Անկայուն վիճակ՝ Պոլսո հայոց պատրիարքի ընտրության շուրջ

Past.am-ը զրուցել է թուրքագետ Մուշեղ Խուդավերդյանի հետ.

– Պարոն Խուդավերդյան, Պոլսո պատրիարքարանի ընտրությունների շուրջ տրամադրությունները կրկին լարվում են: Լուրեր կան, որ համայնքը նորից բարդ խնդրի առաջ է կանգնել: Ի՞նչն է այս իրավիճակի պատճառը:

– Պոլսո պատրիարքարանի ընտրությունները բավականին երկար ժամանակ է, ինչ գտնվում են հայ համայնքի, հայ հասարակության և թուրքական իշխանության ուշադրության կենտրոնում: Կասկած չկա, որ տեղի իշխանություններն ամեն կերպ փորձում են միջամտել ընտրություններին: Սա հանգեցնում է նման անկայուն տրամադրությունների ձևավորմանը: Քանի դեռ այս հարցի շուրջ տեղի իշխանությունների և հայ համայնքի միջև համաձայնություն չկա, նման անկայուն ու անորոշ վիճակը շարունակվելու է: Քանի դեռ չկա այն թեկնածուն, որը երկու կողմերի հավանությանը կարժանանա, այսպիսի լարված տրամադրությունները շարունակական կլինեն:

– Ամիսներ առաջ կարծես հստակ էր, որ հայ համայնքի կողմից ոչ ցանկալի Արամ արքեպիսկոպոս Աթեշյանը չի առաջադրվելու: Այսօր հակառակ իրավիճակն է: Ի՞նչ նպատակ է հետապնդում նա:

– Արամ Աթեշյանը համարվում է այն գլխավոր թեկնածուն, ում սատարում են թուրքական իշխանությունները: Նրանք շատ լավ գիտեն, որ նա ոտքով և գլխով իրենց հավատարիմ է ու կանի այն, ինչ կցանկանան իրենք: Բոլորս հիշում ենք, որ Աթեշյանը բավականին անցանկալի վարքագծով է աչքի ընկել: Երբ Գերմանիայի Բունդեսթագն ընդունեց Հայոց ցեղասպանության ընդունման մասին բանաձևը, նա հայ համայնքի անունից թելադրանքով ներողություն խնդրեց Թուրքիայի իշխանություններից: Այդ ժամանակ նրա հեղինակությունն ամբողջովին ընկավ: Բայց այս ամենին զուգահեռ՝թուրքական իշխանությունները ևս հասկանում են, որ Աթեշյանը որևէ հեղինակություն չունի հայ հոգևորականության և համայնքի շրջանում: Իսկ քանի դեռ այլ թեկնածու չեն գտել, շարունակելու են աջակցել Աթեշյանին:

– Իսկ ի՞նչ երաշխիքներ կան, որ թուրքական իշխանությունների հովանավորյալն առավելություն չի ունենա մյուսների նկատմամբ:

– Թուրքիան այնպիսի երկիր է, ուր բոլոր ոլորտները խիստ վերահսկվում են: Հայոց պատրիարքարանը ևս բացառություն չէ՝ տեղի իշխանությունները չեն ցանկանում ոչ մի օղակ բաց թողնել: Նման վարքագիծը դեմ է ժողովրդավարության բոլոր սկզբունքներին, իսկ Էրդողանի վարչակազմի օրոք Թուրքիան ավտորիտար երկիր է հիշեցնում: Այս առումով թուրքական իշխանությունները երբեք չեն համակերպվի Պոլսո հայոց պատրիարքի այն թեկնածուի հետ, որն իրենց վերահսկողության կամ հավանության տակ չի գտնվում:

– Թեկնածուների շարքում են նաև Սահակ եպիսկոպոս Մաշալյանը, Պոլսո պատրիարքի տեղապահ Գարեգին արքեպիսկոպոս Բեքչյանը և Հայաստանի Գուգարաց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյանը: Ո՞ւմ միջև է լինելու պայքարը: Հայ համայնքն ի՞նչ կողմնորոշում ունի:

– Սկզբնական շրջանում հայ համայնքը և Հայոց կաթողիկոսն անձամբ լիազորել էր Բեքչյանին: Նա հայտարարել էր, որ Բեքչյանն այն միակ թեկնածուն է, ում հայ համայնքը ցանկանում է տեսնել պատրիարքի տեղում: Բայց ինչպես տեսնում ենք, Բեքչյանն այդքան էլ թուրքական իշխանությունների սրտով չէ: Նրանք այժմ ամեն բան անում են, որ Բեքչյանը գոնե հիմա պատրիարք չդառնա: Դրա համար էլ հետագայում առաջ քաշվեցին Մաշալյանի և Ձեր նշած մյուս թեկնածուների անունները: Մեծ հաշվով՝ անհնար է, որ թուրքական իշխանությունների հավանությանը չարժանացած մարդը պատրիարք դառնա: Իսկ ընտրության օրը նշանակված կլինի այն ժամանակ, երբ կողմերն, ի վերջո, փոխադարձ համաձայնության կհասնեն:

– Փոխադարձ համաձայնության հասնելը բարդ չէ՞:

– Միանշանակ: Համաձայնության հասնելը բավականին բարդ է, քանի որ հայ համայնքի և թուրքական իշխանությունների շահերը պատրիարքի հարցում տարբերվում են: Հայ համայնքը ցանկանում է տեսնել այնպիսի պատրիարքի, ով անկախ կլինի իր որոշումներում: Ցանկանում են տեսնել հայ քրիստոնյայի, այլ ոչ թե Ա. Աթեշյանի նման մի մարդու, ով հանձնված կլինի տեղի իշխանություններին: Բայց թուրքական իշխանություններն էլ ցանկանում են, որ տեղում վստահելի մարդ լինի, ում միջոցով հայ համայնքին կկարողանան լիարժեք վերահսկողության տակ պահել: Սա է իրենց նպատակը:

Աննա Բադալյան