Հայկական քոչարիի կատարում՝ հատուկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի համար

Երեկ Մշակույթի նախարարության բակում յուրահատոկ միջոցառում էր. հնչում էր հայկական քոչարի պարի մեղեդին, պարում էին թե՛ համույթների անդամները, թե՛ զինվորներ, թե՛ նախարարության աշխատակիցները և թե՛ պարզապես միջոցառմանը ականատես մարդիկ: 

Պարզվում է` մոտ օրերս Կորեայում պետք է կայանա ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի հերթական նստաշրջանը, և հայկական քոչարիի՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի մարդկային ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցուցակում ավելացնելու համար էր կատարվում այս պարը: 
«Նկարահանումը կատարում ենք, որպեսզի հետո ուղարկեն ՅՈՒՆԵՍԿՕ, այնտեղ էլ տեսնեն, որ և՛ տարազով, և՛ առանց տարազի, և՛ նախարարներ պարում են քոչարի պարը: Մոտավորապես 25–30 համույթ կա այստեղ: Մշակութի նախարարությունն է սա կազմակերպել: Այստեղ է Մրոն՝ Արսեն Գրիգորյանը»,– նշեց Հայրիկ Մուրադյանի անունը կրող «Վան» ազգագրական համույթի տնօրեն Անդրանիկ Հովհաննիսյանը:
Այն, որ քոչարին կարող է դառնալ ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն, հայտնի էր դեռևս երկու տարի առաջ: Հայկական պարը ցուցակում ներառելու մասին Հայաստանի հայտը ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության միջկառավարական հանձնաժողովի քննարկմանն էր ներկայացվել 2015թ.:

Քոչարին ստեղծվել է հեթանոսական ժամանակաշրջանում՝ խոյի երկրպագության ժամանակաշրջանում: Մեր պարը նմանակում է վայրի խոյի մարմնի շարժումները, ուժն ու հզորությունը: Հնում կար մի ծիսակատարություն` «վեր խոյանալ», որը ենթադրում էր հետևյալը. խոյի պես ետևի «սմբակներին» բարձրանալ, վեր բարձրանալ և դրանցով ուժգին հարվածել գետնին: 

Մինչև 19–րդ դարը քոչարի միայն որոշակի տարիքի հասած տղամարդիկ էին պարում: Իսկ երբ պարը կորցրեց իր ծիսական նշանակությունը և սովորական դարձավ, այն սկսեցին պարել նաև կանայք:

Քոչ արմատը ըստ երևույթին կապ ունի չամորձատված՝ չկրտած ոչխարի–խոյի գոչ, ղոչ և խոչ անվանումների հետ։ Ղոչ գոյական անունից առաջանում է ղոչաղ ածականը՝ համարձակ, խիզախ, քաջ։ Խոյի անվանն են վերաբերում նաև խոյին որպես տոտեմի պաշտամունքի երկրպագության հետ կապված հետևյալ տերմինները՝ խոյակ, տոտեմական խոյ, խոյ – խոյի համաստեղություն և խոյ – քաղաք։

Քոչարի պարատեսակի ճիշտ ձևի մեջ հստակ պահպանվել՝ կոնսերվացվել են հնագույն շարժումների շարժական արմատները, երբեմնի վարքագիծը, ցատկոտումն ու թռչկոտումը, մարտը, խոյերի ու այծերի, պոզահարման, այծամարդու շարժումները, ինչպես մինչ այժմ պահպանվել են հայոց լեզվի հնագույն արմատները։ Շարժումների նմանակումը առավել վառ արտահայտված է առաջ սրընթաց հարձակողական շարժումների և ծանրության հենարանի տեղաշարժերի մեջ, ասես կտրուկ թափ առնելու և ծնկները կտրուկ շտկելու, իրանը առաջ թեքելով` ասես ախոյանին պոզահարելու համար։

Հիշեցնենք, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի ոչ նյութական մշակութային արժեքների ցանկում Հայաստանի կողմից արդեն իսկ ընդգրկված են «Դուդուկն ու դրա երաժշտությունը», «Խաչքարի արվեստ. խորհուրդն ու խաչքարագործությունը», «Սասնա ծռեր» կամ «Սասունցի Դավիթ» էպոսը, ինչպես նաև «Լավաշ. ավանդական հացի պատրաստումը, նշանակությունը և մշակութային դրսևորումը Հայաստանում»:

ՔՐԻՍՏԻՆԱ ՏԵՐ–ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