Երեք կարևոր տարբերություն՝ Արցախյան հիմնահարցի և Կատալոնիայի, Աբխազիայի, Օսեթիայի, Կոսովոյի միջև

Եվրամիության անդամ պետությունների կազմում ֆեդերատիվ կամ այլ ձևաչափով գտնվող ցանկացած մարզի կողմից անկախանալու ցանկությունն ու դրան հաջորդող գործողությունները հայերիս ենթագիտակցության մեջ խաչվում է Արցախյան հիմնախնդրին: Դրանից հետո, հասարակության տարբեր խավերի ու նաև քաղաքագետների շրջանում սկսվում է անկախանալու ցանկություն հայտնած այս կամ այն միավորի ու Արցախի Հանրապետության անկախության գործընթացների համեմատությունը:

«Ազգային անվտանգություն» կուսակցության նախագահ Գառնիկ Իսագուլյանը Past.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ արցախյան հիմնախնդիրն այլոց հետ համեմատելը սխալ է մի քանի պատճառներով:

«Մենք բազմիցս ասել ենք, որ Արցախյան հիմնախնդիրը նման չէ համաշխարհային արենայում տեղի ունեցող գործընթացների հետ: Եվ այս առումով ամենակարևոր հարցը, որին հարկավոր է ուշադրություն դարձնել այն է, որ Արցախը երբեք անկախ Ադրբեջանի կազմում չի եղել: Ու հենց դրանով էլ արցախյան հիմնահարցը տարբերվում է մնացած բոլոր հակամարտություններից ու գործընթացներից»,– ասաց Գ. Իսագուլյանը:

Եվ բնական է, քանի որ 1918–ին տարբեր ազգերին պատկանող տարածքային միավորումների խառնարանից «ձևավորված» Ադրբեջան պետությունը, որը մինչ այդ ընդհանրապես չի եղել ո՛չ քարտեզի վրա, ո՛չ էլ մարդկանց գիտակցության մեջ, իրականում արհեստածին մի երկիր է, որին հետագայում արդեն, խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո է բռնակցվել Արցախը՝ ինքնավար հանրապետության կարգավիճակ ստանալով:

Բացի այդ, բոլոր պատմական փաստերը վկայում են այն մասին, որ Արցախն ինքնորոշման մասին հայտարարել ու դուրս է եկել Խորհրդային Ադրբեջանի կազմից մինչև Խորհրդային միության փլուզումը: Այսինքն, թե՛ Խորհրդային Միության փլուզումից, և թե՛ Ադրբեջանի անկախանալուց առաջ:

«Արցախն ավելի շուտ է անկախացել, որն ամենատեսանելի փաստն է և մենք չպետք է մոռանանք: Եվ պատճառներից մեկն էլ դա է, որ արցախյան հիմնախնդիրը որևէ այլ հիմնախնդրի նման չէ: Աբխազիա, Օսեթիա, Կոսովո, որ հակամարտությունն ուզում եք վերցրեք: Սա այն հիմնական տարբերությունն է, որը պետք է մշտապես հաշվի առնել և պետք չէ համեմատություններ անել մյուսների հետ ու հարցերն իրար հետ խառնել»,– ասաց Գ. Իսագուլյանը:

Քաղաքական գործչի նշած երկրորդ հիմնական տարբերությունն էլ այն է, որ Արցախի Հանրապետությունը որպես պետություն անկախացել է դեռևս Խորհրդային Միության տարիներին գործող բոլոր օրենքները պահպանելով: Եվ կարևոր է ընդգծել նաև, որ այդ տարածքում երբեք օտարերկրյա երրորդ ուժ չի եղել ու չկա և Արցախն ինքն է կարողացել իր անվտանգության և այլ հարցերը կարգավորել: Մեկ կարևոր հանգամանք ևս, որին հիմնականում ուշադրություն չի դարձվում: Նշված փաստերից բացի, պետք է հասկանալ, որ Արցախն ի սկզբանե եղել է ոչ թե անվտանգություն սպառող, այլ՝ արտադրող երկիր:

«Դա շատ կարևոր հանգամանք է, որը նաև կայունացնող գործոն է իր մեջ պարունակում: Եվ եթե որևէ քաղաքագետ փորձում է Կատալոնիայի և անկախության ուղին բռնած այլ միավորների միջև համեմատություն անել, ապա պետք է հիշի, որ արցախյան հիմնախնդիրը միակն է, որի ժամանակ՝ 1992 թ–ին ձևավորվեց Մինսկի խումբը: Այն կազմված էր երեք հիմնական ուժային կենտրոնների ներկայացուցիչներից. Արևմուտքը՝ Վաշինգտոնի գլխավորությամբ, Եվրամիությունը՝ ի դեմս Ֆրանսիայի, և Արևելքը՝ Ռուսաստանի ներկայացվածությամբ: Այսինքն, այլ հակամարտություն չեք տեսնի, որի կարգավորմամբ այդքան բարձր մակարդակով ներկայացված աշխատանքային խումբ զբաղվի, ուսումնասիրի խնդիրը և փորձի կոնֆլիկտի կարգավորման հարցում լուծումներ գտնել»,– ասաց Գ. Իսագուլյանը:

Արմինե Գրիգորյան