Ողորմելի են նրանք, ովքեր կարծում են, թե արտասահմանում դավադրաբար խեղաթյուրել են հայոց պատմությունը

Մեր հյուրն է Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի տնօրեն Պավել Ավետիսյանը

– Պարոն Ավետիսյան, ի՞նչ են ասում հնագիտական ուսումնասիրությունները. ի վերջո, Հայկական լեռնաշխարհում հայը բնի՞կ է, թե` ոչ:

– Նախ ասեմ, որ շատ վատ է, որ դա մեզ հետաքրքրում է որպես գիտական հարց:Աշխարհի բոլոր ժողովուրդները, ընդհանրապես, մարդ արարածը ինչ–որ մի ժամանակ ինչ–որ մի տեղից ինչ–որ մի այլ տեղ գնացել է: Այնպես որ, ընկնել ադրբեջանցու խելքին ու բնիկն ու ոչ բնիկը դարձնել շատ կարևոր հարց, չի կարելի: Գուցե այն պարզապես հետաքրքի՞ր է, բայց գիտական խնդիր չէ:

Մարդը միշտ տեղաշարժվել է: Հնդեվրոպական լեզուներով խոսող ժողովուրդները մշտապես մի տեղից գնացել են մեկ այլ տեղ: Նույնն է` ոչ մի ամերիկացի վատ չի զգում, որ եվրոպայից եկածների ժառանգ է: Եվ այսօր աշխարհը կառավարում ու իրենց ուզած ուղղությամբ տանում են հենց նրանք, և ոչ թե բնիկները: Ասելս այն է, որ դա չէ չափանիշը:
Բայց, անկախ այս մեր խոսակցությունից, մարդաբանական և ԴՆԹ տվյալներն ասում են, որ այս տարածքներում ապրող ներկա մարդկանց մեջ կա այն ԴՆԹ–ն, որը եղել է հազարամյակներ առաջ ևս այստեղ ապրողների մեջ: Այսինքն` մարդաբանորեն մենք նրանց ժառանգներն ենք: Իսկ թե ինչերե՞ն ենք խոսել, ի՞նչ ենք համարել մեզ, ես չգիտեմ:
Հազարամյակներ առաջ եղած մարդու չափանիշները, որոնցով ընտրել կամ կոչել է այն խումբը, որին ինքը պատկանել է, այլ է եղել: Համենայնդեպս, ինքնության մեր ներկա չափանիշները` ազգ, էթնոս, տանել հազարամյակներ առաջ ու դնել այդ մարդկանց վրա, այդքան էլ ճիշտ չէ:

Մի բան էլ` որքան էլ մարդաբանորեն մենք համարվենք նրանց ժառանգները,ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ամենքիս ԴՆԹ–երի մեջ էլ տարբերություններ կան: Մեկիս ԴՆԹ–ի մեջ ինչ–որ բան կա, որը ձևավորվել է Եվրոպայում, մյուսի մեջ ցույց կտա, որ Չինաստանից է եկել, և այսպես շարունակ: Ընդ որում, այսպես է բոլո՛ր ժողովուրդների մեջ:

– Իսկ հետազոտությունների արդյունքները սովետական ժամանակներում մեր պատմության մասին մեզ հրամցված որոշ թեզեր չե՞ն ժխտում, կամ այլ կերպ ներկայացնում: Թեկուզ` Ուրարտուի վերաբերյալ:

– Ուրարտուի առումով կա երկու խնդիր` Ուրարտուն Հայաստա՞ն է եղել, թե` ոչ: Կամ` ուրարտացիները հայե՞ր են եղել, թե` ոչ:

Որ Ուրարտուն կամ Վանի թագավորությունը հայոց պատմության շղթայի մեկ օղակն է, աշխարհն էլ է ընդունում: Եթե որևէ տեղ գրվում է հայոց պատմություն, Ուրարտուն մեջը ներկայացված է:

Ուրիշ խնդիր, որ այլ լեզվով են խոսել, ուրիշ խնդիր, որ կայսրություն լինելով, բազմէթնիկ է եղել: Բայց այն հայոց պատմության անքակտելի մասն է: Ասելս նաև այն է, որ Վանի թագավորության շրջանի պատմությունն ուսումնասիրելիս, անկախ նրանից, թե ինչ հնագիտական նյութ կհանենք, արդեն միանշանակ է, որ այն հայոց պատմության շղթայի մեկ օղակն է: Մենք հայոց պատմությունը առանց դրա չենք կարող գրել: Ինչպես որ չենք կարող գրել նաև առանց դրան նախորդող ժամանակների պատմությունները:
Այսինքն` երբ որ այս տարածքները մշակութայնացնում է մարդը` մարդ–բանականը, այս լեռնաշխարհում ստեղծում են առաջին բնակատեղիները, և իմ գենետիկ ԴՆԹ–ի տվյալները ցույց են տալիս, որ այդ ժամանակվա մարդու և իմ միջև կապ կա, ուրեմն այդ պատմությունն իմ պատմությունն է:

– Այժմ հայ ժողովրդի պատմությունը խեղաթյուրողներ կան աշխարհում` Ռասելը, ուրիշներ, հնագիտական մեր հետազոտությունների արդյունքները կարո՞ղ են ազդել այդ մոտեցումների վրա:

