բոլոր կոնֆլիկտները նման լուծումներ են ունեցել ու սա առաջին դեպքը չէ:

– Դանդաղ պատերազմի ընթացքում մենք զոհեր ենք ունենում: Սահմանային համայնքները շարունակում են զգալ պատերազմի շունչը: Ադրբեջանը շարունակում է օգտագործել հայերին ճնշելու և լարվածության մեջ պահելու բոլոր հնարավոր տարբերակները: Այս պայմաններում Դուք ինչպիսի՞ լուծում եք ակնկալում:
– Իրականության մեջ Ադրբեջան պետություն գոյություն չի ունեցել և գոյություն չունի: Այն երկրորդ թուրքական պետությունն է: Թուրքիան 20–րդ դարի առաջին կեսերին զավթեց տարածքը և մի քանի բնիկ ժողովուրդների պատմական տարածքների վրա ստեղծվեց Ադրբեջանը, որը թուրքական պետություն է: Տեսեք՝ 1921 թվականին Ղարսի պայմանագրի ժամանակ, երբ Լենինին շատ պետք էր Բաթումը` Թուրքիան Բաթումից մի փոքր տարածք հանձնեց, քանի որ Թուրքիայի դիրքերը առաջին աշխարհամարտից հետո շատ երերուն էին և փոխարենը ցանկացավ Ղարսը, որը շոշափելի էր Սովետական Միության, ռուսների, նաև Ստալինի համար, բայց ինքը նաև հաջորդ պայմանը դրեց, որ Ադրբեջանին տրամադրեն Նախիջևանը, Արցախը և Զանգեզուրը, իհարկե Զանգեզուրը հայտնի պատճառներով չեղավ: Թվում էր, թե շատ բան չեն ուզում, բայց դա այդպես չէ: Քանի որ Թուրքիան կանխատեսում էր Սովետական Միության փլուզումը, տարածքները ըստ էության Թուրքիային էին մնում : Հիմա Ադրբեջանը նույնպես կայսրություն է:

Ադրբեջանի կազմի մեջ էին` արցախցիները, սվանները, հին աղվանները, թալիշները, լեզգիները, թաթերը, քրդերը և այլ կովկասյան բնիկ ժողովուրդներ, ովքեր իրենց պապական սովորույթները, լեզուն ունեին: Այսօր բնիկներից շատերը վերացման եզրին են, քանի որ Ադրբեջանը, այսինքն թուրքական պետությունը նրանց բոլորին զավթել և վերացրել է, ինչպես Թուրքիան իր տարածքում նույն ձեռագրով նույն օյինը խաղացել է ասորիների, բյուզանդացիների, փյունիկների, հայերի ու քրդերի գլխին: Այսինքն, սա նույն ձեռագիրն է, նույն թուրքն է, նույն Թուրքիան է: Այս հարցի լուծումը իրենք քաջ գիտակցում են: Հայերը թուրքերի բկում մեծ ոսկոր են հանդիսացել և դրա համար նա սկսեց ցեղասպանել հայերին: Արդյունք չեղավ, փոխարենը ի դեմս հայերի Թուրքիան ձեռք բերեց իրական թշնամու, որը պետք եղած ժամանակ իրեն կհասցնի ոչնչացման: Դա շուտով լինելու է, որովհետև Թուրքիան ներսից պետք է պայթի: Նման կայսրությունները միշտ ներսից են պայթում: Պայթելու են և՛ Թուրքիան, և՛ Ադրբեջանը: Այդ տարածքները ի վերջո մնալու են մեր բալանսի տակ:

– Պատերազմի մասին պարբերաբար կանխատեսումներ են արվում : Առաջիկայում լայնամասշտաբ գործողությունների հավանականությունը որքանո՞վ եք հնարավոր համարում:

– Չի կարելի բացառել լայնամասշտաբ գործողությունները, ինչպես եղավ ապրիլի 2–ին: Սակայն ընդգծեմ, որ ապրիլի 2–ին զգալի էր, որ նման բան սպասվում է: Քանի որ մեկը մյուսի հետևից դիվերսիոն գործողություններ, ներթափանցումներ, նաև ահաբեկչական գործողություններ եղան: Եղան անօդաչու սարքերով ինտենսիվ հետախուզություններ, որոնք նպատակ ունեին ժողովրդին խուճապի մատնել: Ապրիլի 2–ը միանգամից չի եղել, այն եղել է հասունացմամբ, այժմ հասունացման երևույթներ չկան, բայց լինելու դեպքում Ադրբեջանը հասկացել է, որ նույնիսկ տասնյակ անգամ գերազանցող ռազմական տեխնիկայի և մարդուժի պայմաններում էլ չեն կարող սրընթաց գրավել Արցախը կամ մասնակի տարածքներ: Նրանց կողմից հայկական տարածքների գրավումը պատահականություն էր, թյուրիմացություն: Հիմա դրա մեջ չեմ ցանկանում խորանալ, քանի որ դա վիճելի և ցավոտ հարց է: Ադրբեջանը քաջ գիտակցում է, որ նույն իրավիճակը չի կրկնվի և իրենք մեծ կորուստներ կունենան: Այս վիճակը նույնպես բերում է հաշտեցման, այսինքն` մեր բանակի զորացումը նպաստում է հարաբերական խաղաղությանը:

Արցախի բանակի հրամանատարության և Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարության ջանքերով առաջնագծում լուրջ շինարարական աշխատանքներ են կատարվել: Սա նշանակում է, որ ցանկացած պահի կկանխվի թշնամու առաջխաղացումը, նաև կկարողանանք լուրջ հակահարված տալ:

 

Լուսինե Ղազարյան