Թրամփ vs Իրան. Made in USA

«Ուրբաթ 13»՝ տհաճ ասոցիացիաներ առաջացնող արտահայտությունն ԱՄՆ նախագահի վերջին ելույթից հետո նաև քաղաքական ենթատեքստով է հագեցել: Ու թեպետ այն չզուգահեռվեց «պարանորմալ երևույթներով», պարզվեց՝ Սպիտակ տան անվտանգության հարցերով խորհրդական Հերբերթ Մաքմասթերը նախորդ օրն ապակողմնորոշել էր Կոնգրեսին, հայտարարելով իրանյան ՀԳՀԾ–ն չվավերացնելու՝ թրամփյան դիրքորոշման մասին: Ճիշտ է՝ ԱՄՆ նախագահը հաստատեց, որ Իրանի հետ «միջուկային գործարքը» կամ պետք է անվավեր ճանաչվի, կամ՝ խստացվի, որովհետև «Իրանը հավատարիմ չէ գործարքի ոգուն, իսկ ռեժիմը շարունակում է հակամարտություններ, ահաբեկչություն ու ցնցումներ տարածել Մերձավոր Արևելքում և աշխարհով մեկ», այդուհանդերձ, պաշտոնապես չչեղարկեց ՀԳՀԾ–ն՝ Իրանի հանդեպ պատժամիջոցներ կիրառել–չկիրառելու հետագա հանձնառությունը Կոնգրեսին թողնելով: Թրամփն, այսինքն, առայժմ միայն Իրանի նկատմամբ իր նոր ռազմավարությունը ներկայացրեց Կոնգրեսում, որն, ուղիղն ասած, ոչ թե նորություն էր, այլ վերադարձ Իրանը «չարիքի առանցք» դիտարկելու՝ Բուշի քաղաքականությանը: Միևնույն ժամանակ Թրամփը հստակ նշեց, որ չի սահմանափակվի պասիվ գործելակերպով: Մասնավորապես՝ Սպիտակ տունը նախատեսում է ավելացնել ՄԱԳԱՏԷ–ի տեսչական լիազորություններն ու առավել խստորեն հետևել իրանական պարտավորությունների կատարմանը, փորձելու է հենց «միջուկային գործարքի» շրջանակներում կանխել Իրանի բալիստիկ հրթիռների մշակման ծրագիրը (մի բան, որ ԳՀԾ–ում չի հիշատակվում), և լուրջ միջոցներ ձեռնարկել՝ միջուկային զենքի ձեռքբերման բոլոր ուղիներն ու «իրանյան «Մահ Ամերիկային» կարգախոսը» ձախողելու համար: Ավելին՝ ակտիվացնելով տարածաշրջանային ավանդական ալյանսները, ԱՄՆ–ն «առավել կայուն բալանս է վերականգնելու տարածաշրջանում՝ ռեժիմին և Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսին զրկելով իրենց քայքայիչ գործունեությունն Իրանի ազգային հարստության շորթման միջոցով ֆինանսավորելու հնարավորությունից»: Ինչ է սա նշանակում՝ ակնհայտ է. գիտակցելով այս պահին ՀԳՀԾ միակողմանի չեղարկման անհնարինությունը՝ Թրամփը փորձում է անուղղակիորեն հասնել այդ նպատակին և նույնիսկ վերջնագիր է ներկայացնում Կոնգրեսին ու միջազգային հանրությանը: «Եթե Սպիտակ տանը չհաջողվի համաձայնության գալ Կոնգրեսի և մեր դաշնակիցների հետ, որպես նախագահ՝ ցանկացած պահի ինքս կարող եմ չեղարկել մեր մասնակցությունը Գործարքին»,–հայտարարեց Թրամփը՝ չգիտակցելով անգամ, թե ինչ հետևանքների կբերի իր ոգեշնչումը ՄԱԿ–ում ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչ Նիք Հեյլիից (վերջինս, ի դեպ, ամերիկյան Politico հանդեսն ու շատ այլք փաստեցին): Նախ՝ Թրամփի այս ռազմավարությունն անընդունելի