Արհեստականորեն ներգաղթ չեն կազմակերպում, մինչդեռ բոլոր գործոնները վանում են մեր երկրի բնակչությանը մեր երկրից

Past.am-ի հյուրն է ժողովրդագիր Ռուբեն Եգանյանը

– Պարոն Եգանյան, Հայաստան–սփյուռք համաժողովի իր ելույթում Սերժ Սարգսյանը նշում է, որ Հայաստանում ժողովրդագրական իրավիճակը բարելավելու համար անհրաժեշտ է ունենալ ներգաղթի բարձր ցուցանիշ: Ավելին. նրա խոսքերն են` «Հենց այս խնդրի իրականացումն է դառնալու գալիք մի քանի Հայաստան–Սփյուռք համաժողովների քննարկման հիմնական թեման»:

Ի՞նչ եք կարծում. ի՞նչ ձևով կարելի է ներգաղթ կազմակերպել:

– Ես չեմ պատկերացնում, որ արհեստականորեն հնարավոր լինի ներգաղթ կազմակերպել:

– Իսկ ի՞նչ է անհրաժեշտ, որ մարդը ցանկանա հայրենիք վերադառնալ:

– Անհրաժեշտ է, որպեսզի այն պատճառները, որոնք իրեն դրդել են հայրենիքը թողնել, լրիվությամբ վերանան, և լինեն այնպիսի պայմաններ, որոնք գրավիչ կդարձնեն հայրենիքում ապրելը: Դրանք և՛ տնտեսական պայմաններն են, և՛ քաղաքական պայմաններն են, և՛ սոցիալական պայմաններն են, և՛ ընդհանուր բարոյահոգեբանական իրավիճակն է:

Ուստի մեր ներկա կյանքը լիովին պետք է վերաձևվի: Ընդ որում, տևական ժամանակ է հարկավոր լինելու դրա համար, որպեսզի մարդկանց մոտ ամրանա վստահությունը, թե այս ամենը մշտական է այլևս:

Թէ չէ արհեստականորեն ներգաղթ կազմակերպել չի լինի: Սա հետպատերազմական շրջանը չէ, երբ երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մարդիկ սոված էին իրենց երկրներում ու անճարությունից եկան այստեղ:

– Իսկ սա վերաբերում է սփյուռքի և՛ ներկա՞, և՛ նախկի՞ն սերունդներին: Կարելի՞ է նույն չափանիշներով մոտենալ տարբեր այս մարդկանց հայրենադարձությանը:

– Նախկին սերնդի, որը ծնվել, ապրել ու մեծացել է սփյուռքում, վերադառնալու հավանականությունն էլ ավելի փոքր է:

Իսկ մյուս` ներկա սերունդը, որը հեռացավ Հայաստանից, արդեն մոտենում է հետաշխատանքային տարիքին: Իսկ եթե անդրադառնանք երիտասարդներին, ապա նրանք պետք է հնարավորություն ունենան աշխատելու, ստեղծելու, արարելու այստեղ: Այդ թվում նաև` ընտանիք ստեղծելու, երեխաներ ծնելու: Իսկ սրա համար արդեն լուրջ նյութական, նաև` կենցաղային պայմաններ են անհրաժեշտ:

– Հավանական պատերազմի գործո՞նն ինչպիսի անդրադարձ է ունենում այս հարցի վրա:

– Բնականաբար, դրական ազդեցություն չի կարող ունենալ: Ընդհանրապես, անկայունությունները նպաստում են արտագաղթին և խոչընդոտ են մարդկանց` երկիր վերադառնալու համար:

Իսկ պատերազմական անկայունությունը մեր երկրում բավականին նշանակալից է: Այլ բան է, որ մենք արդեն ինչ–որ տեղ սովորել ենք այդ իրավիճակին:
– Այն, որ նախագահը նշակետ է դրել, թե 2040 թվականին Հայաստանը պետք է ունենա 4 մլն բնակչություն, հույս չի՞ ներշնչում:

– Ախր, դա նշանակետ դնելով չէ: Ես, դժբախտաբար, չգիտեմ, թե ի՞նչ միջոցներ են տրամադրվելու դրա համար, ի՞նչ ծրագրեր են կյանքի կոչվելու, որպեսզի այն իրականություն դառնա:

Իսկ այսօր մեր միգրացիան համակարգային երևույթ է: Մեր երկիրը չունի որևէ գրավիչ գործոն, բացի հայրենասիրություն գործոնից, որն էլ, անկեղծ ասեմ, բավականին թուլացել է: Բոլոր գործոնները վանում են մեր երկրի բնակչությանը մեր երկրից: Էլ հարկ չկա խոսել այլևս գրավելու, մարդկանց իրենց քաշելու գործոններից: Քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական, բարոյահոգեբանական բոլոր գործոնները վանող դերակատարություն ունեն:

Այնպես որ, որպեսզի միգրացիան կարգավորվի, հարկավոր է համակարգային վերափոխում:

– Իսկ հատուկ ժողովրդագրական քաղաքականություն մենք չե՞նք պատրաստվում վարել, մշակել առանձին հայեցակարգ:

– Թղթի վրա, ձևականորեն որոշակի ժողովրդագրական քաղաքականություն վարվում է: Այլ բան է, որ այդ քաղաքականությունն արդյունավետ չէ, արդյունավետ չի եղել, ու չի էլ կարող արդյունավետ լինել:

– Ինչո՞ւ արդյունավետ չէ:

– Այն միջոցները, որ տրամադրվում են և այն ձևերը, ինչպես տրամադրում են, խրախուսող չեն և չեն կարող լինել ի նպաստ ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման:

– Իսկ մասնագետները կանխատեսումներ ունե՞ն, թե մեզ ինչ է սպասվում առաջիկայում:
– Կան բազմաթիվ կանխատեսումներ, այդ թվում` նաև միջազգային կանխատեսումներ: Դրանցից դատելով` շարունակվելու են այս երևույթները, որոնք հիմա գոյություն ունեն` արտագաղթը, ծնելիության նվազումը, ամուսնական գործընթացների բացասական տեղաշարժերը: Հետևաբար` արագ տեմպերով շարունակվելու է բնակչության նվազումը:
– Այսինքն` թղթի վրա գրվածները թող մնան թղթի վրա, հրապարակներում ասվածները` ամբիոնին: Իրական կյանքը բոլորովին այլ է:

– Այդ հարցը ինձ չպետք է տաք, պետք է տաք այն մարդկանց, ովքեր հայտարարել են նման բան: Ես, որ մասնագետ եմ, ինքս էլ եմ ուզում հավատալ, որ այդ ասվածի տակ ինչ–որ բան դրել են, ինչ–որ բան են մտածել, որ այդպես են խոսում: Կամ, ի վերջո, նախագծեր ունեն: Իսկ ես մինչև այդ նախագծերին չծանոթանամ, չեմ կարող որևէ բան ասել:
Ես մի բան գիտեմ, որ դա ահռելի բարդության խնդիր է: Այնպիսի խնդիր, որ չեմ կարող պատկերացնել, թե մեր երկիրն իր տնտեսական ռեսուրսներով ի վիճակի է ապահովել դրա լուծումը: Ընդ որում, բացի տնտեսական ռեսուրսներից, դրա համար հարկավոր է նաև ահռելի քաղաքական կամք:

Ես, դժբախտաբար, չեմ տեսնում ո՛չ այն, ո՛չ այն: