Թարգմանական գրականության մասին. ի՞նչ ենք անում, ի՞նչ չենք անում

Past.am-ը զրուցել է բանաստեղծ, թարգմանիչ Շանթ Մկրտչյանի հետ.

– Պարոն Մկրտչյան, որպես թարգմանիչ, այսօր ինչպե՞ս կգնահատեք թարգմանական մեր գրականության վիճակը: Ի՞նչ է թարգմանվում, ի՞նչ չի թարգմանվում: Եվ, ի վերջո, մենք համակարգված թարգմանություն անո՞ւմ ենք, թե` ով պատահի, և` ինչպես պատահի:

– Նախ ասեմ, որ թարգմանական գրականությունն ընդգրկում է հարցերի բազմաթիվ շրջանակներ` թարգմանական գրականությամբ ներկայացվող ոլորտները, լեզուները, երկրները:

Իսկ ինչ վերաբերում է բուն թարգմանական գործին, սովորաբար այն արվում է երկու ճանապարհով` անհատի` թարգմանչի նախաձեռնությամբ և պատվերով: Անվանենք` սոցիալական պատվեր կամ պետական պատվեր. ինչպես կուզենք:

Եթե նկատի ունենանք թարգմանիչների նախաձեռնությունը, այն, իհարկե, կա: Նրանք նախաձեռնում են և առաջարկում են: Եվ հաջողությամբ անում են իրենց գործը:

Իսկ, որպես քաղաքական կուրս, պետական պատվեր մենք չունենք, չկա:

– Իսկ դա չի՞ ենթադրում, որ կարող են լինել հախուռն, անկազմակերպ թարգմանություններ, հաճախ` իրար կրկնող: Արդյունքում սեղանին դրվի ո՛չ այն նյութը, որը մեզ անհրաժեշտ է:

– «Հախուռն ու անկազմակերպ» գնահատականն այս թեմայի առնչությամբ ես չեմ ընդունում: Դրան այլ բնութագրում պետք է տրվի: Պարզապես կազմակերպված մոտեցում է պետք այս գործին: Ի վերջո, երկիրն ունի իր արտաքին ու ներքին քաղաքական վեկտորները, այլ երկրների հետ մտնում է տարատեսակ հարաբերությունների մեջ: Իսկ երկրների միջև եղած փոխհարաբերությունները պետք է նաև ամրապնդել մշակույթով:

Ա՛յ, ես կցանկանայի, որ թարգմանական գործի մեջ ելակետը հենց սա լիներ:

Եվ միաժամանակ կարողանայինք հայերեն դարձնել աշխարհում լույս տեսնող լավագույն գրականությունը: Այն գրականությունը, որն իր երկրում և նրա սահմաններից դուրս գնահատանքի է արժանանում:

– Իսկ մենք այսօր աշխարհից ի՞նչ ենք բերում մեր գրականություն:

– Բերում ենք այն, ինչ վաղուց պետք է ունենայինք, սակայն ժամանակին չենք թարգմանել:

Բայց Հայաստանի հնարավորություններն այնքան մեծ չեն, ինչպես Չինաստանի, Ռուսաստանի կամ այլ երկրների: Եվ մեր հնարավորությունների չափով բավականին գործ կատարել ենք, այնուամենայնիվ:

Եվ քանի որ աշխարհի ունեցածը շատ–շատ է, մենք պետք է կարողանանք այնտեղից ճիշտ ընտրություն կատարել և մեր լեզվով ներկայացնել համաշխարհային գրականության գոնե հիմնական արժեքները: Ընդ որում, ներկայացնենք և՛ արևելյան քաղաքակրթության, և՛ արևմտյան քաղաքակրթության արժեքները:

– Հենց խնդիրն էլ այն է, որ եթե մեր հնարավորությունները սահմանափակ են, ապա պետք է գործենք կազմակերպված ու համակարգված:

– Պետությունն ինչքան միջամտի ու խրախուսի մարդկանց նախաձեռնությունները, շատ լավ է: Բայց միանշանակ է, որ անհատը` թարգմանիչն ինքն է շատ հարցեր որոշում:

– Իսկ այսօր թարգմանվում է առաջի՞ն լեզվից, թե՞ նաև միջնորդ լեզվից:

– Հիմնականում թարգմանվում է առաջին լեզվից: Բայց կան լեզուներ, որոնց մենք չենք տիրապետում, մեր երկրում չկան այդ լեզուների իմացությամբ համապատասխան կադրեր, իսկ նման լեզուներով ստեղծված գրականությունը, թեկուզ միջնորդ լեզվից, պետք է թարգմանվի:

Հիմա դուք պատկերացրեք` երկու հազար տարի ոչ մի չինարեն իմացող չի եղել Հայաստանում, ինչքանո՞վ է բնական, որ չինական այդ հսկայական կուլտուրան մեր տեսադաշտից դուրս մնա: Այն դեպքում, երբ մենք հարաբերություններ ենք ձևավորում այս երկրի հետ: Նույնն էլ կարելի է ասել ճապոներենի, վիետնամերենի, կորեերենի և ուրիշ այլ լեզուների մասին, որոնք երբեք չեն եղել մշակութային մեր շրջանառության մեջ:

– Մեր պետական քաղաքականության մեջ կա՞ նպատակ, որ պատրաստենք համապատասխան մասնագետներ` մեզ համար անծանոթ մշակութային տարածքները ներկայացնող լեզուների իմացությամբ:

– Ես առայժմ նման բան չեմ նկատում: Եթե դիտարկենք մեր կրթական համակարգը, ապա այնտեղ արևելագիտություն կա, բայց այն սահմանափակվում է թուրքերենով, արաբերենով ու պարսկերենով: Պետք է ընդլայնվի շրջանակը: Եվ պարտավոր ենք արդեն մտածել այդ մասին: Սա խնդիր է, որին առնչվելու ենք ուզած, թե չուզած:

– Հիմա խոսենք քո մասին. թարգմանիչ Շանթ Մկրտչյանն առաջիկայում ինչո՞վ է ուրախացնելու ընթերցողներին:

– Կատարել եմ Անդրեյ Վոլոսի «Վերադարձ Փանջիրուդ» վեպի թարգմանությունը, որը լույս կտեսնի մոտ օրերս: Տպագրությունն իրականացրել է «Ոգի–Նաիրի» հրատարակչությունը` ռուսական կողմի պատվերով:

Գոհար Սարդարյան