Պետք չէ համահավասարեցնել հակամարտող կողմերին

regnum.ru–ն «Հայաստան–Ադրբեջան. ինչ է նշանակում «նախապատրաստել ժողովուրդներին խաղաղության»» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների փարիզյան հանդիպումը թողեց ոչ հաճելի տպավորություն: Ըստ այդ հանդիպման վերաբերյալ հայտարարությունների, պարզվեց, որ հակամարտող կողմերը չպարեցին կարգավորման «փարիզյան տանգո»: Երկու երկրների արտգործնախարարների հանդիպման արդյունքների մասին արտահայտած ավանդական դրական հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ դա կա՛մ բլեֆ էր, կա՛մ էլ առկա էր ինչ–որ համաձայնեցված «խաղ», որը նպատակ ունի ստվերել այն, ինչ իրականում կա: Հանդիպման արդյունքների մասին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հայտարարությունն էր անհանգստացնող: Ըստ այդ հայտարարության, հանդիպման ընթացքում քննարկվել է հակամարտության կարգավորման հարցերի լայն շերտ և «համաձայնեցվել է բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելու կոնկրետ միջոցառումների իրականացման անհրաժեշտությունը»: Հետաքրքիր է, թե ինչի մասին են 4 ժամ խոսել արտգործնախարարները, եթե, դատելով ամեն ինչից, հանրահայտ «Մադրիդյան սկզբունքների» մասով ոչ մի նորություն չի եղել և ոչինչ չի փոխվել: Արդյոք «բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելը» նպատա՞կ է, թե՞ դա հակամարտության կարգավորման համաձայնագրի վերջնական տեքստի մաս է կազմում: Ասել, թե «բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելը», որպես խնդիր, առկա չէ, սխալ կլինի: Սակայն պետք չէ համահավասարեցնել հակամարտող կողմերին, այն դեպքում, որ իրականում հակամարտության կողմերից մեկին պետք է բարոյապես նախապատրաստել 1991–1994 թվականների պատերազմի իրական արդյունքների ընդունմանը, ընդ որում՝ հասկացնել, որ ընդհանրապես երբեք տեղ չի ունենալու Արցախի «լայն ինքնավարություն» հասկացությունը, քանի որ այն արդեն պետություն է և ոչնչով չի զիջում այլ պետություններին, օրինակ՝ «ալբանական Կոսովոյին»: ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը եթե անհանգստացած է երեք երկրների (կրկնում եմ՝ երեք) բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելով, պետք է անպայման հաշվի առնի այն փաստը, որ այդ կողմերից մեկը՝ Ադրբեջանը, մշտապես իրականացրել է զինված պրովոկացիաներ և դիվերսիաներ. հիշենք թեկուզ 2016 թվականի ապրիլ յան պատերազմը: Հայկական կողմերը ի սկզբանե են պատրաստ եղել խաղաղությանը, պատերազմը նրանց իրականում պարտադրվել է: Հիմա պարզ է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի այս արտահայտության հեղինակը ամերիկացիներն են, այսինքն՝ երկու կողմերը պետք է նախապատրաստեն իրենց ժողովուրդներին խաղաղության և ոչ թե մեկ կողմը, այն կողմը, որը պատրաստ չէ խաղաղության: Այս ամենը բացահայտել էր Հայաստանում ԱՄՆ–ի նախկին դեսպան Ռիչարդ Միլսը, երբ հարցազրույցում ասել էր, որ իր կառավարության ընկալումը ղարաբաղյան հակամարտությունում միշտ եղել է այն, որ պետք է լինի «հողեր խաղաղության դիմաց» փոխանակում, և ինքը խիստ զարմացել է, երբ տեսել է, որ այդ տարբերակին Հայաստանում չեն աջակցում: Ամերիկացի դիվանագետները, չնկատելով Ադրբեջանի բացահայտ հակահայկական քաղաքականությունը, զարմանում են, որ Հայաստանում դեմ են հողեր վերադարձնելուն:

ԱՄՆ–ը դեռևս 1991 թվականից է «համակարգում» Ադրբեջանին, և դա առաջին հերթին կապված է նավթագազային պաշարների հետ: Ի տարբերություն Հայաստանի, որտեղ առկա են բազմաթիվ հասարակական իրավապաշտպան, խաղաղապահ միջազգային և տեղական կազմակերպություններ, որոնք քարոզում են մարդու իրավունքներ և խաղաղություն, Ադրբեջանում լայնորեն քաջալերվում է հայատյացությունը և իրականացվում է պատերազմի նախապատրաստման քարոզչություն: Հայաստանում միջազգային կազմակերպությունները բնակչությանը արդեն 10 տարի է՝ նախապատրաստում են խաղաղությանը, իսկ սկսած 2014 թվականից այդ նույն կազմակերպությունները Ադրբեջանում արգելված են: Ստացվում է, որ բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելը ընթանում է ոչ համահավասար: Այսինքն, մեկ կողմին նախապատրաստում են կապիտուլ յացիայի, իսկ մյուս կողմին ռազմական ագրեսիայի միջոցով այդ կապիտուլ յացիան պարտադրելուն: Հայաստանի վարչապետ դարձած Նիկոլ Փաշինյանը արդեն 10 ամիս է՝ պնդում է, որ «ինքը հայտնվել է ժողովրդին», և շուտով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը կընթանա «նոր ուղիով»: Հայկական հասարակությունը առայժմ լռում է, բայց արդեն լսվում են ձայներ, որոնք հարց են տալիս, թե Արցախի հարցով Նիկոլ Փաշինյանի վարած բանակցությունները ինչո՞վ են տարբերվում նույն հարցով նախկին իշխանությունների վարած բանակցություններից, եթե որոշակի պլան կա, խոսիր բաց, իսկ եթե ինչ–որ պլան չկա, ասա այդ մասին: Հույսները դրել էին Արևմուտքի վրա ... և հանկարծ պարզվում է, որ նրանք ցանկանում են Հայաստանը «նախապատրաստել խաղաղության»: Բաքուն արդեն իսկ պատասխանել է «ժողովրդին խաղաղության նախապատրաստելուն»՝ ընդդիմադիրների արտոնված հանրահավաք անցկացնելով, որի կոչերից էին «ոչ մի զիջում», «ընդդեմ հայերի» և այլն: Իսկ Հայաստանում և Արցախում խուլ, պայթյունավտանգ լռություն է: Արցախը իր վրա է վերցնում «սև գործը», «խաղը» խորանում է: Արդյունքում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ընդամենը մեկ ուղի ունի: Հայաստանում սոցիալ–տնտեսական իրավիճակի վատթարացման պայմաններում սեփական դիրքերը պահպանելու համար նա ստիպված է անցնել «տրորված արահետով», այսինքն՝ ղարաբաղյան հարցում դառնալ «հայրենասերներից ամենահայրենասերը»: Պարզ է, որ «իքս ժամից» քիչ ժամանակ է մնացել, դա այն ժամանակն է, երբ ժողովուրդը իշխանություններից կպահանջի բանակցային գործընթացի ամբողջական թափանցիկություն: Զգացվում է, որ «ժամանակը սեղմում է» ինչ–որ աշխարհաքաղաքական գլոբալ հարցում, որը լինելու է գլոբալ ինչ–որ ստրատեգիական հակամարտություն, և այնպիսի հակամարտություն, որի ֆոնին հայ– ադրբեջանական կամ սերբ–ալբանական հակամարտությունները ոչինչ են: «Շտապեցնելու» այլ իրական պատճառներ առայժմ նկատելի չեն: