37–ից եկածները. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Տարօրինակ երկրում ենք ապրում, չնայած` չէ, երկիրը սովորական երկիր է` իր լավ ու վատով, իր կանգնած ու հատված անտառներով, իր խնդիրներով, իշխանություններով ու իշխանափոխություններով, ողբերգական ու լուսավոր էջերով: Տարօրինակը երկրի պատմություն կերտողներն են` ղեկավարները, քաղաքական ու ոչ միայն քաղաքական գործիչները, ընդդիմադիրները, իշխանամետները, պատեհապաշտները, մի խոսքով` նրանք, ում հաճախ ենք տեսնում հեռուստացույցի էկրանին, եթե հաճախ չենք տեսնում, ապա գոնե կարդում ենք նրանց հարցազրույցները կամ էլ նրանց մասին հարցազրույցները:

Կարդում ենք ու զարմանում, թե այդ ինչպես եղավ, որ այսօրինակ մարդիկ ղեկավար են եղել, ընդդիմադիր են եղել, քաղաքականությամբ են զբաղվել, կարճ ասած, ավել կամ պակաս, երկրի պատմություն են կերտել: Զարմանում, որովհետև երկրի երկրորդ նախագահը, իր դեմ հարուցված մեղադրանքը բխեցնում է 37 թվից, երևի նկատի ունենալով 1937–ը, մեկ այլ հայտնի գործիչ` նախկին վարչապետ ու ժամանակին հզոր ընդդիմության առաջնորդը կրկին խոսում է 37 թվից, դե, բնականաբար, նկատի ունենալով 1937–ը, չնայած հանուն արդարության նշենք, որ մ.թ. 37 թվականին Տիբերիուս կայսեր մահվանից հետո Հռոմի կայսր դարձավ Գայուս Կալիգուլան, գուցե սա՞ նկատի ուներ: Չշեղվենք: 

37–ի մարմաջը կարծես թե խրոնիկ է դառնում, տպավորություն է, թե իսկապես էլ ոմանք ուզում են 1937–ը լինի, բայց դա «ուզելուց» առաջ վատ չէր լինի հիշել, որ եթե 1937–ը լիներ, նրանք բոլորն արդեն գնդակահարված կլինեին, դաժան է հնչում, որովհետև 1937–ն էր դաժան, ու ոչ միայն 37–ը, Սոլժինիցինն, օրինակ, 1937–ը որևէ կերպով չէր առանձնացնում 1918–ից կամ 1927–ից: Բայց սա էլ թողնենք:

Զարմանալուց զատ, երբեմն ամոթի զգացողություն է արթնանում, երբ հայտնի, նույնիսկ կարելի է ասել խոշոր քաղաքական դեմքեր մեր այսօրվա իրականությունը բնութագրելու համար հղումներ են անում խորհրդային անցյալի ամենաարյունոտ էջերին, հղումներ են անում անհասկանալի թեթևությամբ` կարծես չգիտակցելով, թե ինչ գնահատականներ են հնչեցնում: Անհասկանալի, որովհետև գավառական մակարդակի զրույցներում գուցե պատեհ է խոսել ու համեմատականներ տանել 37–ի հետ, բայց լուրջ ու փորձառու քաղաքական գործիչների դեպքում` անհասկանալի, տարօրինակ ու, մեծ հաշվով, անարժեք: Պարոնայք, մի վերածեք քաղաքականությունը գավառական բամբասանքի կամ, ինչպես կասեր «դասականը», կրկեսի…