Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Ո՞վ է Շեքսպիրի «Համլետի»... հեղինակը

ЛАЙФ

Մենք գիտենք, որ...

«Բոլոր ժամանակների գրող» Շեքսպիրի գրչին են պատկանում այնպիսի համաշխարհային գլուխգործոցներ, ինչպիսին են «Ռոմեոն և Ջուլիետան», «Համլետը», «Օթելլոն» և այլն: Ընդհանուր հաշվով՝ 37 պիես և 154 սոնետ: 

Իրականում կարծիք կա, որ այնքան էլ այդպես չէ:

Շեքսպիրի մահից 230 տարի անց առաջացել է, այսպես կոչված, «Շեքսպիրի հարցը»: Բանն այն է, որ հիմնավոր կասկածներ կան, որ համաշխարհային գրականության այս բոլոր գլուխգործոցները Շեքսպիրը չի գրել: Գիտնականներն այս առումով ունեն մի քանի վարկածներ: Ըստ մի վարկածի, Ուիլիամ Շեքսպիր անունը եղել է այդ ժամանակվա դրամատուրգների հավաքական անունը: Մեկ այլ վարկածով այդ անվան տակ ստեղծագործել է Ֆրենսիս Բեկոնը, կամ էլ՝ Քրիստոֆեր Մարլոն, կամ՝ Էդուարդ դը Վերը, կամ՝ Օքսֆորդի 17–րդ գրաֆը, կամ էլ որևէ մի անհայտ գրող: Բանն այն է, որ այս բոլոր գրողները լավ կրթություն ստացած ազնվականներ են եղել: Հստակ է միայն, որ «Շեքսպիր» անունով մարդ այն ժամանակ գոյություն է ունեցել Անգլիայում: Ուիլիամ Շեքսպիրը ծնվել է 1564 թվականին Լոնդոնից 160 կիլոմետր հեռավորությամբ գտնվող, 1500 բնակիչ ունեցող Ստրատֆորդ քաղաքում, իսկ 1585 թվականից դարձել է Լոնդոնի գլխավոր թատրոնի դերասաններից մեկը: Այնուամենայնիվ, ոչ մի փաստաթուղթ կամ գրություն չի գտնվել, որպեսզի ապացուցի այս մարդու ու «Շեքսպիր» հեղինակի անունով ստորագրված ստեղծագործությունների միջև եղած կապը: Բացի այդ, «Շեքսպիրյան» գործերում բավականին մանրամասն նկարագրվում են Էլիզաբեթ թագուհու իշխանության դատարանը, օրենքները, երաժշտությունը, արվեստը, դասականներին, ինչպես նաև բավականին մեծ պատկերացում են տալիս ճանապարհորդությունների, օտար լեզուների մասին և այլն: Նշենք, որ Շեքսպիրի գրվածքների բառապաշարը մոտավոր հաշվարկներով կազմում է 17 500–ից 29 000 բառ: Համեմատության համար ասենք, որ Ավետարանում այն 5 000 բառ է: Սակայն ստրատֆորդցի այս դերասանը ազնվական չի եղել: Նա միջին խավի մարդ էր, որը համալսարանական կրթություն չուներ և դժվար թե այդպիսի բառապաշար ունենար: Չեն պահպանվել անգամ տեղեկություններ, որ Ուիլ յամը ընդհանրապես կրթություն է ստացել: Ասենք, որ չնայած նրա ծնողները ունևոր արհեստավորներ են եղել, բայց գրել ու կարդալ չեն իմացել, նրանք ստորագրում էին խաչ դնելով, անգրագետ են եղել նաև Ուիլյամի 7 քույր–եղբայրները: Իր՝ Շեքսպիրի բազմաթիվ ստորագրություններից շատերը պահպանվել են օրիգինալ փաստաթղթերում և ոչ մի փաստաթղթում նա իր անունը չի գրել այն ձևով, որը օգտագործվում է ներկայումս, այսինքն տառասխալներով է գրել իր անուն ազգանունը և անընթեռնելի: 18 տարեկան հասակում Շեքսպիրը ամուսնանում է ստրատֆորդցի հողատիրոջ՝ իրենից 8 տարով մեծ և հղի աղջկա հետ (նրանք իրենց համատեղ կյանքում երեք աղջիկ են ունեցել, որոնք ևս անգրագետ են եղել): Շեքսպիրը դրանից հետո երկու կյանք է վարել: 36 տարեկանում նա արդեն հայտնի դրամատուրգ և դերասան էր Լոնդոնում, իսկ իր հայրենի քաղաքում՝ Ստրատֆորդում, որտեղ ապրում էին կինն ու երեխաները, հայտնի էր որպես շատ հարգված գործարար և սեփականատեր: Նա հաճախ էր այցելություններ կատարում Ստրատֆորդ: Միևնույն ժամանակ նա որպես հարուստ մարդ հանդիսանում էր դերասանների կողմից ստեղծված «Գլոբուս» թատրոնի համասեփականատերերից մեկը: Ուիլիամը չէր խաղում մեծ դերեր, քանի որ շատ զբաղված էր, ղեկավարում էր թատրոնը և անընդհատ տեղափոխվում էր Լոնդոնից Ստրատֆորդ, որտեղ իր ընտանիքն էր ապրում: Ուիլիամ Շեքսպիրի արտաքինի մասին գրավոր տեղեկություններ չկան, չեն պահպանվել նաև նրա կենդանի ժամանակվա դիմանկարներ: Նրա արձանները և դիմանկարները սկսել են ստեղծել մահից հետո: Շեքսպիրը մահացել է 52 տարեկան հասակում՝ իր հարազատ Ստրատֆորդ քաղաքում: Եվս մեկ փաստ: Նրա կտակում ոչ մի խոսք չկա անավարտ գործերի և ձեռագրերի մասին: Ընդհանրապես Շեքսպիրի ձեռքով գրված որևէ ձեռագիր չի հայտնաբերվել: Ստացվում է, որ Ուիլիամ Շեքսպիր անունով գրողի վերաբերյալ ոչ մի գրավոր ապացույց չկա, կան միայն ապացույցներ Ուիլիամ Շեքսպիր անունով գործարարի և անշարժ գույքի սեփականատիրոջ մասին:

Ինչպես հիմա են փողի դիմաց դիսերտացիաներ գրվում և ներկայացվում ուրիշի անունով, հնարավոր է, որ այն ժամանակ էլ հարուստ Շեքսպիրն էր ստեղծագործություններ գնում աղքատ որևէ մեկից և իր անունով հրատարակում:

Երևում է՝ Համլետի արտահայտած հռետորական հանրահայտ արտահայտությունը՝ «Լինել, թե չլինել», պետք է ձևափոխվի և արտահայտվի ավելի ընկալելի ձևով. «Եղե՞լ է, թե՞ չի եղել Շեքսպիրը, սա է հարցը»: 

Կամո Խաչիկյան

Ucom и Impact Hub Yerevan подвели итоги третьего этапа программы по развитию зелёного предпринимательстваIDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природе