Վիգեն Սարգսյանի անակնկալը սփյուռքին

Պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը, Հայաստան-Սփյուռք համաժողովում ներկայացնելով իր Ազգ-բանակ հայեցակարգը, հայտարարել է, որ առաջիկայում պատրաստվում է նախաձեռնություն, որ պետպաշտոնյաները իրենց հայտարարագրում անպայման նշեն նաեւ բանակում ծառայելու մասին: Թե ինչ է սպասում չծառայած պաշտոնյային, Վիգեն Սարգսյանը չի ասել:

 

Պաշտպանության նախարարն ըստ երեւույթին նախաձեռնության մասին հայտարարությունը պահել էր Հայաստան-Սփյուռք համաժողովի համար, որպես անակնկալ, նաեւ այն հաշվարկով, որ համաժողովում իր խոսքը կունենա նոր տարր, անսպասելի ինչ որ բան, որպեսզի տարբերվի ավանդական կենացային տրամաբանությունից:

 

Հաջողվե՞լ է պաշտպանության նախարարի մոտ այդ էֆեկտը, թե ոչ, դժվար է ասել, դա կասեն նրան ունկնդրող սփյուռքահայերը: Բայց հայաստանցիների, Հայաստանի հասարակության համար այդ հայտարարությունը հազիվ թե ունենա որեւէ էֆեկտ, որովհետեւ Հայաստանի հանրությունը քաջածանոթ է ընդհանրապես պաշոնյաների գույքի եւ եկամտի հայտարարագրերի էֆեկտի բացակայությանը:

 

Հայաստանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների գույքը եւ հայտարարագրերը ունեն այնպիսի բովանդակություն, որ ստեղծվում է տպավորություն, թե պաշտոնյաները կես քայլ են առաջ աղքատության նպաստի շեմից: Իրականում սակայն, այդ պաշտոնյաները ապրում են գույքի ու եկամտի իրենց հայտարարագրերի հետ կապ չունեցող շքեղ կյանքով: Բայց, ինչպես Սերժ Սարգսյանն է ասում՝ «փաստաթղթով իրենց մոտ ամեն ինչ կարգին» է:

 

Նրանց հայտարարագրերի եւ իրական կյանքի տարբերությունն այնքան ակնառու է, որ դրանից հետո պաշտոնյաների առաջ պետք է դրվեր հարցը՝ կամ իրական կյանքը, կամ պաշտոնը եւ դրանից բխող պարտավորությունները:

 

Բայց, նրանց առաջ չկա այդպիսի հարցադրում: Վիգեն Սարգսյանը լռում է, թե արդյո՞ք հայտարարագրերում ծառայության հանգամանքը մատնանշելու նորամուծությունը բերելու է պաշտոնյաների առաջ դրվող հարցի: Իսկ քանի դեռ չկա այդ հարցի պատասխանը, պետք է ընդամենը ենթադրել, որ նախաձեռնությունը կամ դրա մասին հայտարարությունն ընդամենը համաժողովին մասնակից սփյուռքահայության վրա տպավորություն թողնելու համար է՝ գուցե «ազգ-բանակ» քաղաքական հայեցակարգի ներքո ռեսուրսային աջակցություն ստանալու համար, կամ պաշտոնյաների մոտ ծառայության մասով էլ «թղթով ամեն ինչ կարգին» դարձնելու համար:

 

Կարգին ոչ այն իմաստով, որ չծառայած պաշտոնյան կդառնա ծառայած: Ամեն ինչ կարգին առնվազն այն իմաստով, որ այդ պաշտոնյան կամ նրա հարազատը այլեւս չի դառնա օրինակ լրատվական բացահայտումների թիրախ, եւ իշխանությունը կապահովագրվի ավելորդ աղմուկից:

 

Մի քանի ամիս առաջ Հայաստանը լայնորեն քննարկում էր հրապարակում հայտնված մի ցանկ, որտեղ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ ու որդիներ էին, որոնք չեն ծառայել բանակում: Եթե ծառայության հանգամանքը նշվում է պաշտոնյաների եւ նրանց հարազատների հայտարարագրերում, ապա դրանով հարցը ապահովագրվում է այսպես ասած «սենսացիոն բացահայտումներից», հետեւաբար ավելորդ աղմուկից, հետեւաբար «բթացվում» է խնդրի հանդեպ հանրային ուշադրությունը: Ինչպես գույքի եւ եկամտի դեպքում, երբ հանրության աչքը հայտարարագրերի շնորհիվ աստիճանաբար վարժվեց թղթի եւ իրականության աղաղակող տարբերությանը:

 

Միեւնույն ժամանակ, չծառայածների այդ ցանկը պաշտոնական էր. ի պատասխան լրատվամիջոցներից մեկի՝ factor.am-ի  հարցման ցանկը տրամադրել էր Պաշտպանության նախարարությունը:

 

Դրա հրապարակումը դարձավ բավական աղմուկի պատճառ, այնտեղ շոշափվում էին տարբեր պաշտոնյաների եւ պատգամավորների, ընդհուպ ամենահարուստ հայի, կառավարության «դե ֆակտո» հովանավոր՝ Սամվել Կարապետյանի պատգամավոր եղբոր որդու անունը:

 

Չի բացառվում, որ դա առաջացրել է բավականին լայն ներիշխանական պարզաբանումների գործընթաց եւ պետք չէ բացառել անգամ, որ իշխանության նոր ստատուս-քվոյի համար պայքարող տարբեր թեւեր մեղադրել են ցանկի համար հենց Վիգեն Սարգսյանին՝ համարելով, որ նա միտումնավոր է հրապարակ հանել ցանկը՝ իրենց հանրային թիրախ դարձնելու, այդ միջոցով քաղաքական հաշիվներ պարզելու համար:

 

Ըստ այդմ չի բացառվում նաեւ, որ նախաձեռնությունը բացի սփյուռքի վրա տպավորություն գործելուց միտված է նաեւ այդօրինակ մեղադրանքներից ազատվելուն, եւ Վիգեն Սարգսյանն առաջարկում է բոլորին սկզբից եւեթ հայտարարագրել իրենց ծառայության փաստը, որպեսզի մամուլը «դիմի» արդեն հենց հայտարարագրերին, ոչ թե ՊՆ-ին, եւ հետո ներիշխանական տարբեր թեւեր տեղեկատվական ավելորդ արտահոսքի համար մեղադրանք չուղղեն իրեն:

 

Խնդիրը Հայաստանի համար անշուշտ ունի բարոյական եւ քաղաքական ահռելի նշանակություն: Մյուս կողմից ակնհայտ է, որ նախաձեռնությունն առնվազն այն տեսքով, ինչ տեսքով ներկայացրել է պաշտպանության նախարարը, ամենեւին չի լուծելու խնդիրը, եթե չկա պատասխանատվության մեխանիզմ:

 

Մյուս կողմից, ինչպիսի՞ն պետք է լինի այդ մեխանիզմը: Պարզ է, որ բանակից ոչ օրինական ճանապարհով ազատված անձը այսպես, թե այնպես ենթակա է օրենքի առաջ պատասխանատվության եւ այդ մասով նոր նախաձեռնության կարիք չկա: Մյուս կողմից եթե անձը օրենքով սահմանված կարգով է ազատվել բանակից, ապա այստեղ իհարկե կոռուպցիոն ռիսկով հանդերձ առկա է նաեւ անմեղության կանխավարկածի հանգամանքը, որովհետեւ կան բազում երիտասարդներ, որոնք իսկապես օրենքի ուժով են ազատվել ծառայությունից՝ առանց կոռուպցիոն ռիսկի: Հետեւաբար, արդյո՞ք եթե կա օրենքով սահմանված այդ հնարավորությունը, արդարացի եւ համաչափ կլինի արգելել մարդուն պետական պաշտոն զբաղեցնել ծառայած չլինելու դեպքում:

 

Գուցե պետք է սկսել այդ հարցում օրենսդրական նորմերը հստակեցնելուց, խնդրի կարգավորման համար: Իսկ բարոյական կարգավորման մասով հայտարարագրերը չեն փոխելու ոչինչ, դրանք չեն ավելացնելու վստահությունը պաշտոնյաների հանդեպ, քանի որ փոքր երկրում թղթերը ոչինչ են իրական կյանքի համեմատ: Հետեւաբար վստահության միակ ճանապարհը պաշտոնյաների եւ նրանց հարազատների այսպես ասած անմիջական կյանքն է, կենցաղավարությունը, վարքը: Եթե այստեղ չկա փոփոխություն, չի օգնի ոչ մի թուղթ, անգամ ամենափափուկը: