Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

«Աքլորակռիվ». արքաների սիրած զբաղմունքը

ЛАЙФ

Մենք գիտենք, որ...

Թագավորների ամենասիրելի զվարճանքներն են եղել ասպետական մրցաշարերը, բազեներով որսորդությունը, պոլոն, գնդախաղը, ձիավազքը:

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ:

Պարզվում է, որ համաշխարհային պատմության ընթացքում ինչպես թագավորների, այնպես էլ հասարակ մահկանացուների ամենասիրելի զվարճանքը եղել են աքաղաղների մենամարտերը: Այն անգամ անվանելիս են եղել «թագավորական» զվարճանք:

Դրանք հատուկ վարժեցրած մարտական աքաղաղների մենամարտեր են, որտեղ խաղադրույքներ են կատարվում: Ժամանակակից աքաղաղների և հավերի նախահայրերը համարվում են հնդկական վայրի հավերը, որոնց ընտելացումը կատարվել է մեր թվարկությունից առաջ 4–3–րդ հազարամյակներում: Սկզբից հավ կամ աքաղաղ ունենալը համարվել է թագավորական արտոնություն, իսկ աքաղաղները օգտագործվել են մենամարտերի համար Հնդկաստանում և Չինաստանում: Բաբելոն և Պարսկաստան աքաղաղներ բերել են մեր թվարկությունից առաջ 700–ականներին, երբ պարսիկ զինվորները վերադարձել են հնդկական արշավանքից: Պարսկաստանից էլ նրանք հետագայում հասել են Հունաստան, իսկ այնտեղից էլ՝ Եվրոպական այլ տարածքներ: Անգամ Հունաստանի բանակի նորակոչիկների վարժեցման պարտադիր ծրագրի մեջ եղել է աքաղաղների մենամարտերի դիտումները, որպեսզի նրանք սովորեն լինել մարտի ժամանակ խիզախ ու անկոտրում, ինչպես մարտական աքաղաղները: Արդյունքում հայտնվել են մարդիկ, որոնք հատուկ սկսել են մարտական աքաղաղներ աճեցնել և կազմակերպել մենամարտեր: Մարտական աքաղաղները հանդիսանում են ընտանի թռչունների ամենաագրեսիվ տեսակը: Լավ աքաղաղը կռվում է մինչև մահ: «Աքաղաղ պահողների» մեջ միշտ էլ մեծ մրցակցություն է եղել: Կերակրման հատուկ մեթոդները պահվել են գաղտնի, չնայած ասում են, որ մեծ մասը կերի հետ սխտոր և սոխ է տվել, իսկ հացն էլ թրջել է մեզով: Աքաղաղների կատարները կտրում են, իսկ ճանկերին հատուկ պողպատե բզեր հագցնում: Որոշ «աքաղաղ պահողներ» հատուկ խորամանկությունների են դիմել, օրինակ, աքաղաղի գլուխը յուղելով և կծու պղպեղ ցանելով, քանի որ հակառակորդը գլուխը կտցելիս սկսում է փռշտալ: Որոշակի մարտական աքաղաղների տեսակներ լեգենդար են դարձել: Օրինակ, Չեստերում ապրող բժիշկ Բելլի ստացած տեսակը փառաբանվում էր իր «չեստերյան մահացու հարվածով» այն ժամանակ, երբ թվում է, թե աքաղաղի ուժերը սպառված են, և նա արդեն պարտված է:

Ոչ ոք չգիտի, թե երբ են մարտական աքաղաղները առաջին անգամ հայտնվել Բրիտանիայում, բայց համարվում է, որ հավանաբար դրանց բերել են ֆինիկինյան վաճառականները դեռևս պողպատե դարում: Հայտնի է, որ մեր թվարկությունից առաջ 54 թվականին Հուլիոս Կեսարը, լինելով Բրիտանիայում, խիստ զարմացել է՝ իմանալով, որ բրիտանացիները թռչուններ են աճեցնում ոչ թե ուտելու, այլ մենամարտերի համար: Մինչև 1835 թվականի արգելքը աքաղաղների մենամարտերը Բրիտանիայում անգամ համարվել են ազգային սպորտաձև: Չի եղել մի գյուղ, որտեղ աքաղաղների մենամարտի մարտադաշտ չլիներ: Ի դեպ, համարվում է, որ այս սպորտաձևի մեծ մասսայականության պատճառը եղել է այն, որ այստեղ պահանջվում է փոքր մարտադաշտ, որը հնարավոր է շատ արագ ստեղծել, քան, ասենք, ցլամարտի կամ էլ ձիավազքի դեպքում: Բրիտանիայում անգամ Մեծ պահքի վերջին օրը թույլատրվում էր սիմվոլիկ վճարով դպրոց բերել աքաղաղներ և կազմակերպել մենամարտեր:

Աշխարհի երկրների մեծ մասում աքաղաղների մենամարտերը արգելված են, այն համարվում է դաժան սպորտաձև: Բանն այն է, որ մարտական աքաղաղը սովորաբար մեկ անգամ է մենամարտում, անգամ հաղթանակի դեպքում նա սատկում է ստացած վնասվածքների հետևանքով: Իսկ օրինակ Բիրմայում աքաղաղների մենամարտերը համարվում են կրոնական ծիսական զոհաբերություններ և սկսած 10–րդ դարից իրականացվում են տաճարներում ամեն կրոնական տոնի ժամանակ: Այդ երկրում մենամարտեր կազմակերպում են նաև ոչ տոնական օրերին զվարճանալու և ուղղակի խաղադրույքներ կատարելու նպատակով:

Մեր իրականության մեջ էլ դեռևս այն տարածված է, սակայն մի փոքր այլ առումով. օրինակ քաղաքականության մեջ հաճախ կարելի է հանդիպել բանավեճերի, որոնք ավելին չեն, քան սովորական «աքլորակռիվը»...

 

Կամո Խաչիկյան

Ucom и Impact Hub Yerevan подвели итоги третьего этапа программы по развитию зелёного предпринимательстваIDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природе