է Եվրոպայի համար, որովհետև ՄԱԳԱՏԷ–ն մի անգամ չի փաստել Իրանի հավատարմությունը ՀԳՀԾ–ին: Բացի այդ, ինչպես ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Ֆեդերիկա Մոհերինին նշեց՝ գործարքի չեղարկամբ ԱՄՆ–ն ի՛նքն է կանգնում ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի բանաձևը չկատարելու վտանգավոր դիրքերում, գործելու նույնպիսի ազատություն շնորհելով Իրանին: Վերջապես, ինչպես Գերմանիայի ԱԳ նախարար Զիգմար Գաբրիելն ակնարկեց (չխոսենք արդեն Գերմանիայի կանցլերի, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետի և Ֆրանսիայի նախագահի համատեղ հայտարարության մասին, որում «Միջուկային համաձայնությունը 13 տարվա դիվանագիտական աշխատանքի գագաթնակետը և աշխարհի խաղաղության ու անվտանգության երաշխավորման ուղղությամբ արված մեծ քայլ» որակվեց), «իրանական հարցում ամերիկյան պահվածքը Եվրոպային մղում է ընդդեմ ԱՄՆ–ի՝ Չինաստանի և ՌԴ–ի հետ միավորման», ինչը նույնպես որևէ լավ բան չի խոստանում ԱՄՆ բազեներին: Ինչ վերաբերում է Իրանին՝ չպետք է նույնիսկ կասկածել, որ այստեղ միանգամից են ըմբռնել Սպիտակ տան «փուլային տրյուկը»: Հենց այդ նկատառմամբ Իրանի ԱԳ նախարար Ջավադ Զարիֆը հայտարարեց, որ ցանկացած նոր պատժամիջոցի դեպքում Թեհրանն ի՛նքը կչեղարկի ՀԳՀԾ–ն, զգուշացրեց, որ Իրանում բոլորին է պետք Իրանի իսլամական հեղափոխության պահակազորի անդամ դիտարկել, նաև հեգնեց Թրամփին՝ Պարսից ծոցն Արաբական ծոց չլսված անունով «մկրտելու» համար, ինչն, ի դեպ, ակտիվորեն է քննարկվում վիրտուալ տարածքում: Բայց ամենակարևորն այս պատմության մեջ, իհարկե այն է, որ այս ագրեսիվ քաղաքականության արդյունքում Իրանի ռադիկալները հերթական հաղթաթուղթն ունեցան՝ ԱՄՆ–ի անվստահելի գործընկեր լինելու հարցում, ինչը զերծ չէ ճշմարտությունից: Ի վերջո, ամեն անգամ, երբ Իրանը ձեռք է մեկնել ԱՄՆ–ին վերջինս կամ հրաժարվել է ձեռքսեղմումից կամ հետքայլ է արձանագրել, նպաստելով Իրանի առաջադեմների մարգինալացմանը: Այդ առումով Սպիտակ տան համար պիտի որ լավ դաս լինեին 2003–ի իրադարձությունները, երբ Բուշի ապակառուցողական քաղաքականության արդյունքում ասպարեզ եկավ ռազմաշունչ Ահմադինեժադը, և չափավորները 8 տարի 2–րդ պլան մղվեցին: Բայց՝ ոչ. առավել մեծ մասշտաբներով կրկնելով Բուշի սխալները, ամեն ինչից զատ՝ Թրամփը դարձյալ վատ դրության մեջ դրեց նաև ՀԳՀԾ–ն կյանքի կոչած Ռոհանիին ու Իրանի առաջադեմ հատվածին: Սպիտակ տունն, ասես, միտումնավոր՝ խնդիր է դրել ապացուցել Իրանի հոգևոր առաջնորդ Ալի Խամենեի ճշմարտացիությունը, որը դժվարանում էր համաձայնել ՀԳՀԾ վավերացմանը՝ հայտարարելով, որ «անհրաժեշտ է չզգուշանալ և վստահել Նահանգներին, քանի որ այդ երկիրը նախկինում էլ է շատ ու շատ պայմանավորվածություններ խախտել»…