Իր շահերից ելնելով` ՌԴ–ն քայլեր չի ձեռնարկի. ռուս–թուրքական մերձեցումն ու Արցախյան հարցը

Past.am-ը զրուցել է թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանի հետ.

– Պարո՛ն Սաֆրաստյան, Պուտին–էրդողան հանդիպումից հետո Թուրքիայի նախագահը նշել էր, որ երկու երկրների հարաբերությունները նոր և ավելի բարձր մակարդակի վրա են: Ի՞նչ զարգացումներ կարող են լինել, հակասությունները կվերանա՞ն:

– Իսկապես կարող ենք արձանագրել, որ ռուս–թուրքական համագործակցությունը վերջին շրջանում բավականին խորացավ, ինչը կապված է նրանց շահերի հետ, որոնք որոշակիորեն կարողանում են համադրել Սիրիայում, տնտեսական և էներգետիկ բնագավառներում: Փաստ է, որ հարաբերությունները խորանում են: Իսկ թե որքանո՞վ կսերտանան, այստեղ պետք է մի քանի հանգամանք հաշվի առնել: Առաջին՝ երկու երկրների միջև ստրատեգիական հակասությունները ոչ մի տեղ չեն կորել և այսօր էլ գոյություն ունեն: Դրանք կապված են Սիրիայի հետ՝ երկու երկրները հակադիր դիրքորոշում ունեն Ասադի ապագայի վերաբերյալ: Մյուս կողմից՝ հակասություններ կան նաև քրդական հարցի հետ կապված: Ստրատեգիական հակասությունները կապվում են նաև այն հանգամանքի հետ, որ Թուրքիան ՆԱՏՕ–ի անդամ է, իսկ ՌԴ–ի հարաբերություններն Արևմուտքի հետ վերջին շրջանում սրվել են: Հաշվի առնելով այս փաստերը, մենք այս շրջանը կարող ենք բնութագրել որպես հարաբերությունների սերտացման փուլ, բայց ապագայի վերաբերյալ կանխատեսումներ անելը շատ դժվար է: Հարաբերությունների զարգացման դրական միտումներին զուգահեռ կան հակասություններ, որոնք հիմնագծի առաջին պլանում չեն, բայց հետագայում կարող են առաջ մղվել: Բացի այդ՝ Թուրքիան շատ անկանխատեսելի քաղաքականություն է վարում, և շատ դժվար է հասկանալ, թե Էրդողանի հաջորդ քայլն ինչ կլինի:

– Ռուս–թուրքական հարաբերությունների սերտացումը ինչ–որ ձևով կազդի՞ ՀՀ–ի վրա: Հաշվի առնենք նաև, որ Էրդողանը հայտարարել էր, թե Ադրբեջանին աջակցելու առումով բանակցություններ են լինելու Վ. Պուտինի հետ:

– Ռուս–թուրքական հարաբերությունների մերձեցումը մեզ մոտ միշտ վտանգի հետ է ասոցացվել: Մենք հիշում ենք 1920–1921թթ.–երը, երբ քեմալական Թուրքիան և բոլշևիկյան Ռուսաստանը համաձայնության եկան և բաժանեցին Հայաստանը: Սա մեր ժողովրդի պատմական հշողության մեջ է: Բայց այլ եզրահանգման ենք գալիս, երբ իրավիճակը ժամանակակից փուլում և կոնկրետ տարածաշրջանային մակարդակի վրա ենք գնահատում: Այո, մերձեցում կա, բայց երկու երկրների շահերը Հարավային Կովկասում եթե ոչ հիմա, ապա վաղ թե ուշ հակասության մեջ կմտնեն: ՌԴ–ն մեր տարածաշրջանը դիտարկում է որպես իր ազդեցության ոլորտ, որտեղ Թուրքիան ձգտում է իր ազդեցությունն ավելի ուժեղացնել: Եվ այդ առումով ՀՀ–ն ՌԴ–ի համար կարևոր նշանակություն ունի: Տարածաշրջանում իր ազդեցությունը պահելու համար ՀՀ–ն ՌԴ–ի վերջին հնարավորությունն է: Ոչ թե մեր, այլ իր շահերից ելնելով, ՌԴ–ն այնպես կանի, որ Թուրքիայի ազդեցությունը տարածաշրջանում չավելանա: Թուրքիայի ազդեցությունը տարածաշրջանում ավելանում է Ադրբեջանի միջոցով, իսկ հայ–ադրբեջանական հարաբերությունների ամենակարևոր հանգամանքը Արցախի հարցն է: Կարծում եմ՝ ՌԴ–ն այնպիսի քայլեր չի ձեռնարկի, որոնք միակողմանի կուժեղացնեն Ադրբեջանի դիրքերը Արցախի հակամարտության հարցում, քանի որ այն կուժեղացնի նաև Թուրքիայի դիրքերը տարածաշրջանում:

Թուրքիան ամեն կերպ ձգտում է միջամտել կարգավորման գործընթացին: Պատահական չէ, որ հանդիպելով ՄԽ անդամ երկրի՝ ՌԴ նախագահի հետ, ամեն անգամ փորձում է ճնշում գործադրել ՌԴ–ի վրա ու առաջ տանել Ադրբեջանի շահերը: Բայց ՌԴ–ն այդ ճնշումներին չի ենթարկվի:

– C–400–ի մատակարարման շուրջ Թուրքիայի և ՌԴ–ի միջև գործարքը որակվեց որպես քաղաքական ուղերձ՝ ուղղված Արևմուտքին: Ի՞նչ նպատակ եք դուք տեսնում:

– Թուրքիան իսկապես հակաօդային պաշտպանության ժամանակակից համակարգերի կարիք ունի: Չհաջողվեց ձեռք բերել ԱՄՆ–ից, դիմեցին ՌԴ–ին: Պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ գործարքից հրաժարվելու համար ՆԱՏՕ–ի կողմից Թուրքիայի վրա մեծ ճնշում է գործադրվում: Բայց վերջին հաղորդագրությունների համաձայն՝ Թուրքիան կարծես թե սկսել է վճարումներ անել, թեպետ հրթիռները դեռ չեն առաքվել: Մյուս կողմից՝ ՌԴ–ի և Թուրքիայի միջև հակասություններ կան. Թուրքիան պահանջում է այդ հրթիռների արտադրման տեխնոլոգիաներն իր երկրում զարգացնելու հնարավորություն ստանալ: ՌԴ–ն չի համաձայնվում, քանի որ իր կարևոր գաղտնիքներից մեկն է: Չի կարելի բացառել, որ կտրուկ զարգացումներ կարող են լինել, ըստ որոնց՝ Թուրքիան կհրաժարվի C–400–ից, իսկ եթե ոչինչ չփոխվի, այն կհայտնվի Թուրքիայում:

Աննա Բադալյան