Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

«Այ, որ տանը նստեիք, գիրք կարդայիք, կիմանայիք», թե ով է իրականում էլեկտրական լամպի գյուտարարը

ЛАЙФ

Մենք գիտենք, որ...

Շիկացման (էլեկտրական) լամպը հայտնագործել է հանրահայտ ամերիկացի գյուտարար Թոմաս Էդիսոնը: 

Իրականում դա ճշմարտության միայն մի մասն է:

Էլեկտրական լամպի հայտնագործման պատմության մեջ Էդիսոնից բացի ավանդ ունեն նաև բազմաթիվ այլ գյուտարարներ: Սա եղել է աստիճանական գործընթաց, ժամանակի ընթացքում կատարվել են հայտնագործություններ, որոնցից օգտվելով էլ Էդիսոնը հանրագումարի է բերել՝ ստեղծելով էլեկտրական լամպը և սկսել դրա արդյունաբերական արտադրությունը:

Շիկացման լամպը էլեկտրական լույսի աղբյուր է՝ դժվարահալ մետաղից (սովորաբար՝ վոլֆրամից) թելիկի կամ պարույրի ձևով պատրաստված ճառագայթիչով, որն էլեկտրական հոսանքով շիկանում է և լուսավորում: Մարդիկ էլեկտրական հոսանքի հայտնագործումից հետո մտածել են շրջապատը լուսավորելու մասին: 

Շիկացման լամպ ստանալու առաջին փորձերը կատարվել են 1840 թվականին անգլիացի աստղագետ Դե Լա Ռյուի կողմից: Նա վաակուումում ստացավ պլատինե պարույրով լամպ, բայց չշարունակեց հետազոտությունները: 1841 թվականին առաջին արտոնագիրը ստացավ իռլանդացի Ֆրեդերիկ Դե Մոլլենը՝ նույն Ռյուի մեթոդով աշխատող շիկացման լամպի համար: 1844 թվականին ամերիկացի Ջոն Ստարը արտոնագիր  է ստացել ածխե թելով լամպի համար: 1854 թվականին «ժամանակակից» լամպ է հայտնագործել գերմանացի Հենրիխ Գյոբելը վակուումային անոթում բամբուկե թելի օգնությամբ, սա առաջին պրակտիկ օգտագործման լամպն էր: 1860 թվականին արտոնագիր է ստացել անգլիացի Ժոզեֆ Սուոնը վակուումում ածխե թելով լամպի համար: Հետագայում 1878 թվականին նա արտոնագիր ստացավ ածխե թելով լամպի համար, որը գտնվում էր թույլ թթվածնային միջավայրում, որը թույլ էր տալիս ստանալ պայծառ լույս: Սուոնին երբեմն համարում են շիկացման լամպի գյուտի համահեղինակ: 1874 թվականին ռուս ինժեներ Ալեքսանդր Լադիգինը արտոնագիր է ստացել վակուումում ածխե թելով լամպի համար: 1875 թվականին Դիդրիքսոնը կատարելագործեց Լադիգինի լամպը՝ լավացնելով վակուում ստանալու գործընթացը և օգտագործելով մի քանի ածխաթելեր:

Թոմաս Էդիսոնը դեռևս 1870–ականների կեսերից էր զբաղվում շիկացման լամպ ստեղծելու ուղղությամբ: Նա շիկացման թելի համար տարբեր նյութեր էր օգտագործում, այդ նպատակով կատարվել են ավելի քան 1500 փորձեր տարբեր նյութերով և մինչև 6000 փորձեր տարբեր բույսերի կարբոնիզացիայի միջոցով շիկացման թել ստանալու ուղղությամբ: 1879 թվականին Էդիսոնը արտոնագիր է ստացել պլատինե թելով լամպի, իսկ 1880–ին ածխե թելովի համար: Նրա ստեղծած լամպերի կյանքի տևողությունը արդեն հասնում էր 40 ժամի, և նա, հիմնելով Edison Electric Light ընկերությունը, որը մի քանի տարի անց վերանվանվեց Edison General Electric–ի, սկսում է շիկացման լամպեր արտադրել: 1990 թվականին Լոդիգինը սկսեց շիկացման թելի համար օգտագործել դժվարահալ մետաղներ՝ վոլֆրամ, մոլիբդեն և տանտալ: 1906 թվականին նա իր ստեղծած վոլֆրամե պարույրով լամպի արտոնագիրը տվեց General Electric ընկերությանը, որը լամպեր էր արտադրում: 1909 թվականին ամերիկացի Իրվինգ Լենգմյուրը արտադրության մեջ մտցրեց լամպեր՝ լցված իներտ գազերով, մասնավորապես արգոնով: 1910 թվականին Ուիլ յամ Կուլիջը կատարելագործեց վոլֆրամե թելի արտադրությունը , որի հետևանքով վոլֆրամը դուրս մղեց մնացած նյութերին լամպերի արտադրությունից: 

Էդիսոնին կարելի է համարել ինչպես մեծ գյուտարար, այնպես էլ մեծ գործարար: Պատկերացրեք՝ նա ստեղծում է մի ընկերություն, որը արտադրում է այն, ինչը ոչ մեկին պետք չէ: Միաժամանակ սկսում է արտադրել գեներատորներ, լարեր և այն ամենը, ինչ պետք է էլեկտրական լուսավորության համար, ու աստիճանաբար հասնում նրան, որ շիկացման լամպը արդեն պահանջված լինի: Ընդ որում, սկզբի 4 տարին նրա ձեռնարկությունը վնասով էր աշխատում: Սկզբից 110 ցենտ ինքնարժեքով լամպը նա վաճառում էր 40 ցենտով, աստիճանաբար արտադրանքի ինքնարժեքը իջնում էր, իսկ վաճառքի ծավալները՝ ավելանում, և այդպիսով մի քանի տարի անց, երբ լամպի ինքնարժեքը հավասարվեց 22 ցենտի, իսկ վաճառքը կազմեց մեկ միլիոն հատ, մեկ տարում ծածկվեցին բոլոր ծախսերը:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը:

 

IDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с Юнибанком