Կենտրոնացե՛ք առօրյա հոգսերի վրա՝ նեվրոզներից խուսափելու համար

Հոգեկան առողջության համաշխարհային ֆեդերացիայի նախաձեռնությամբ և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության աջակցությամբ 1992 թ.–ից յուրաքանչյուր տարի հոկտեմբերի 10–ը նշվում է որպես հոգեկան առողջության համաշխարհային օր:

Հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, հոգեթերապևտ Սամվել Խուդոյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշեց, թե չկա այնպիսի մարդ, ով հոգեբանական խնդիրներ չունենա և դրանք չդրսևորի: Խուդոյանը ընդգծեց, որ այսօր Հայաստանում միտում է ավելացել՝ հոգեբանական խնդիրների համար ավելի ու ավելի շատ մասնագետների դիմելու կուլտուրան, ինչն, ըստ հոգեբանի, մոտեցնում է մեզ Եվրոպային:
– Այն, որ մարդիկ Հայաստանում սկսել են ավելի շատ դիմել հոգեբանի, մենթալիտետի փոփոխությա՞ն պատճառ է, թե՞ այլ բացատրություն կա:

– Դա պայմանավորված է նախ այն հանգամանքով, որ բավականաչափ զարգացել է պրակտիկ հոգեբանությունը: Պրոպագանդան է շատ: Տեսնում եք, թե որքան շատ են հոգեբանների մասնակցությամբ ասուլիսները, հոգեբանական հանդեսներ, կայքեր ու կենտրոններ կան, բոլոր բուհերը ունեն հոգեբանական բաժիններ: Այդ ամենը, կարծես թե, մարդկանց գիտակցությանն է հասցնում այն, որ եթե էլեկտրականությունը խափանվում է, էլեկտրիկ են կանչում, այնպես էլ ճիշտ կլինի հոգեբանական խնդիրների լուծման համար մասնագետի դիմել: Բացի այդ, մասնագիտական օգնության որակն է բարձրացել: Առաջ թույլ էր, քիչ էին գալիս ու հույս չունեին, թե ռեալ օգնություն կստանան, իսկ հիմա մասնագիտական մակարդակը բարձրացել է:

– Եվրոպայում մարդիկ բացահայտ կարող են ասել, թե հաճախում են հոգեբանին: Մեզ մոտ այդպես չէ: Մարդիկ ամաչո՞ւմ են խոստովանել իրենց խնդիրների մասին:

– Այդպես չէ: Արևմուտքում էլ, եթե խնդիրներ ունեն, այդպես չեն գովազդում: Ճիշտ է, այնտեղ դա անում են ուղղակի ինքնագնահատականը բարձրացնելու համար: Հոգեբանի այցելությունները թանկ են, և եթե դու քո հոգեբանն ունես, նշանակում է՝ ժամանակակից ես ու բարեկեցիկ կյանքով ես ապրում: Մեզ մոտ դա չկա: Բայց ես չեմ նկատել, որ մարդիկ ամաչեն: Նմանապես, մարդ հո չպիտի հայտարարի, որ սրտի հիվանդություն կամ քաղցկեղ ունի: Բացի այդ, հոգեբանին այցելելու մասին այդքան չեն ամաչի ասել, որքան հոգեբույժների: Այդ տարբերությունը ժողովուրդը գիտակցում է: Եթե հոգեբանի մոտ է գնում, հոգեբանական խնդիր կարող է ունենալ, բայց եթե հոգեբույժի մոտ են գնում, ուրեմն խնդիրներն արդեն լուրջ են:

– Ըստ ձեզ՝ հոգեբանների այցելությունների համար սահմանված գները օրինաչա՞փ են:
– Ամբողջ աշխարհում մատչելիության հարցը շուկան է որոշում: Դու որքան ուզում ես թվեր կրակի, քո մոտ չեն գա: Շուկան է թելադրում, և մեզ մոտ գներն աստիճանաբար աճում են: Սակայն մեզ մոտ սահմանված գները ավելի ցածր են և՛ Ռուսաստանի, և՛ Արևմուտքի գների հետ համեմատած:

Երբ բժշկի մոտ են գնում, նա դեղորայք է գրում, վճարում են 5–10 հազար դրամ, որից հետո 1–2 ամիս անց գնում են տեսնելու, թե ինչ արդյունք եղավ: Այստեղ շաբաթն առնվազն երկու անգամ գալիս են: Հոգեբանական առավել տարածված մեթոդները կարճաժամկետ են, և Հայաստանում շատ քիչ են երկարաժամկետ աշխատող հոգեբանները, սովորաբար 10–20 սեանսը բավարար է լինում: Եվ հետո հոգեբանական խնդիրներ լուծելը շատ ավելի բարդ է, դեղորայք չի, որ ասես՝ խմի: Մարդ ինքն է լուծումներ գտնում: Ավելի հաճախ լինում է այնպես, որ մի մասնագետից մյուսի մոտ են գնում, անընդհատ փորձարկումներ անում, մինչև կարողանում են իրենց գտնել, ինչը ահագին մեծ ծախս է դառնում:

– Հայերիս մոտ ինչպիսի՞ հոգեբանական խնդիրներ են գերակշռում:
– Ամենահաճախ հանդիպող խնդիրները վախերն են, երկրորդ տեղում դեպրեսիան է, երրորդ՝ վարքային շեղումները, այդ թվում սևեռուն գործողությունները: Ես առաջարկում եմ սովորեցնել մարդուն ինքն իր հետ աշխատել՝ ներշնչանքներով բուժել, որի դեպքում 2–3 հանդիպումը բավական կարող է լինել, ինչը տնտեսում է թե՛ ժամանակը, թե՛ գումարները:

– Գործազրկութան ու աղքատության բարձր ցուցանիշները Հայաստանում դեպրեսիաների առաջացման վրա մե՞ծ ազդեցություն ունեն:

– Ֆինանսական խնդիրները հզոր ազդեցություն չեն թողնում: Նեվրոզները բարեկեցիկ ընտանիքների, բարեկեցիկ հասարակություններին են բնորոշ: Եվրոպայի ու Ռուսաստանի հետ համեմատած մեզ մոտ քիչ են նեվրոզների դեպքերը: Նեվրոզների առաջացմանը նպաստում են աշխատանք չունենալը, սոցիալական անարդարություններն ու մեկուսացումը, բայց ոչ՝ ֆինանսական բարեկեցությունը: Խիստ ցածր կենսամակարդակ ունեցող ժողովուրդների մոտ նեվրոզ գրեթե չի հանդիպում: Օրինակ՝ քրդերի մոտ, թուրքական որոշ շրջաններում, որտեղ ծայրահեղ աղքատություն է տիրում, մարդիկ չեն էլ լսել, թե ինչ է նեվրոզը, չգիտեն՝ ինչ են վախերը:
– Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:

– Մարդը կենտրոնացած է իր առօրյա հոգսերի վրա, ժամանակ չունի ֆանտազիաների գիրկն ընկնելու, չէ որ նեվրոզները հաճախ համարում են ֆանտազիայի հիվանդություն: