Քրդերը Սիրիայում իրաքյան սխալներն են կրկնում

Իրաքյան Քիրքուքում ծավալված իրադարձությունների ընթացքում առաջին փաստարկը, որ բերվում էր նահանգում փոքրամասնություն կազմող քրդերի կողմից՝ Քիրքուքը հենց քրդական Փեշմերգայի ուժերով ԴԱԻՇ–ից ազատագրելու հանգամանքն էր: Քրդերը, սակայն, մոռանում էին նշել, որ նախ՝ ԴԱԻՇ–ի դեմ պայքարում ձեռքերը ծալած չէր նստել նաև տեղի արաբ բնակչությունը: Բացի այդ՝ Փեշմերգան, նախ և առաջ, իր ժողովրդին է պաշտպանել, որովհետև, եթե ԴԱԻՇ–ը հասներ Էրբիլ, ակնհայտ է, որ աշխարհը, եզդիներին զուգահեռ, մի նոր և առավել դաժան Ցեղասպանության մասին էր հայտարարելու: Չխոսենք արդեն այն մասին, որ նույնիսկ ԴԱԻՇ–ի նկատմամբ տարած հաղթանակը, սուվերեն երկրի տարածքում ապրող որևէ ժողովրդի, դեռ ապրիորի իրավունք չի վերապահում սեփականացնել այդ երկրի տարածքները: Այն էլ նավթաշատ Քիրքուքը, որը սեփականացնելու քրդական փորձը թշնամանք առաջացրեց թե՛ Կենտրոնում, թե՛ արաբ բնակչության շրջանում:

Նույն սխալը, ցավոք, այժմ էլ Սիրիայում է գործվում: Երեկ Քրդական դեմոկրատական ուժերը հայտարարել են Սիրիայի ամենախոշոր՝ Դեյր էզ–Զորի նահանգում ձգվող Ալ–Օմար նավթադաշտերի՝ ԴԱԻՇ–ից գրավման վերաբերյալ, հատուկ չարախնդությամբ շեշտելով այն փաստը, որ Սիրիայի կառավարական ուժերը հանքավայրերից ընդամենը երեք կիլոմետր հեռավորությամբ են գտնվել: Այլ կերպ ասած՝ սիրիական քրդերն ակնարկել են, որ ճիշտ Ռաքքայի նմանությամբ՝ Դամասկոսն այսուհետ չի կարող որևէ հավակնություն ունենալ իր իսկ տարածքների և օրական շուրջ 75 հազար տակառ նավթի արդյունաբերությամբ հայտնի Ալ–Օմարի նկատմամբ:

Խնդիրը, սակայն, այն է, որ քրդերն, այսպիսով, իրենց դեմ են տրամադրում ոչ միայն կենտրոնին, որն արդարացիորեն է մատնանշում ամերիկյան օժանդակության, հետևաբար նաև՝ օտար ինտերվենցիայի փաստը, այլև տեղի արաբական ցեղերին: Մասնավորապես՝ Ալ Օմարի հարակից գյուղերի (Դառնաջ, Սուվայդան, Ջազիրա, Ալ–Ջուրզի, Ալ–Տայանա, Զայբան և Ալ–Հավայիջ) աշիրաթների կամ ցեղերի ներկայացուցիչներին, որոնք, պետական Ալ–Ֆուրատ նավթային ընկերության հետ միասին, երկրի այս հատվածից օրական 12 հազար տակառ նավթ էին արդյունահանում: Չխոսենք արդեն Շուհայլ քաղաքի մասին, որի ընտանիքներին էլ օրական մոտ 10 հազար տակառ նավթ էր բաժին հասնում, ցրելով նաև սունի արաբներին ճնշող՝ ագահ Ասադի մասին պատմվող առասպելները: Քրդերն, ուրեմն, պաշտոնական բանակից բացի, լուրջ խնդիրներ են ունենալու նաև այստեղ հաստատված Ալ–Սայադների, Ալ–Միզաալի և Ալ–Ֆայադների և մնացած ընտանիքների հետ, որովհետև սեփականել են մի բան, որ իրենցը չէ: Այն էլ՝ օտարերկրյա զենքով և երկրի մասնատման անթույլատրելի օժանդակությամբ: Իսկ եթե հաշվի առնենք, որ ԴԱԻՇ–ը համարյա ամբողջովին ոչնչացրել է Դեյր–էզ–Զորի՝ Ալ–Խարատ, Ալ–Վարդ, Ալ–Թայիմ և Ալ–Ջաֆրա նավթի հանքավայրերը, ստացվում է, Ալ–Օմարի համար պայքարն ավելի է թեժանալու, և ոչ ոք ոչինչ չի հանդուրժելու:

Այս պատկերն, իհարկե, լրջորեն է անհանգստացրել նաև Ռուսաստանին: Փորձագետները նշում են, թե այն կիսատ–պռատ հայտարարությունները, որ Աստանայի բանակցությունների շրջանակը շատ շուտով ևս մի անդամով է լրանալու, հենց քրդերին են վերաբերում: Այլ կերպ ասած՝ ռուսներն, իբր, Դամասկոսին համոզելու են բանակցել քրդերի հետ, հուսալով, որ սրանք հետ կտան նավթահորերը՝ հետագա տհաճություններից խուսափելու համար, Դամասկոսն էլ վերջապես կհաշտվի դաշնային Սիրիայի ձևավորման անհրաժեշտության հետ:

Արդյո՞ք Աստանայի նոր դերակատարը քրդերն են իսկապես լինելու կամ կհամաձայնի՞ Դամասկոսը դրան: Քրդերն իրենք կհամաձայնե՞ն հետ քաշվել իրենց բնակության վայրերը: Վերջապես՝ ինչպիսի՞ն կլինի Թուրքիայի և Իրանի արձագանքը: Սրանք հարցեր են, որ անպատասխան են մնում առայժմ: Նշենք միայն, որ երեկ խնդրի առնչությամբ Թվիթերյան իր էջում հետաքրքիր գրառում էր արել ՌԴ Պետդումայի միջազգային հարցերով կոմիտեի նախագահ Ալեքսեյ Պուշկովը՝ հայտարարելով, թե չնայած ամերիկյան օժանդակությամբ քրդական հաջողությանը՝ գլխավոր մարտը դեռ աջևում է…

Էջը պատրաստեց Գոհար Սիմոնյանը

Past.am