Դատաիրավական համակարգի ծանր փորձությունը Քոչարյանի դեմքով. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

2018 թվականի հուլիսի 26–ը դեռ շատ երկար կմնա մարդկանց հիշողության մեջ: Սա այն օրն է, երբ մեղադրանք առաջադրվեց Ռոբերտ Քոչարյանին: Առաջադրվեց Սահմանադրական կարգը տապալելու մեղադրանք: Մենք չենք ցանկանում և գուցե նպատակահարմար էլ չէ, որ մտնենք այս հոդվածի իրավաչափության և իրավական բովանդակության դաշտ: Սակայն մեղադրանքի բովանդակությունը ինչքան իրավական, նույնքան էլ քաղաքական է: Քաղաքական` դրանից բխող գնահատականի առումով, որովհետև այս հոդվածը ոչ միայն ենթադրում է պատիժ ծանր պետական հանցագործության համար, այլև հրատապ է դարձնում երևույթին քաղաքական գնահատականի հրապարակ գալը: 

Եթե մի պահ թողնենք զգայական կողմը, ապա կարող ենք տեսնել, որ առաջադրված մեղադրանքը կամ մեղադրանքի հոդվածը բավական հակասական է: Եվ սա ոչ թե հոդվածի իրավաչափության կամ դրա հակառակի մասին պնդում է, այլ իրապես, անհանգստության պատճառ: Ի վերջո, խոսքը գնում է նախ ապացուցելիության մասին, երկրորդ, քաղաքական աստառի իսպառ բացառման դժվարության:

Պետք է խոստովանել, որ այս հոդվածով հենց Քոչարյանին շանս է տրվում քաղաքական գործընթացի մասին խոսելու համար: Ի դեպ, հենց հարցազրույցում Քոչարյանն ակնարկեց, որ պատրաստ է քաղաքական ակտիվ կյանք վերադառնալ` անգամ մեղադրանքի պայմաններում: Ավելին, նրա հայտարարությունից կարելի էր ենթադրել, որ հենց մեղադրանքը օգտագործելու է քաղաքական գործունեության համար: 

Այս ամենից զատ, ներկայումս և՛ ՀՔԾ–ն, և՛ ամբողջ իրավական համակարգը լրջագույն խնդիր ունի ապահովելու գործընթացի հրապարակայնությունը, առավել ևս, որ նույն մեղադրանքն արդեն իսկ առաջադրված է նաև Յուրի Խաչատուրովին: Եթե անկեղծ, լայն հանրության համար այս մեղադրանքի բովանդակությունն անհասկանալի է` զուտ իրավական գիտելիքների տեսանկյունից, իրականում Քոչարյանին կարելի էր հազար ու մի տեսակի մեղադրանքներ ներկայացնել` բուն մարտի 1–ի իրադարձությունների ու սպանություններից սկսած վերջացրած «գույք պարտքի դիմաց» կազմաքանդող ծրագրով ու ապօրինի հարստացումով, չնայած վերջինիս մասին օրենքը կարծես թե նրա նախագահության օրոք դեռևս ընդունված չէր, սակայն իրավական լուծումներ պետք է որ գտնվեին նման իրավիճակների համար: Վերջիվերջո, Քոչարյանին կարելի է մեղադրանք առաջադրել բազմաթիվ սպանությունների գործերի վերաբացման արդյունքում, որոնցից շատերը, ճիշտ է` խոսակցությունների մակարդակում, կապվում էր նրա անվան հետ, իսկ առանց կրակ ծուխ չի լինում: 

Այս ամենի ամբողջության մեջ առաջ է գալիս երկրի իրավապահ համակարգի դիմադրողականության խնդիրը: Ի վերջո, որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ մենք անկախությունից ցայսօր դեռևս չեն կարողացել կառուցել լիովին անկախ դատաիրավական համակարգ` որպես առանձին իշխանության ճյուղ, այն միշտ էլ` բոլոր նախագահների օրոք ստորադասված է եղել գործադիրին: Այսօր, մեծ հաշվով, այս համակարգում մարդիկ չեն փոխվել, ուստի կա՞, արդյոք, երաշխիք, որ քաղաքական աստառ ունեցող մեղադրանքի պարագայում դատաիրավական համակարգի ներկայացուցիչները չեն գայթակղվի քաղաքական իշխանությանը հաճո քայլեր անելով: 

Սա չի նշանակում, թե պետք է անպայման ճնշումներ կամ զանգեր լինեն գործադիրից, ի վերջո, նախկինում էլ պարզապես պետք էր հասկանալ տրամադրությունները և չսպասել որևէ հրահանգի: Այս տեսանկյունից չենք կարծում, որ ներկայիս կառավարությունից կարող են լինել զանգեր իրավապահներին, բայց դա բոլորովին էլ պետք չէ: 

Վերջապես մեկ խնդրի շուրջ մի փոքր մանրամասն` երբ շեշտվում է մեղադրանքի քաղաքական բովանդակությունը, սա չի նշանակում, թե քաղաքական հալածանքի տարրեր կարող են լինել Քոչարյանի և մյուս մեղադրյալների նկատմամբ, կամ կարելի է նման գնահատականներ հնչեցնել, սա պարզապես նշանակում է, որ առաջ է գալիս իրավականից զատ` քաղաքական գնահատականի խնդիր ոչ միայն 2008 թվականի փետրվար–մարտ ամիսների իրադարձություններին, այլև քոչարյանական և նրան նախորդած ու հաջորդած վարչակարգերի բնույթին: Առկա մեղադրանքը պարզապես պարտադրում է նման գնահատականի հրատապությունը: Իսկ այդ գնահատականը չի կարող շրջանցել նաև 1996–ը: 

Ամփոփելով պետք է նշենք և հույս հայտնենք, որ առաջիկայում ո՛չ մեղադրանքի, ո՛չ մեղադրանքի բովանդակության շուրջ որևէ տարակարծություն չի մնա հասարակության մեջ, որ անգամ Քոչարյանը, ով հայաստանյան հասարակության գերակշիռ հատվածի աչքերում ներկայանում է որպես մարտի մեկի ու ոչ միայն դրա հիմնական մեղավոր, պատասխանատվության է ենթարկվելու զուտ իրավական դաշտում, իր իրավունքների ու անմեղության կանխավարկածի լիակատար պաշտպանության պայմաններում, քանի որ ներկայումս Քոչարյանի անձը երկրորդական է այն պարզ պատճառով, որ լուրջ փորձաքննության առաջ է կանգնած Հայաստանի ամբողջ դատաիրավական համակարգը: Ըստ էության, չափազանցություն չի լինի, եթե ասենք, որ հենց այս գործի ընթացքն ու ելքն է որոշելու դատաիրավական համակարգի և ընդհանրապես երկրի հետագա զարգացման հիմնական սկզբունքները: