Նախընտրական թնջուկ. ինքնահաստատման ճանապարհից մինչև ձայների փոշիացում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

9 կուսակցություն և 4 դաշինք՝ 13 քաղաքական ուժ հայտ է ներկայացրել մասնակցելու Երևանի ավագանու ընտրություններին, դեռ լավ է, որ սեպտեմբերի 23–ը՝ ընտրությունների օրը ուրբաթ չէ և ուրբաթ 13–ից կխուսափեն գոնե սնահավատները: Իսկ եթե ավելի լուրջ, ապա նախորդ ընտրությունների համեմատ Երևանի ավագանու ընտրություններում ականատես ենք մեկ այլ ծայրահեղության՝ նախորդին, ինչպես գիտենք, մասնակցեց ընդամենը երեք ուժ՝ ՀՀԿ–ն, «Ելքը» և «Երկիր ծիրանին»: Թե ինչու այսպես եղավ հիմա, կարծես թե հասկանալի է՝ երկրում իրավիճակ է փոխվել, սակայն մյուս կողմից հասարակոթյունը մեծ հաշվով շատ չի փոխվել, չեն փոխվել առնվազն մի շարք ուժերի նկատմամբ հանրային տրամադրությունները:

Սակայն, անկախ նրանից, որ ավագանու ընտրություններում հայտ են ներկայացրել նաև թղթի վրա գրանցված, սակայն բովանդակության մեջ նորահայտ մի շարք կուսակցություններ, որոնք հասկանալի չէ՝ ձգտում են մտնել քաղաքականություն, թե ինչ–որ այլ նպատակներ են հետապնդում, պիտի արձանագրենք, որ առնվազն խառնաշփոթը երաշխավորված է, որովհետև երևանյան հանրությունը, հայտնի 4–5 ուժերից զատ, մյուսներին չի էլ հասցնելու ճանաչել ու հասկանալ շատ օբյեկտիվ պատճառներով՝ նախընտրական քարոզարշավի շատ կարճ ժամանակահատվածի:

Թե ինչ է տալու ավագանու ընտրություններին մասնակիցների այս քանակը զուտընտրությունների մշակույթի տեսանկյունից, դժվար է ասել, միակ բանը, որը կարող ենք արձանագրել այս պահին, այն է, որ սպասվում են բավական մրցակցային ընտրություններ: Դե, շատ է խոսվել նաև այն մասին, որ ակնկալվող խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Երևանի ավագանու ընտրությունները լավ հնարավորություն են ինչպես կազմակերպչական, այնպես էլ հանրային իրական տրամադրությունները շոշափելու տեսանկյուններից: 

Ընտրություններին մասնակցող ֆավորիտ և առավել հայտնի ուժերից զատ մյուս կուսակցությունների պարագայում ամեն ինչ բավական անորոշ է: Անշուշտ, բավական անշնորհակալ գործ է դեռ քարոզարշավը չմեկնարկած ենթադրություններ ու կանխատեսումներ անելը, սակայն մյուս կողմից, գրեթե ակնհայտ է, որ մի շարք քաղաքական ուժեր պարզապես ներկայացված են լինելու քվեաթերթիկներում՝ առանց որևէ լուրջ հեռանկարի ու անցողիկ շեմը հաղթահարելու հնարավորության: Այս դեպքում արդեն տրամաբանական հարց է առաջանում, թե այդ դեպքում ինչու ավելորդ ժամանակ ու գումար վատնել ընտրարշավի վրա: 

Չէ, հասկանալի է նաև, որ միգուցե ավագանու ընտրությունները, երկրում փոխված իրավիճակը, նոր քաղաքական իրականությունը, ժողովրդավարական ընտրություններ անցկացնելու հեռանկարը համեմատաբար երիտասարդ քաղաքական ուժերի համար լավ հնարավորություն են քաղաքական ասպարեզում առաջին քայլերն անելու համար: Սակայն, ավաղ, վերջին 25–30 տարիների փորձը ցույց է տալիս, որ այսօրինակ ընտրական գործընթացներում հանկարծակի հայտնվող քաղաքական կուսակցություններն ընդամենը հատվածային կյանք են ունենում և գլխավորապես մեկ այլ ուժից «ձայն փախցնելու», տրամադրություններ շեղելու և իրավիճակը պղտորելու գործառույթներ են ունենում: 

Արդյո՞ք մենք ունենք երաշխիքներ, որ նույնը չի լինելու նաև ավագանու ընտրությունների դեպքում, արդյո՞ք կան երաշխիքներ, որ տեղի չի ունենալու ընտրողների ձայների փոշիացում: Ըստ էության՝ այս հարցերի պատասխանը միանշանակ չէ, որովհետև եթե նայենք ընտրությունների ֆավորիտներին, ապա հասկանալի է՝ նրանք ունեն իրենց ընտրազանգվածը, բայց մյուս կողմից, ինչպես նշել էինք մեր նախորդ հրապարակումներից մեկում, ավագանու ընտրություններն ընթանում են առանց ընդդիմության, ինչը նշանակում է, որ երևանյան հասարակության մի հատվածը մնալու է չկողմնորոշված, արդյունքում էլ կամ պարզապես չի մասնակցելու ընտրական գործընթացին, կամ էլ ձայնը տալու է այս կամ այն անծանոթ նորահայտ ուժին: Երկու դեպքում էլ այդ հատվածի ձայները փոշիանալու են, երկու դեպքում էլ ձևավորված ավագանին չի ներկայացնելու երևանյան հանրության բոլոր շերտերը:

Ըստ էության՝ նույնն էր տեղի ունեցել նաև նախորդ ընտրություններում՝ հակառակ՝ մասնակիցների սակավության պատճառով: Նման պայմաններում արդեն հարց է առաջանում, թե ո՞րն է, ի վերջո, լուծումը՝ այսօրինակ իրավիճակներից խուսափելու համար: Այդ լուծումն, անշուշտ կա, սակայն այն ժամանակ և ջանքեր պահանջող լուծում է, քանի որ նման քաղաքական, ընտրական թնջուկներից խուսափելու համար անհրաժեշտ է քաղաքական մշակույթ, անհրաժեշտ են կուսակցությունների մասին նոր օրենսդրական կարգավորումներ, անհրաժեշտ է, վերջապես, քաղաքականապես հասուն հանրություն: Սրանք բոլորը նախապայմաններ են որակապես նոր մակարդակի ընտրական գործընթացներ ունենալու համար: Ի դեպ, խոսքն այստեղ ոչ թե ընտրական գործընթացների օրինականության և կեղծիքներից զերծ լինելու մասին է, այլ զուտ քաղաքական, կուսակցական մշակույթի: 

Երբ բոլոր քաղաքական ուժերը, խորհրդարանը, գործադիրն ու հասարակությունը համատեղ ջանքերով կարողանան լուծել այս խնդիրները, այդժամ էլ արդեն կխուսափենք ցանկացած քաղաքական գործընթացում, այդ թվում՝ ընտրական, տարբեր անհասկանալի ու ծայրահեղ իրավիճակներից և պատրաստ կլինենք կատարել ընտրություն բոլորովին այլ հիմքերի, սկզբունքների ու պատկերացումների հիման վրա: