Թատերական անհանգստություններ. բացառել «բազառներն» ու օգտագործել ականջները. «Փաստ»

Բավականին ժամանակ է՝ թատրոնների շուրջ և դրանց ներսում առկա հարցերը ոչ միայն լուծումներ չեն ստանում, այլև տպավորություն է, որ այս ոլորտում խնդիրներն ավելի են խորանում: Վերջին ամիսների ընթացքում առնվազն երեք թատրոն լրատվամիջոցների ու ոլորտի ներկայացուցիչների ուշադրության կենտրոնում էր: 

 

Նախ՝ Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոնը, հետո Մնջախաղի պետական թատրոնը և հիմա էլ՝ Համազգային թատրոնը: Եթե առաջինի դեպքում հարցը կարելի է լուծված համարել, իսկ Մնջախաղի պետական թատրոնի դեպքում էլ շենք ունենալու 20 տարիների պայքարի «թունելի» վերջում կարծես լույսի նշույլ կա, ապա Համազգային թատրոնի դեպքում ամեն ինչ դեռ նոր է սկսվում. դերասանները անժամկետ գործադուլ են հայտարարել և պահանջում են գործող տնօրենի հրաժարականը: Համաձայն չեն նաև նոր նշանակված գեղարվեստական ղեկավարի թեկնածությանը: Իրավիճակներին, իհարկե, կարող ենք տարբեր անուններ տալ՝ սկանդալներ, թնջուկներ ու անհամաձայնություններ, բայց դրանից բուն խնդրի էությունը չի փոխվի: Բուն խնդիրն էլ, իհարկե, համակարգային խնդիրն է, որն էլ իր հերթին լուծման բազմաթիվ ճյուղեր ու ուղղություններ է պահանջում: 

 

Այս առումով ավելի լայն ու գլոբալ համատեքստում բազմիցս խոսվել է թատրոնի մասին օրենքի անհրաժեշտության մասին: Ոլորտի ներկայացուցիչներն այս մասին բազմիցս են խոսել, տարիներ առաջ անգամ մշակված նախագիծ կար, կային քննարկումներ, բայց՝ զրո արդյունք: Զուգահեռ մատնանշվում է ՊՈԱԿ–ների մասին օրենքը, որը շատ մասնագետների բնորոշմամբ, մեղմ ասած, թատրոնի համար բավարար չէ: Կա նաև ՊՈԱԿ–ների մասին օրենքում թատրոնի վերաբերյալ առանձին դրույթ ներառելու առաջարկը:

 

Բայց, ի վերջո՝ ի՞նչ անել, որ չասենք թատրոնին, բայց թատրոնի կառավարումը, այսպես ասած, որպես «բազառ» չընկալեն ու չվերաբերվեն թատրոնին այնպես, ինչպես, օրինակ, ցանկացած ՍՊԸ–ի, ՓԲԸ–ի, անգամ որևէ այլ ոլորտի ՊՈԱԿ–ի: Չէ՞ որ թատրոնը պետք է դիտարկել հենց իր արժեքային տեսանկյունից, հենց այդ արժեքի պրիզմայով: 

 

Բերելով Կ.Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոնի օրինակը՝ նկատի ունեինք այն թնջուկը, որը տևեց գրեթե 10 ամիս: Խնդիրն, ըստ էության, ոչ այդքան ամիսներ շարունակ գեղարվեստական ղեկավար չունենալն էր, այլ հենց գեղարվեստական ղեկավարի ընտրության հարցը: Ընտրությունը եղավ, բայց, մեծ հաշվով, կրքերը չհանդարտվեցին: Կրկին եղան և՛ դժգոհ, և՛ գոհ հատվածներ: Այս թատրոնի մասին շատ գրվեց, ուղղակի այս առիթով հիշենք դերասան, բեմադրիչ, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Վիգեն Ստեփանյանի հարցադրումը, որն արել էր «Փաստի» հետ զրույցում. «ինչո՞ւ պետք է տնօրենն «իր գլխու» նշանակում անի»:

 

Բոլոր թատրոնների՝ և՛ նման, և ՛ միևնույն ժամանակ միմյանցից տարբերվող խնդիրները, ըստ էության, մեկ համակարգային խնդրի մեջ են: Օրինակները բերեցինք՝ հետևյալ հարցադրումն անելու համար. օրենսդրական անհրաժեշտությունից զատ միգուցե հստակ կանոնակարգերի, և ձևաչափերի բացակայություն կա, ըստ որի, օրինակ, կկազմվի հանձնաժողով, բայց հստակ քննարկում կլինի, ինչպես նաև դերասանական կազմի կարծիքն էլ հաշվի կառնվի: Համազգային թատրոնի դերասանական կազմի ներկայացուցիչները գործող տնօրենի ծրագրային դրույթները կարդալուց հետո իրեն ասել էին՝ «չենք ուզում, որ դու մեզ կառավարես»: Հետո, ըստ նրանց, խոստում է տրվել՝ եթե մեկ ամիս անց շարունակեն նույնը պնդել, չի վերադառնա:

 

Մեծ հաշվով՝ գոնե մշակույթում «ոտի վրա» հասկացողությունը պետք է բացառել: Թեև ցանկալի կլիներ, որ այդ հասկացողությամբ առաջնորդվելը բացառվեր բոլոր ոլորտներում…

 

Այս ընթացքում թատրոնների ներկայացուցիչները բարձրացրել են նաև ոչ պատշաճ ծանուցման հարցը: Այսինքն՝ նրանք վերջին պահին կարող են իմանալ, թե ով է իրենց նոր տնօրենը, գեղարվեստական ղեկավարը: Միգուցե բոլոր օրենքներից ու կանոնակարգերից զատ կարևորն ա՞յլ հարթության մեջ է: Միգուցե խնդիրը առաջին հերթին երկխոսության մեջ է, լսելի լինելու պահանջի ու դրա կատարման մե՞ջ է… Ի վերջո, եթե երկրում բան է փոխվել, ուրեմն մոտեցումներն էլ պիտի փոխվեն, այլ ոչ թե նախկինի պես միահեծան որոշումներ կայացվեն ու պարտադրվեն: Առավել ևս, երբ որևէ կոլեկտիվում առկա է հստակ կոնսենսուսային դիրքորոշում: Ընդամենը պետք է լսել ու հաշվի առնել...