– Ամեն հարցի պետք է ճի՛շտ պատասխանը տաս: Ռասելը մեր պատմությունը չի խեղաթյուրում: Նա պարզապես Մովսես Խորենացու ժամանակի հետ կապված այլ տեսակետ ունի, քան դա մեր ներկա գիտնականների տեսակետն է: Եվ ես համոզված եմ, որ այս հարցում նա կոպտորեն սխալվում է: Նա սխալվում է նաև, երբ սկսում է զբաղվել այնպիսի խնդիրներով, որոնց մասնագետը չէ: Ասենք` ներկայացնում է Վանի թագավորության շրջանի հարցերը: Նման պարագաներում սխալվել է և էլի՛ կսխալվի: Ես այս ամենը նրա կողմից մանկամտություն եմ համարում:

Բայց Ռասելը շատ խոշոր գիտնական է, և նա մեր թշնամին չէ: Նա պարզապես այդպես է պատկերացնում տվյալ հարցերը: Ինչպես որ այդպես են պատկերացրել շատ հայ գիտնականներ, ովքեր Խորենացուն համարել են այլ դարի պատմիչ:
Եվ ես ասեմ` ողորմելի են բոլոր նրանք, ովքեր կարծում են, թե հայոց պատմության նկատմամբ արտասահմանում եղել է դավադրություն, որ միտումնավոր խեղաթյուրել են այն: Նման մարդիկ որևէ առնչություն չունեն գիտության և հատկապես պատմագիտության հետ: Այդ աղմուկ հանողները հոգեկան խնդիրներ ունեն:

Կամ` ոմանք էլ մեր կոդը փնտրում են Սասնա ծռերի մեջ, և նման այլ բաներ

Դա գիտությունը գռեհկացնելու առաջին իսկ քայլն է:

Նման գիտություն չկա աշխարհում: Եվ` գենետիկ կոդ, հայի տեսակ, վրացու տեսակ, նման բաներ չկան: Դրանք ռասիզմի դրսևորումիկներ են: Եվ այդ բաները գերմանացիները դեռ այն ժամանակներում են արել: Եվ եթե կարդան, կհասկանան, որ իրենք խղճուկ նացիստ են: Շա՛տ խղճուկ, փնթի...

Նման բաները գիտության հետ որևէ կապ չունեն: Բացառվում է...

Ի դեպ, ասեմ, որ Ադրբեջանում դա դարձել է պետական քաղաքականություն. Ալիևն ասում է` ինչ ուզում եք արեք` հայերի պատմությունը ջնջեք, մեզ համար պատմություն ստեղծեք. ես ձեզ փող եմ տալիս: Այդ երկրում, երբ գիտնականը նման բան է անում, հասկանում եմ, թե ինչու է անում: Որովհետև փող են տալիս:
Հիմա մեր մասին: Հունդը` խնձոր լինի, թե` ինչ, կարող է փչանալ կարկուտի հարվածից, բայց ներսի սերմը մնա առողջ: Բայց կարող է նաև փտի սերմը: Այդ ժամանակ արդեն ողբամ այդ ծառն էլ, նրա բերքն էլ:

Սերմը երբ ներսից կփտի, կամ այս դեպքում որ նույնն է` ես կսկսեմ այլանդակել այն, ինչ չի կարելի այլանդակել, ընդ որում, երբ դա անում եմ ազգային հերոսի կերպարանք առնելով, ապա հարվածը կարող է ահռելի լինել:

Ընդհանրապես պատմությունն ինչի՞ համար է. նրա համար է, որ ես սովորեմ և չկրկնեմ սխալը: Կամ նրա հիման վրա ծրագրավորեմ իմ ապագան: Բացի նրանից, որ պատմությունը գիտելիք է, այն նաև պետք է դաս լինի: Եվ այդ դասն անհրաժեշտ է օգտագործել:

Հիմա եթե գրում եմ, որ 140 հազար տարի առաջ ես գիր եմ ունեցել, դա ինչի՞ համար է: Նման բան չպետք է անել, որովհետև այդ ժամանակ ոչ ոք գիր չի ունեցել:
Կամ հայտարարում եմ, որ հայոց լեզուն աշխարհի լեզուների հիմքն է. ի՞նչի համար եմ այդպես անում: Չէ՞ որ գիտականորեն նման բան հնարավոր չէ: Ոչ մի լեզու չի կարող լինել այլ լեզվի հիմք:

Ազգային պատմություն ստեղծելը շատ կարևոր գործ է: Եվ այդ պատմության խեղաթյուրումների դեմ պայքարելը ևս համարում եմ ցանկացած գիտնականի, և ընդհանրապես տվյալ հանրության կարևոր գործերից մեկը: Որովհետև եթե այդ պատմությունը վերածվում է ազգային սնապարծության, անհեթեթությունների, այսինքն` պատմական ոչ մի տվյալ չկա, բայց պատմություն են շարադրում, ու հանրության ուղեղի մեջ էլ սրսկում են նման բաներ, ապա դա միայն ու միայն վնաս է բերում ոչ միայն գիտությանը, այլ նաև վնասակար է տվյալ հասարակության համար:

Կամ `ի՞նչ է նշանակում` ժայռապատկերներով գիրք կարդալ: Չէ՞ որ ժայռապատկերը գիրք չէ: Անգամ հրատարակվել է մի հաստափոր գիրք, ուր ասվում է` ժայռապատկերի վրա երևում է, թե մեծ պայթունը երբ է տեղի ունեցել:

Պատկերացրեք` մարդն ինչքա՞ն հիվանդ պետք է լինի, որ նման բան ասի: Չէ՞ որ մեծ պայթյունը եղել է այն ժամանակ, երբ չի եղել ոչինչ. չի եղել տիեզերքը, չի եղել Երկիր մոլորակը, չկար Արևը, չկար ջուրը: ...Բայց ինչ–որ մեկը տեսել է այն ու Հայաստանի քարի վրա գծել է: