Իրանագետ Արմեն Իսրայելյան. «Հայաստանի, Իրանի և ԵՄ–ի շահերը համընկնում են»

«Փաստ» օրաթերթի հյուրն է իրանագետ Արմեն Իսրայելյանը

 

– Պարո՛ն Իսրայելյան, Իրանի ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆի այցը շոշափելի արդյունք կտա՞, հաշվի առնելով, որ այցի ժամանակահատվածն աչքի է ընկնում քաղաքական և տնտեսական մի շարք զարգացումներով:

– Նախարարի այցը երկու բարեկամ երկրների միջև տեղի ունեցող փոխայցելությունների տրամաբանական շարունակությունն է: Նման այցերի ընթացքում նախ ամփոփվում, ապա նաև քննարկվում են առաջիկա անելիքները: Անցած մեկ տարին աչքի ընկավ Իրանի և Երևանի միջև տնտեսական և քաղաքական հագեցած օրակարգով: Տնտեսական ոլորտում արդեն գործնական քայլեր են ձեռնարկվել: Խոսքը վիզայի վերացման, Մեղրի–Նորդուզ սահմանային անցակետի համատեղ օգտագործման և ազատ տնտեսական գոտիների միջև համագործակցության հուշագրի մասին է: Սրանք այն հարցերն են, որոնց վերաբերյալ արդեն պայմանավորվածություններ կան: Բացի այդ, այս հարցերի շուրջ առաջիկայում պետք է գործնական քայլեր ձեռնարկվեն, որ երկկողմ առևտրաշրջանառությունն ավելի մեծանա, ինչը երկու կողմի համար էլ գոհացուցիչ չէ: Իսկ քաղաքական հարաբերությունները բարձր մակարդակի վրա են: ՀՀ–ն Իրանի հետ հարաբերությունները զարգացնելու պատրաստակամություն է հայտնել երկկողմ և եռակողմ ուղղություններով: Այսինքն՝ ինչպես ԵՏՄ, այնպես էլ ԵՄ շրջանակներում: ԵՏՄ–ի դեպքում արդեն գործնական քայլեր են ձեռնարկվել: Իրանն ու ԵՏՄ–ն նաև ՀՀ–ի միջոցով ակտիվ համագործակցում են, իսկ առաջիկայում նախատեսվում է նաև Իրանի և ԵՏՄ–ի միջև համագործակցություն:

– Իսկ Հայաստան–ԵՄ համաձայնագիրն ի՞նչ ազդեցություն կունենա Իրան–Հայաստան հարաբերությունների վրա: Ինչպես ԵՏՄ–Իրան, այնպես էլ ԵՄ–Իրան համագործակցության առումով ՀՀ–ն կամուրջ կարո՞ղ է լինել:

– Համաձայնագիրը լայն հնարավորություն է բացում Իրանի համար: Վստահաբար կարելի է պնդել, որ ԵՄ–ի դեպքում ևս ՀՀ–ն կարող է կամուրջ հանդիսանալ: ԵՄ–ի հետ ունենալով համագործակցություն, ՀՀ–ն մինչև համաձայնագիրն էլ է առաջարկել օգտվել հնարավորությունից: Այստեղ մեր, իրանական կողմի և ԵՄ–ի շահերը նաև համընկնում են: Ի տարբերություն ԱՄՆ–ի, միջուկային համաձայնությունից հետո ԵՄ–ն հայտարարեց, որ պատրաստակամ է շարունակել սկսված գործընթացը: Սա շատ կարևոր և դրական ազդակ էր: Կարծում եմ՝ առաջիկայում ԵՄ–ի, Հայաստանի և Իրանի միջև քաղաքական մակարդակով պետք է հանդիպում նախաձեռնել ու քննարկել այն հնարավորությունները, թե որ ոլորտներում է հնարավոր զարգացնել հարաբերությունները: Այս համատեքստում պետք է նկատել, որ Սյունիքում ազատ տնտեսական գոտի հիմնելու ժամանակ ՀՀ–ն հայտարարեց՝ պատրաստ է հարթակ տրամադրել տարբեր շահագրգիռ կողմերի, որ համագործակցեն Իրանի հետ, իսկ Իրանն էլ ՀՀ–ի միջոցով համագործակցության հնարավորություն ունենա թե՛ ԵՏՄ–ի և թե՛ ԵՄ–ի հետ:

– Ավելի վաղ Իրանի նավթի նախարարն այցելեց Հայաստան, վարչապետի հետ հանդիպման ժամանակ մի շարք տնտեսական հարցեր քննարկվեցին: Այս պահին, Ձեր գնահատմամբ, ինչպիսի՞ն է տնտեսական կապերի զարգացման հնարավորությունը:

– Մոտ 300 մլն դոլար, որը երկու կողմի համար էլ իսկապես գոհացուցիչ չէ: Մեր երկու երկրների միջև որևէ խնդիր կամ խոչընդոտ չկա, ինչը պետք է նպաստի երկկողմ տնտեսական հարաբերությունների խորացմանը: Այստեղ ուղղակի համադրման կարիք կա: Օրինակ՝ շատ է խոսվել իրանական և հայկական կողմի մաքսային օրենքների մասին: Կա նաև ապրանքատեսակների խնդիր: Բացի այդ, Իրանը վարում է այնպիսի տնտեսական քաղաքականություն, որ պաշտպանի ներքին արտադրողների շահերը: Իրանում արտադրված ապրանքների ներմուծման համար բարձր մաքսավճարներ են սահմանված: Խնդիրներից մեկն այն է, որ առևտրաշրջանառության ծավալները նվազում են: Բայց մյուս ոլորտներում ապրանքների համատեղ արտադրության հետ կապված հարցերն, ըստ իս, կկարգավորվեն: Բացի այդ, նաև ԵՏՄ–ի շրջանակներում հնարավորություն կունենանք զարգացնել հարաբերությունները: Կարծում եմ, որ տնտեսական ոլորտում Իրանն ու Հայաստանը ծրագրերը պետք է երկու մասի բաժանեն՝ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ: Այդ երկու բաժիններում պետք է հստակ հարցեր սահմանել, որոնք անպայման կնպաստեն երկու երկրների թե՛ տնտեսական շահերին, թե՛ տարածաշրջանում կմեծացնեն երկու երկրների ազդեցությունը: Խոսքն ինչպես Հայաստան–Իրան երկաթգծի, Արաքսի վրա համատեղ հիդրոէլեկտրակայանի կառուցման, այնպես էլ այն խոշոր նախագծերի մասին է, որոնք առկա են երկու երկրների քաղաքական օրակարգում:

 

Աննա Բադալյան