Ինչո՞վ կավարտվի գահերի կռիվն Արաբիայում

Այն, ինչ տեղի է ունենում Սաուդյան Արաբիայում, այդպես էլ մինչև վերջ հասկանալի չի դառնում: Բոլորն են, իհարկե, գլխի ընկնում, որ Մուհամմադ իբն Սալման ալ–Սաուդի թագաժառանգ արքայազնը, «Հեռանկար 2030» անունն ստացած բարենորոգչական շարժման և հակակոռուպցիոն պայքարի քողի ներքո, մեկուսացնում է իր իշխանության տեսանկյունից վտանգավոր անձանց, զգուշանալով 83–ամյա հոր՝ Սալման թագավորի դեմ կազմակերպվելիք հնարավոր հեղաշրջումից ու իր գահակալման ծրագրի տապալումից:

Մյուս կողմից էլ՝ դատելով արքայական ընտանիքի ձերբակալությունների թվից (երեկ հատեց 500–ը), հակառակորդների այնպիսի ունեզրկումից, որից նույնիսկ սաուդական կապիտալի մի ստվար հատվածն իրենց մոտ պահող էմիրությունների բանկիրներն են շփոթվել, նույնիսկ կրոնական Դոգման ավերելու մոլեռանդությունից, որով արքայազնն է մեջտեղ եկել, չի բացառվում, որ դատախազությունն այդպես էլ չանցնի հետաքննությունների 2–րդ փուլին, և, Եգիպտոսի ալբանական դինաստիայի օրինակով, տեղի ունենա այն, ինչից իշխող ընտանիքն ամենաշատն է վախենում:
Անշուշտ, սաուդական ընտանիքի և 1805–1953 թթ. Եգիպտոսում իշխանություն հաստատած զորավար Մուհամեդ Ալի կավալացու գահատոհմի (նա ալբանացի սպա էր, որ ծառայում էր օսմանյան Թուրքիայում և Բարձր Դռան կողմից ուղարկվել էր Եգիպտոս, որպեսզի դուրս քշի Նապոլեոն Բոնապարտի զավթիչ զորքերին) միջև տարբերություններն էլ են շատ: Սակայն, շատ են նաև նմանություններն այն իրավիճակի, որում այդ տարիների Եգիպտոսը և ներկայի Սաուդյան Արաբիան են հայտնվել:

Գլխավոր զուգահեռն, իհարկե, իշխանության համար անզիջում պայքարի ծավալումն ու ներհանրային բոլոր նախկին համաձայնությունների իսպառ վերացումն է:

Ու թեպետ Մուհամեդ Ալուն այսօր էլ ներկայի Եգիպտոսի հայրն ու գլխավոր ռեֆորմատորն են համարում՝ փաստարկելով, թե հենց նրա դինաստիան վերջ տվեց կլանային պայքարին, աննախադեպ բարեփոխումների միջոցով հիմնեց ժամանակակից և կենտրոնաձիգ բյուրոկրատիա, կրթական համակարգ, մարտունակ բանակ՝ ամրապնդելով նաև Եգիպտոսի անկախության քաղաքա–տնտեսական հիմքերը, այդուհանդերձ, Ալին նաև որպես զավթիչ է ներկայացվում, որը Եգիպտոսի մարդկային ու բնական ռեսուրսները միայն իշխանությունը պահելու նպատակով էր շահագործում/արդիականացնում:

Հանգամանք, որի արդյունքում Ազատ սպաներ կազմակերպությունը, բանակի փոխգնդապետ Գամալ Աբդել Նասերըի, գեներալ–մայոր Մուհամեդ Նագիբի և այլոց գլխավորությամբ, 1952 թվականի հուլիսի 22–ին Կահիրեում զավթեց իշխանությունը՝ ընտանիքի 10–րդ կառավարիչ Ֆարուք թագավորին մեկուսացնելով իշխանությունից և դադարեցնելով նրանց 150–ամյա կառավարումը (ի դեպ, նույն տարվա հունիսի 18–ին երկիրը հանրապետություն հռչակվեց):

Հիմա. կան բազմաթիվ փորձագետներ, որոնք Արաբիայի դեպքում այս սցենարն անհավանական են համարում ճիշտ այն պատճառով, որ ի տարբերություն Ֆարուք թագավորի՝ Մուհամմադ արքայազնը, ավելի քան 1 տարի, արդեն իսկ մաքրել է բանակը բոլոր անցանկալի տարրերից: Ընդ որում՝ նաև նրանց, որոնք նախկին գահաժառանգ Նայեֆի օրինակով, Վաշինգտոնի և ԿՀՎ–ի առանձնահատուկ սերն էին վայելում: Այլ կերպ ասած՝ այս մի իշխանամոլն այնքան խորամանկ է, որ չի վստահում նույնիսկ հոր հետ դաշույններով պար բռնած դաշնակիցներին: Դրանից բացի՝ մեջտեղ է բերվում այն փաստը, որ ի տարբերություն կավալացի Ֆուադի, որն անընդհատ դեմ էր առնում ֆրանս–բրիտանական ճնշմանը, և ինչը փաստացի նպաստեց եգիպտական հեղաշրջմանը, այս դեպքում Վաշինգտոնը, Բեռլինը, Փարիզը, Լոնդոնը, Թել–Ավիվը և նույնիսկ՝ Մոսկվան, Տոկիոն ու Պեկինը, հանդես են գալիս թագաժառանգ արքայազնի ուղղակի և անուղղակի պաշտպանությամբ: Եվ եթե համարյա բոլորի դեպքում մոտիվացիան քիչ թե շատ պարզ է, Մոսկվայի դեպքում դեռ պետք է հասկանալ այն խանդավառության առիթը, որով ռուսական մեդիան է անդրադառնում այս դեպքերին: Չի բացառվում, իհարկե, որ հընթացս զուտ տնտեսական շահեր հետապնդելով, Մոսկվայում մյուս կենտրոնների հետ նաև քաղաքական համաձայնության են եկել Մերձավոր Արևելքում ստատուս–քվոյի պահպանման հարցում՝ պայմանավորվելով, որ Արաբիան էլ ի՛ր հերթին է դադարեցնելու ջիհադիստների օժանդակությունը Սիրիայում:

Հնարավոր է, որ Կրեմլում սկսել են կասկածել Իրանին ու Հըզբոլլահին անվերապահորեն պաշտպանելու արդյունավետությունը (չխոսենք արդեն այն մասին, որ իրավիճակի խորացումն Իսրայելի հետ պատերազմի կհանգեցներ, ինչը բնավ Մոսկվայի սրտով չէր լինի և նույն համատեքստում տեղավորենք նաև լիբանանյան իրադարձությունները), և միաժամանակ ավելի բաց, մի փոքր էլ դեպի Ռուսաստան հակված դաշնակից ձեռք բերելու հեռանկարով են որոշել խփել Իրանի ձեռքերին՝ դրական չեզոքություն պահպանելով թագաժառանգ Մուհամմադի նկատմամբ: Սակայն, ինչպես հասկանում եք, բոլոր հնարավոր սցենարների պակասող օղակը բուն Արաբիան է: Եվ դեռ մեծ հարց է՝ կհաջողի՞ թագաժառանգ արքայազնը որպես թագավոր լիակատար մենիշխանություն հաստատելու գործում՝ միաժամանակ արաբական ոսկեդարի Իբն Ռուշդի վերածվելով, թե դեռ թագավոր չդարձած՝ Արաբիայի Ֆարուքը կդառնա, միաժամանակ կրոնական ռադիկալների ձեռամբ բզկտվելով: