Քաղաքական որոշո՞ւմ, թե կառավարման մենեջմենթ. օրվա իրական դեմքը

Past.am-ի հյուրն է մշակութաբան, արվեստի քննադատ Վարդան Ջալոյանը

– Պարոն Ջալոյան, ինչի՞ց է, որ մեր հասարակությունը վերջին շրջանում քաղաքական հարցերի նկատմամբ ակտիվություն չի ցուցաբերում: Բայց, խնդրեմ, ընտանեկան բռնությունների կանխարգելման օրենքի նախագծի դեմ ակտիվորեն բողոքում են, ընդդիմանում են դրա ընդունմանը:

– Քաղաքական հարցերի նկատմամբ մարդկանց պասիվությունը բացատրվում է այն բանով, որ մեր կյանքը ապաքաղաքականացվել է: Հասարակությունը կորցրել է վստահությունը քաղաքական գործիչների նկատմամբ: Փաստորեն ակտիվության դրսևորումների դաշտում մնացել են քաղաքացիական նախաձեռնությունները:

– Իսկ ինչպե՞ս կարող ենք կրկին հասարակությանն ակտիվացնել. ի՞նչ մոտիվացիաներ են պետք դրա համար:

– Բացատրեմ այսպես. վարչապետ Կարեն Կարապետյանի պահվածքից ելնելով՝ կարող ենք ասել, որ այսօրվա դրությամբ համարվում է, թե քաղաքականությունը մի ավելորդ բան է, և մեր հասարակությանն անհրաժեշտ է լավ մենեջմենթ: Այսինքն՝ հարկավոր է ռացիոնալ, բանական կառավարում: Իսկ քաղաքականությունն իրենից երկրորդական մի բան է ներկայացնում:

Իսկ ե՞րբ է քաղաքական հասարակություն առաջանում. երբ հասարակությունը որոշում է իր հակառակորդին: Օրինակ, մեր հասարակության համար 2008 թվականի ընտրություններն ունեին հակաօլիգարխիկ բնույթ: Եվ հարկավոր էր արդեն, որ հասարակությունը որոշեր, թե ո՞րն էր իր հիմնական հակառակորդը կամ ո՞վ էր առավել վնաս հասցնում իրեն: Օրինակի համար ասենք՝ արտահանողնե՞րը, ներմուծողնե՞րը, կամ մտավորականությո՞ւնը գուցե: Միևնույն ժամանակ այդ ընթացքում երևան կգա մի քաղաքական ուժ, որը ժողովրդին պայքարի կտանի հասարակական իր հակառակորդի դեմ:

Այնպես որ, քաղաքականությունն անհնարին է առանց այդ հակառակորդի գոյության: Հակառակ դեպքում այն վերածվում է կառավարման:

– Այս վիճակը կապ ունի՞ այն բանի հետ, որ մեր երկրի ինքնիշխանությունը կամաց–կամաց նվազեց այս տարիների ընթացքում:

– Հասարակությունները միշտ էլ հակված են ինքնիշխանության կորստի համար մեղադրել արտաքին ուժերին: Բայց, իմ կարծիքով, առաջին հերթին մենք պետք է նայենք մեր ներքին իրադրությանը: Այսինքն՝ երբ իշխանությունն անցնում էր ինչ–որ ստվերային կլանի, այն դեպքում, երբ մեր պետության իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Այս դեպքում արդեն անհրաժեշտ է որոշել, թե ինքնիշխանության կորստի պատճառը կոնկրետ ո՞ր խումբն է հանդիսանում տվյալ հասարակության մեջ:

Որովհետև երբ որոշումը կայացնում է ոչ թե ժողովուրդը, այլ ինչ–որ ստվերային խումբ, ապա դա կոչվում է ինքնիշխանության կորուստ: Քանզի Սահմանադրությամբ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Եվ առաջին հերթին ինքնիշխանության կորուստն այն է, երբ ժողովուրդը չի մասնակցում քաղաքական կարևոր որոշումների կայացմանը:

Նշանակում է, որ որոշումների կայացումը տեղի չի ունենում բաց, հրապարակայնորեն, այլ կայացվում են ինչ–ինչ կաբինետներում, գաղտնի ձևով: Կամ տնտեսությանը վերաբերվող և այլ կարգի հարցերը որոշվում են ինչ–որ խմբի կողմից՝ ելնելով հենց իրենց շահերից:
Իսկ երբ պետության մեջ խնդիրները լուծվում են՝ համապատասխան մի փոքր խմբի շահերի, այդ դեպքում է, որ պետք է խոսենք ինքնիշխանության կորստի մասին:

Որովհետև ինքնիշխանությունը պետությանը չի պատկանում, այլ պատկանում է ժողովրդին: Եվ մեզանում հաճախ է այս հարցում շփոթմունք առաջանում:

– Իսկ այս իրավիճակով մեր ժողովրդի քաղաքական ներուժը չի՞ պակասում:

– Հարցն այն է, որ քաղաքական որոշումը նույն կառավարման մենեջմենթից տարբերվում է նրանով, որ ունի ստրատեգիական բնույթ: Ի տարբերություն կառավարման մենեջմենթի որոշումների, որոնք մարտավարական են: Ասենք՝ կարող են կայացվել այսպիսի նպատակներով՝ հարկավոր է այս–այս թերությունը վերացնել:

Ա՛յո, կառավարությունը զբաղված է թերությունները վերացնելով: Այսօր տնտեսության մեջ է խնդիրը, վաղը՝ գյուղատնտեսության մեջ է, մյուս օրը՝ մեկ այլ բնագավառում է: Բայց, հավատացնում եմ, առանձին–առանձին տարբեր թերությունները վերացնելով՝ դրանից թերությունները միայն բազմանում են: Երկրին հարկավոր են նախ և առաջ ստրատեգիական որոշումներ:

Գոհար Սարդարյան