Արայիկ Պապիկյան. «Եթե դատավորն անկախ չէ, ցանկացած պատժիչ գործառույթ ինքնանպատակ է»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

 

Այսուհետ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների հիման վրա դատավորները պատասխանատվության կենթարկվեն: Դրույթն ամրագրված է Ազգային ժողովի կողմից երեկ ընդունված Դատական նոր օրենսգրքում: ՄԻԵԴ վճիռը կարող է հիմք հանդիսանալ դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու համար։

Փաստաբան Արայիկ Պապիկյանի կարծիքով՝ դատավորներին պատասխանատվության ենթարկելը ճիշտ որոշում է և վաղուց պետք է լիներ:

«Բայց մինչ այդ՝ խնդիրն այլ հարթության մեջ պետք է լուծվի: Այդ նույն դատավորները շատ հաճախ ոչ օրինական կամ ակնհայտ անօրինական դատական ակտեր են կայացնում իրենց անկախությունից զրկված լինելու պատճառով: Իրենք ավելի ազդեցիկ մարդկանցից կամ վերադասներից հրահանգներ և ցուցումներ են ստանում ու կատարում են դրանք:

Եթե դատավորները շարունակելու են կախված լինել տարբեր անձերից կամ կառույցներից, ապա նրանց պատասխանատվության ենթարկելն ինքնանպատակ է: Եթե դատավորն անկախ չէ, պատասխանատվության միջոցները ևս էական չեն: Եթե չմիջամտեն դատավորի կողմից քննվող գործին, նա կգիտակցի, որ իր կողմից ակնհայտ սխալ դատական ակտերը կարող են պատասխանատվության հիմք դառնալ: Բայց, ցավոք սրտի, իրականությունն այլ է: Ստացվում է՝ անկախությունից զրկված դատավորին ստիպում են դատական ակտ կայացնել և նույն դատավորին նաև պատասխանատվության ենթարկել:

Կախվածության մեջ պահելու հետ մեկտեղ սա ևս մեկ լրացուցիչ մահակ է դատավորի գլխին: Ես կողմ եմ պատասխանատվության ենթարկելուն, բայց դրան զուգահեռ նա պետք է իրոք երաշխավորված լինի, որ անկախ է գործում»,– «Փաստ»–ի հետ զրույցում ասաց փաստաբանը:

Արայիկ Պապիկյանի խոսքով՝ վերոնշյալ փոփոխությամբ խնդրի մի մասն օրենսդրորեն լուծվում է, բայց անկախության երաշխիք դատավորը չունի.

«Եթե անկախությունը լինի, օրենքը շատ օգտակար ու տեղին կլինի: Սրանով ուղղակի հանրությանն ու միջազգային գործընկերներին ցույց են տալիս, որ այդպիսի մեխանիզմ ունենք, բայց մինչև անկախությունը չլինի, ցանկացած պատժիչ գործառույթ անաարդյունավետ միջամտություն է լինելու»:

Արդյո՞ք ավելի խիստ պատիժ էր անհրաժեշտ: Փաստաբանն ընդգծեց, որ այս պարագայում իր համար պատասխանատվության ձևը կարևոր չէ:

«Դատավորն օրենքն է, իրավունքն է: Իր կայացրած ակնհայտ ապօրինի դատական ակտը մարդկանց ճակատագրերի վրա ազդել է: Կորցրած տարիներն այլևս չեն կարող վերականգնվել: Նկատողությունը կամ դատավորի աշխատավարձից պահումներ անելը զրո արժեք ունեն:

Բազմաթիվ նման դեպքերում քննարկման հարց պետք է դառնա հետևյալը. արդյո՞ք նա կարող է լինել այն օրենքն ու իրավունքը, ով նման սխալ վճիռ է կայացրել: Պետք է միանգամից քննարկվի հետագա պաշտոնավարման հարցը: Նման դատավորն ընդհանրապես չի կարող մնալ համակարգում»:

Արայիկ Պապիկյանը նշեց, որ ինչպես շատ գործերում, մասնավորապես նաև քաղաքական գործերով դատավորներն անկախ չեն:

«Նման գործերով ոչ միայն դատարանն, այլև համակարգի յուրաքանչյուր կառույց, որը ներգրավված է գործում, քաղաքական իշխանության կողմից քաղաքական ուղղորդում է ստանում: Գործին մասնակից յուրաքանչյուր դերակատար այս կամ այն չափով կամ ենթարկվում է ճնշումների, կամ՝ ստանում հրահանգներ:

Այս գործերով դատավորների կայացրած դատական ակտերի պատասխանը քաղաքական իշխանության վերևում գտնվող անձինք պետք է տան: Դատավորներն ուղղակի պետք է համարձակություն ունենան ու քաղաքական հրահանգների չենթարկվեն: Մինչ օրս մենք չունենք մի օրինակ, որ քաղաքական գործերով վճիռները կատարվեն արդարադատության անունից: Մենք գիտենք բազմաթիվ հայտնի գործեր, որոնց վերաբերյալ ՄԻԵԴ–ն արդեն այլ դատական ակտ է կայացրել և ճանաչել է պետության կողմից իրավունքի խախտման փաստը:

Հիմա այդ գործերով եթե դատավորին պատասխանատվության են ենթարկում, նա բարձրաձայն չի կարող հայտարարել, որ կատարել է քաղաքական իշխանության հրահանգը: Հիմա ստացվում է, որ քաղաքական իշխանությունն իր կողմից հրահանգված անձանց պատժի է ենթարկելու»,–եզրափակեց փաստաբանը:

 

Աննա Բադալյան