«Բաժանում և մերձեցում». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Երևանի ավագանու ընտրությունների քարոզարշավային հանրահավաքներից մեկի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանի՝ հակահեղափոխության մասին պնդումներն ու այդ պնդումներից ենթադրվող՝ անվերապահ հաղթանակի ու մրցակից ուժերի կապիտուլյացիայի մասին հավաստիացումները նոր ինտրիգ են հասունացրել «Ելք» դաշինքում: Դաշինքի անդամ «Լուսավոր Հայաստան» և «Հանրապետություն» կուսակցությունները, որոնք ավագանու ընտրություններին մասնակցում են «Լույս» դաշինք անվան ներքո, այս մեղադրանքների հասցեատեր համարել են իրենց, իսկ դաշինքի անդամներից ոմանք չեն վարանել նաև պատասխանել այդ մեղադրանքներին: 

Իսկ ինտրիգն այն է, որ «Ելք» դաշինքի ու դաշինքը ներկայացնող ուժերի միջև քաղաքական փոխհրաձգությունների պատմության մեջ սա առաջին, ցավոք կարող ենք ենթադրել նաև, որ վերջին դեպքը չէ: Ինչու ցավոք, որովհետև հենց այս դաշինքի մաս կազմող ուժն է իշխանության առանցքը հիմա, իսկ դաշինքի մաս մյուս ուժերը ունեն կամ ունեին պոտենցիալ նոր Հայաստանում լինելու որակապես այլ մակարդակի քաղաքական ուժ, այս դեպքում, ինչու ոչ, նաև այլընտրանք և ընդդիմություն իշխանությանը:

Փոխհրաձգությունների պատմությունը սկսվում է նախքան դաշինքի ստեղծումը՝ Վանաձորի ավագանու ընտրություններից, երբ Նիկոլ Փաշինյանին ու Էդմոն Մարուքյանին մեկ քայլ էր բաժանում միմյանց մենամարտի հրավիրելուց: Այս տհաճ միջադեպը, սակայն, չխանգարեց, որ ամիսներ անց նրանք ստեղծեն «Ելք» դաշինքը՝ խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին: Հաջորդ մեծ կոնֆլիկտը ծագեց Փաշինյանի քայլարշավից առաջ, երբ «Լուսավոր Հայաստանն» ու «Հանրապետությունը» չմիացան քայլարշավին՝ ՔՊ–ին թողնելով միայնակ այդ նախաձեռնության հետ: Արդեն հետո՝ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականից և Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետ ընտրվելուց հետո, վերոնշյալ երկու ուժերը սկսեցին դիրքավորվել որպես ԱԺ–ում Փաշինյանի թիկունքը պահող ուժեր: Այդ ուժերի ներկայացուցիչներից ոմանք էլ նշանակվեցին նախարարներ: Դաշինքում ավանդույթ դարձած տարընթերցումները նոր փուլ են մտել հիմա՝ ավագանու ընտրությունների նախաշեմին, երբ Փաշինյանի կողմից հակահեղափոխության հավաստիացումների մեջ թիրախավորվել են նաև «Լուսավորն» ու «Հանրապետությունը»: Շարքը կարելի էր ավարտուն համարել, հատկապես հաշվի առնելով ՔՊ–ականների այն պնդումները, որ ապագայում «Ելք» դաշինք այլևս չի լինելու և այն պարզապես մնում է խորհրդարանական խմբակցություն՝ առժամանակ: Լենա Նազարյանի՝ «Ել ք» խմբակցության ղեկավարի պարտականությունների ստանձնումը կարծես թե պետք է քայլարշավից առաջ, երբ «Լուսավոր Հայաստանն» ու «Հանրապետությունը» չմիացան քայլարշավին՝ ՔՊ–ին թողնելով միայնակ այդ նախաձեռնության հետ: Արդեն հետո՝ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականից և Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետ ընտրվելուց հետո, վերոնշյալ երկու ուժերը սկսեցին դիրքավորվել որպես ԱԺ–ում Փաշինյանի թիկունքը պահող ուժեր: Այդ ուժերի ներկայացուցիչներից ոմանք էլ նշանակվեցին նախարարներ: Դաշինքում ավանդույթ դարձած տարընթերցումները նոր փուլ են մտել հիմա՝ ավագանու ընտրությունների նախաշեմին, երբ Փաշինյանի կողմից հակահեղափոխության հավաստիացումների մեջ թիրախավորվել են նաև «Լուսավորն» ու «Հանրապետությունը»: Շարքը կարելի էր ավարտուն համարել, հատկապես հաշվի առնելով ՔՊ–ականների այն պնդումները, որ ապագայում «Ելք» դաշինք այլևս չի լինելու և այն պարզապես մնում է խորհրդարանական խմբակցություն՝ առժամանակ: Լենա Նազարյանի՝ «Ել ք» խմբակցության ղեկավարի պարտականությունների ստանձնումը կարծես թե պետք է մոտեցներ անվերջ թվացող ներքին փոխհրաձգությունների պատմության ավարտը և արխիվացներ «Ելք» դաշինքը: 

Սակայն ավագանու ընտրության նախաշեմին ստեղծվել է հետաքրքիր վիճակ, որը թույլ է տալիս ենթադրել, որ վեճերի ու հաշտեցման շղթան «Ելք»–ի մաս կազմող ուժերի միջև չի ավարտվել: Բանն այն է, որ մասնակից ուժերից ոչ բոլորը, իսկ ավելի ստույգ՝ քչերն են այս պահի դրությամբ ունակ հաղթահարել անցումային շեմը: Ավելին՝ կա մտավախություն և այդ մտավախությունը դրսևորվում է իշխանության կողմից դաշտը սև–սպիտակի բաժանելով, որ «Իմ քայլը» դաշինքը գուցե բացարձակ մեծամասնություն չկարողանա դառնալ, ինչը կնշանակի, որ ստիպված են լինելու համագործակցության գնալ, ասենք «Լույս» դաշինքի հետ:

Նման սցենարի դեպքում արդեն կարելի կլինի ցիտել հայտնի ցիտատն այն մասին, որ պատմությունը սկզբում կրկնվում է որպես ողբերգություն, իսկ հետո՝ որպես ֆարս: Ֆարսն այն է, որ վերոնշյալ ուժերը այն պահերին, երբ պետք է մրցակցեն իրար դեմ, մրցակցում են, երբ պետք է համագործակցել որևէ քաղաքական օրախնդիր հարց լուծելու համար, համագործակցում են: Այս ամենի հետ որևէ խնդիր չէր լինի, եթե թե՛ մրցակցությունը, թե՛ համագործակցությունը կայանային գաղափարական–ծրագրային հողի վրա: Այնինչ, երկու դեպքում էլ ուժերը միմյանց հետ հարաբերվում են բացառապես քաղաքական շահախնդրությունից ելնելով:

«Ելք» դաշինքն ի սկզբանե ստեղծվել է հենց այդ շահախնդրության հիման վրա՝ միավորել են ռեսուրսները ԱԺ ընտրություններում անցողիկ շեմը հաղթահարելու համար: Որևէ գաղափարական, ծրագրային մոնոլիտություն չի եղել, ինչն էլ, ըստ էության, քաղաքական կոնյուկտուրային վայրիվերումների ընթացքում բերել է դաշինքի պառակտման: Պառակտում, որը որպես ական դրված էր դաշինքի ստեղծման օրվանից, պարզապես անհայտ էր ականի պայթելու ժամանակը ու այն հարաբերակցությունը, որ առաջանալու էր այդ պայթյունից հետո:

Քաղաքական ֆարսի պոտենցիալ ունեցող այս իրավիճակը կարող էր չհուզել հանրությանը. ի վերջո հայ հասարակությունը նման բաներ չէ, որ տեսել է, օրինակ, ՀՀԿ–ՀՅԴ իշխանություն–ընդդիմություն սահուն խաղարկումների ու փոխատեղումների, ՕԵԿ–ի հապճեպ կերպարանափոխումների տեսքով: «Ելք»–ի մաս կազմող ուժերի դեպքում խնդիրը կենսական է հասարակության, և ոչ միայն հասարակության, այլև քաղաքական համակարգի զարգացման տեսանկյունից, քանի որ գործ ունենք քաղաքական նոր սերնդի, առաջադեմ համարվող քաղաքական ուժերի հետ, որոնց հետ հասարակությունը ահռելի հույսեր է կապում, անկախ նրանից, թե որտեղ են այդ ուժերը ընդդիմության կամ իշխանության դաշտում: Ցավոք ստացվում է այնպես, որ ահռելի պոտենցիալով այս ուժերը ներդաշինքային ու արտադաշինքային անվերջ փոխհրաձգություններով, այդ փոխհրաձգություններին հաջորդող մտերմացման պրոցեսներով սահմանում են սկզբունքներից զուրկ քաղաքական գործակցության շեմ, որը վտանգ ունի ուղենիշային դառնալու ողջ քաղաքական դաշտի համար: Հնարավոր չէ վարկաբեկել միմյանց, պայքարել միմյանց դեմ, այնուհետ նստել համագործակցության սեղանի շուրջ՝ կարծես թե ոչինչ էլ չի եղել դեմքի արտահայտությամբ: Իրականում հնարավոր է՝ այդպես եղել է, ինչպես նշեցինք ՀՅԴ–ի ու ՕԵԿ–ի օրինակներով: Բայց պետք էր ամեն ինչ անել, որ նույնը չկրկնվի, չդառնա նորմ նոր Հայաստանում: