Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Սովորական մոծակը՝ աշխարհի ամենամարդասպան կենդանի

ЛАЙФ

Մենք գիտենք, որ...

Մարդկային զոհեր ամենաշատը լինում են շնաձկների, առյուծների, գայլերի կամ այլ գիշատիչ կենդանիների հարձակման հետևանքով: 

Իրականում այդպես չէ:

Պարզվում է՝ կենդանիների հարձակման պատճառով տարեկան ամենաշատ մարդկային մահեր պատճառում են... մոծակները: Այս «մրցավազքում» անգամ այնպիսի կատաղի «կենդանին», ինչպիսին մարդն է, գրավում է երկրորդ տեղը մոծակից հետո: Իսկ ինչպե՞ս  է մոծակը մարդ սպանում: Պարզ է, որ դա հաստատ խայթոցից չի լինում, չնայած կան նաև այդպիսի դեպքեր, երբ բազմաթիվ խայթոցներից մարդը կարող է մահանալ ուղղակի արյան կորստից: Հարցն այն է, որ մոծակները տարածում են այնպիսի վտանգավոր հիվանդություն, ինչպիսին մալարիան է: Մալարիան եղել և մնում է մարդկության ամենավտանգավոր հիվանդություններից մեկը։

Մալարիայի առավել տարածված շրջաններում ապրող ընդհանուր բնակչության թիվը կազմում է մոտավորապես 2.4 միլիարդ մարդ կամ աշխարհի բնակչության գրեթե 40 %–ը։ 21–րդ դարի սկզբում մալարիայով ամեն տարի վարակվում է 350–500 միլիոն մարդ, և այդ թիվը ավելանում է տարեկան 16 %–ով, իսկ մահացության թիվը տարեկան կազմում է միջինը 1,3–3 միլիոն մարդ։ Սպասվում է, որ մահացությունը կրկնակի աճ կարձանագրի հաջորդ 20 տարիների ընթացքում: Մոծակները տարածված են ամենուր, բացի Անտարկտիդայից, և բազմացման սեզոնին դրանք այնքան են շատանում, որ ըստ թվաքանակի նրանց գերազանցում են միայն մրջյունները: Ներկայումս մալարիան առավել տարածված է Աֆրիկայում, Արևել յան Ասիայում և Հարավային Ամերիկայում: Վերջին հազարամյակի ընթացքում մահացու ելքով հիվանդությունների ցանկում մալարիան դարձել է առաջինը վարակիչ հիվանդությունների շարքում։ Այս հիվանդության մահացու ելքերի ավելի քան 80 %–ը տեղի է ունենում Աֆրիկայի հարավային մասում՝ Սահարայի տարածաշրջանում։ Հատկապես շատ են մինչև 5 տարեկան երեխաների վարակվածության և մահացության դեպքերը։

Մալարիա հիվանդությունը առաջանում է այն ժամանակ, երբ մալարիայի պլազմոդիումներով (պլազմոդիումը ոչ վիրուս է, ոչ էլ բակտերիա, այն այս երկու խմբերի միջև միջանկյալ դիրք է գրավում և հանդիսանում է ներբջջային պարազիտ) վարակված էգ մոծակը կծում է մարդուն: Մարդու մարմնում պլազմոդիումները զարգանում են էրիտրոցիտների մեջ և քայքայում նրանց: Արդյունքում պարբերաբար բարձրանում է մարմնի ջերմաստիճանը, առաջանում են բարդություններ և այլն: Մալարիայի բուժման համար կա յուրահատուկ դեղ՝ խինինը, որը որևէ այլ հիվանդության բուժման համար չի օգտագործվում: Այն նախկինում ստանում էին խինինի ծառի կեղևից, որը Ամերիկայի հնդկացիները օգտագործում էին որպես ջերմիջեցնող դեղամիջոց:

Ենթադրվում է, որ մարդիկ մալարիայով սկսել են հիվանդանալ արդեն մոտ 50 000 տարի առաջ։ Մեկ այլ կարծիքի համաձայն, հիվանդության հարուցիչի հայրենիք կարելի է համար Աֆրիկա մայրցամաքի արևմտյան և հարավային մասը։ Հայտնաբերված հնագույն քարացած մոծակների մնացորդների մեջ հայտնաբերվել են մալարիայի մակաբույծի հետքեր, որոնց տարիքը հասնում է մոտավորապես 30 000 000 տարվա։ Մարդու առաջացման հետ սկսել են զարգանալ այս հիվանդության մակաբույծները, որոնք ընդունակ են եղել մոծակից փոխանցվել մարդուն։ Առաջին ձեռագրերը, որտեղ բնութագրված էր մալարիան, հայտնաբերվել են Չինաստանում: Դրանք թվագրվում են մ. թ. ա. 2700–ական թվականներին։ Շատ հայտնի մարդիկ են մահացել այս հիվանդությունից, որոնց թվում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, Վեստգոթերի արքա Ալարիխը, Չինգիզ խանը, սուրբ Ավգուստինը, իտալացի հայտնի բանաստեղծ Դանթե Ալիգիերին և նկարիչ Կարավաջոն, Հռոմեական կայսրության կայսր Կառլ 5–րդը, Կոլումբոսը, անգլիական հեղափոխության առաջնորդ Օլիվեր Կրոմվելը, հայտնի գրող Ջորջ Բայրոնը, գերմանացի բանաստեղծ Ֆրիդրիխ Շիլլերը, 5 Հռոմի պապ և այլն:

Հետաքրքիր է, որ 20–րդ դարի սկզբում մինչև հակաբիոտիկների հայտնագործումը սիֆիլիսը բուժում էին հիվանդին մալարիայով վարակելու միջոցով: Մալարիայով հիվանդանալը ապահովում էր հիվանդի բարձր ջերմությունը, որը և բուժում էր սիֆիլիսը: Հետո արդեն բուժում էին մալարիա հիվանդությունը խինինով: Անգամ այն, որ որոշ հիվանդներ մահանում էին մալարիայից, չէր համարվում վատ բան, դա ավելի հեշտ և պատվավոր մահ էր համարվում, քան թե վեներական հիվանդությունից մահանալը:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

IDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с Юнибанком