«Սփայսի» չարաշահման դեպքերն ու օրենսդրության անկատարությունը. ԱՆ-ն նոր նախագիծ է ներկայացրել

Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում ՀՀ առողջապահության նախարարությունը նոր նախագիծ է ներկայացրել, որը վերաբերում է ՀՀ-ում հսկման ենթակա թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների ցանկին:

Նախագիծը մշակվել է՝ հիմք ընդունելով ՄԱԿ-ի 2017 թ. մարտին տեղի ունեցած 60-րդ նստաշրջանի ընթացքում կայացված որոշումը:

Մասնավորապես՝ ցանկից «ազաֆեն», «էրգոտալ», «թիորիդազին», «տոֆիզոպամ», «մեբիկար» «տրիֆլութպերազին», «ալիմեմազին» նյութերի հանելը պայմանավորվել է հետևյալ գործոններով. «Այդ նյութերն ընդգրկված չեն ՄԱԿ-ի թմրամիջոցների հսկման միջազգային կոմիտեի 1961 թ. «Թմրամիջոցների մասին» և 1972 թ.«Հոգեմետ նյութերի մասին» կոնվենցիայի համապատասխան ցանկերում, ինչպես նաև ընդգրկված չեն այլ երկրների՝ հսկման ենթակա նյութերի ցանկերում: Բացի այդ, նշված նյութերը նաև ընդգրկված չեն ՀՀ «Քրեական օրենսգրքի» և ՀՀ «Վարչական իրավախախտումների մասին» օրենսգրքի «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց պրեկուրսորների մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» հավելվածներում»:

Նախագծում ընդգծվում է, որ դեղաբանական տեսանկյունից այս նյութերն իրենցից ներկայացնում են հակադեպրեսանտներ, և նշված նյութերից կախյալության առաջացման և չարաշահման դեպքեր չեն արձանագրվել:

Ներկայացնելով ընթացիկ իրավիճակը ու խնդիրները, նախարարությունն ընդգծել է, որ ցանկում ընդգրկման համար առաջադրված նյութերը հանդիսանում են սինթետիկ (դիզայներական) թմրամիջոցներ, կամ նյութեր, որոնք օգտագործվում են թմրամիջոցներ ստանալու համար. «Թմրամիջոցներ օգտագործող անձանց կողմից օգտագործվում են հիմնականում ծխելու միջոցով: Կաննաբինոիդային խմբի սինթետիկ թմրամիջոցները սովորաբար արտադրվում և տարածվում են տարբեր բուսական խառնուրդների ձևով, որոնց հաճախ անվանում են նաև «Սփայս» («Spice»): Այս նյութերը մարդու օրգանիզմի վրա ցուցաբերում են հոգեակտիվ ներգործություն, դրանց բնորոշ է հաճախ գործածող անձի մոտ ծանր հոգեկան խանգարում առաջացնելը: Համապատասխան հսկողության բացակայության դեպքում դրանք չարաշահվում են՝ շրջանցելով թմրաբիզնեսի զարգացման դեմ ուղղված օրենքով նախատեսված արգելքները: Հաշվի առնելով, որ ՀՀ-ում արդեն իսկ գրանցվել են «սփայսի» չարաշահման դեպքեր, ինչպես նաև միջազգային փորձը՝ կաննաբինոիդների խմբի սինթետիկ թմրամիջոցների շրջանառության դեմ պայքարի նպատակով անհրաժեշտ է նշված նյութերի շրջանառության նկատմամբ սահմանափակումներ կիրառել: Ցանկից հանելու համար ներկայացված «ազաֆեն», «թիորիդազին», «տոֆիզոպամ», «մեբիկար» նյութերը հանդիսանում են հակադեպրեսանտներ, իսկ «էրգոտալը»՝ արգանդի մկանների կծկումները ուժեղացնող միջոց է, և դեղատներից ենթակա են բաց թողնման դեղատոմսով: Մինչև այժմ մեր հանրապետությունում օրենսդրության անկատարության պատճառով դեղատոմսով բաց թողնվող դեղերը ազատորեն իրացվել են առանց դեղատոմսի, որի պատճառով էլ, հաշվի առնելով այդ խմբի դեղերի առանց հսկողության կիրառման վտանգը, ընդգրկվել են հսկման ենթակա հավելվածում»:

Հաշվի առնելով դեղերի վաճառքի վերաբերյալ մարտի 1-ից գործող սահմանափակումը՝ նախարարությունը նշել է, որ այս դեպքում նշված նյութերը պարունակող դեղերի կիրառումը կդառնա վերահսկելի, քանի որ առանց բժշկի նշանակման չեն բաց թողնվի դեղատներից: 

Նախագծի 2-րդ կետով նշված նյութերը հսկման ենթակա ցանկից հանելուց հետո հսկողությունը այդ դեղերի նկատմամբ կպահպանվի, սակայն հաշվետվություններ ներկայացնելու, ինչպես նաև ներմուծման ժամանակ լրացուցիչ հավաստագրեր տրամադրելու անհրաժեշտություն չի առաջանա, ավելի մեծ թվով տնտեսվարող սուբյեկտներ կընդգրկվեն այդ դեղերի շրջանառության մեջ մրցակցային դաշտի ապահովմամբ, ինչպես նաև հիվանդների համար կաճի այդ նյութերը պարունակող դեղերի մատչելիությունը և հասանելիությունը:

 

Աննա Բադալյան

Past.am