Եթե Հայաստանը չբարելավի ցուցանիշները, խնդիրներ կունենա. «Freedom House»–ի ակնարկը

«Փաստ» օրաթերթը գրում է 

 

Ինչպես նախորդ տարի, այս տարի ևս «Freedom House» միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության զեկույցում մասամբ ազատ երկրների ցանկում է հայտնվել Հայաստանը: 100 հնարավոր միավորից ՀՀ–ն ստացել է 45 միավոր:

Իրավապաշտպան Զառա Հովհաննիսյանը փաստում է, որ ՀՀ–ի վերաբերյալ նախորդ տարվա որակումը փոփոխություն չի կրել:

«Միաժամանակ կարող եմ ասել, որ ՀՀ–ում մարդու իրավունքների տեսանկյունից որոշակի հետընթաց է եղել, ինչը կարելի է դիտարկել մասնավորապես քաղաքական բնույթի հետապնդումների և դատավարությունների համատեքստում: Օրինակ է «Նոր Հայաստան» քաղաքական միավորման անդամ Գևորգ Սաֆարյանի դեպքը: Բացի այդ՝ մենք քրեակատարողական հիմնարկներում մահերի արձանագրում ենք տեսնում: Օրինակ՝ Հաց բերողի մահը հուզումներ առաջացրեց հանրային դաշտում ու ցույց տվեց նաև մարդու իրավունքների հանդեպ ոչ զգայուն իրավիճակը ՀՀ–ում»,– «Փաստ»–ի հետ զրույցում ասաց իրավապաշտպանը:

Զեկույցում Հայաստանի և Ղրղզստանի միջև համեմատական է անցկացվել: Որպես օրինակ մատնանշվում է հատկապես ընտրական համակարգը: Զեկույցում քվեարկության համակարգը խիստ անբավարար է որակվել: Նշվել է, որ նման մոտեցումը շարունակաբար վերացնում է ժողովրդավարական նորմերը: Ընդգծվել է նաև, որ երկու երկրներում էլ իշխող կուսակցություններն ահաբեկել են ընտրողներին, ճնշել ընդդիմությանն ու իշխանության պահպանման համար չարաշահել են վարչական ռեսուրսները:

Զառա Հովհաննիսյանի խոսքով՝ հաշվի առնելով, որ ՀՀ–ն արդեն անցել է խորհրդարանական համակարգի, նախորդ տարվա ընտրություններն այդ առումով ամենահանգուցայինն էին. «Ընտրությունները, սակայն, դեմոկրատական անվանել ամենևին հնարավոր չէր»:

Իրավապաշտպանն ընդգծեց, որ իշխանության մասին զեկույցում զետեղված կոշտ գնահատականն իրականում բավականին հստակ ակնարկ է:

«Հայաստանն անցած տարվա նոյեմբերին ԵՄ–ի հետ համագործակցության համաձայնագիր ստորագրեց: Այն ՀՀ–ին պարտավորեցնում է համապատասխանել նաև առաջադեմ երկրների պահանջներին: Մասնավորապես՝ խոսքը ազատ մամուլի, դատաքննության, արդարադատության մասին է: Սակայն նշվածների առումով ՀՀ–ն բավականին հեռու է այդ երկրներից: Մենք հատկապես արդար դատաքննության առումով բավականին լուրջ հետընթաց ունենք: Բացի այդ՝ կալանավայրերը լցված են կալանավորներով, ինչի հիմնական պատճառներից մեկն այն է, որ ՀՀ–ում կալանքը որպես խափանման միջոց համատարած է կիրառվում»,– ասաց մեր զրուցակիցը:

Զեկույցում անդրադարձ է եղել նաև ՀՀ–ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրին ու նշվել, որ «խայտառակ ընտրախախտումները հակասում են երկրի՝ Եվրամիության հետ սերտ փոխհարաբերություններ ունենալու ձգտմանը»:

Զառա Հովհաննիսյանը նկատում է՝ համաձայնագրի հիմքում նախևառաջ մարդու իրավունքների արժեհամակարգն է. «Իսկ եթե դիտարկում ենք ընտրությունները, իշխանության ձևավորման բոլոր գործընթացները, տեսնում ենք, որ ՀՀ–ում հետընթաց կա»:

Հարցին, թե հաշվի առնելով համաձայնագրում առկա պահանջները, վերոնշյալ ցուցանիշի առումով կարո՞ղ ենք առաջընթաց սպասել, նա պատասխանեց. «Կարծում եմ՝ այո: Միջազգային հանրության կողմից գոնե ուշադրություն կունենանք, որ ՀՀ–ում մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության տեսանկյունից առաջընթաց լինի: Հայաստանի իրավապաշտպան դաշտը, հասարակական կազմակերպությունները և հանրությունը առավել ուշադիր պետք է լինեն վերահսկողական մեխանիզմների նկատմամբ»:

Դիտարկմանը, թե ինչպես մի շարք կառույցների, այդ թվում նաև «Freedom House»–ի զեկույցները որոշ շրջանակներ փորձում են «անլուրջ» որակել, իրավապաշտպանն արձագանքեց. «Հնարավոր չէ անլուրջ վերաբերվել այդ ցուցանիշներին, որովհետև դրանք հեղինակավոր կառույցներ են: Ինչպես տնտեսական, այնպես էլ քաղաքական համագործակցության տեսանկյունից այս զեկույցներն անմիջականորեն ազդում են ՀՀ–ի միջազգային վարկանիշի վրա: Կարծում եմ՝ նման կոչերը ուղղակի ներքին օգտագործման և հանրությանը շեղելու համար են:

Իսկ միջազգային հանրությունը նման հեղինակավոր կառույցների զեկույցների նկատմամբ շատ ուշադիր է: Դրանք անմիջականորեն հաշվի են առնվում՝ հետագայում վերահսկվում է պետության զարգացման դինամիկան: Եթե հաջորդ զեկույցի ժամանակահատվածում ՀՀ–ն չբարելավի իր ցուցանիշները, խնդիրներ կունենա այն կառույցների հետ, որոնց հետ համագործակցության հուշագրեր կամ համաձայնագրեր է ստորագրել»:

 

Աննա Բադալյան