Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Աշխարհի ամենադիմացկուն կենդանին

ЛАЙФ

Մենք գիտենք, որ...

Արտաքին անբարենպաստ պայմաններին հարմարվելու ունակությամբ ամենատոկուն կենդանիները խավարասերներն են (ուտիճներ): Ռադիացիան նրանք լավ են տանում, առանց գլխի կարող են մի քանի շաբաթ ապրել, իսկ թույները նրանց համար կարծես քաղցրավենիք լինեն և այլն: 

Իրականում այդպես չէ:

Պարզվում է, որ մոլորակի ամենատոկուն կենդանի օրգանիզմները մի քանի միլիմետր մարմին ունեցող Tardigrada (ռուսերեն тихоход, բառացիորեն թարգմանած՝ դանդաղաշարժ) կոչվող անողնաշարավորներն են. սրանք իրենց կառուցվածքով մոտ են հոդվածոտանիների (միջատների) դասին (դասակարգման հարցով վերջնականորեն որոշված չէ, թե որ դասին են պատկանում սրանք): Առաջին անգամ այս կենդանիներին 1773 թվականին հայտնաբերել է գերմանացի հոգևորական Գյոցեն և անվանել «փոքրիկ ջրային արջ»: 1777 թվականին իտալացի գիտնական Լադզորո Սպալլանցանին նրանց տվեց Tardigrada անունը: Կիսաթափանցիկ այս կենդանիները կազմված են 4 հատվածից և գլխից, ունեն չորս զույգ կարճ և հաստ ոտիկներ: Tardigrada–ն շատ դանդաղ է շարժվում՝ մոտավորապես 2–3 միլիմետր րոպեում: Ունի մեկ զույգ սուր ատամիկ, որոնցով նա ծակում է ջրիմուռների կամ մամուռի բջիջները և դրանցով էլ հենց սնվում: Ներկայումս հայտնի է Tardigrada–ի ավելի քան 400 տեսակ: Կապված արտաքին պայմանների նկատմամբ տոկունության հետ՝ նրանք տարածված են ամենուրեք՝ սկսած Հիմալայների 6 000 մետր բարձրությունից՝ վերջացրած օվկիանոսային 4 000 մետր խորություններով: Հանդիպում են նաև տաք գեյզերային ջրերում և անգամ հավերժական սառույցի տակ: Ըստ տեսակի, Tardigrada–ն ջրային կենդանի է, բայց ամենաշատը նրանց կարելի է հանդիպել մամոռի և քարաքոսների մեջ: Ընդ որում, անգամ 1 գրամ չորացած քարաքոսի մեջ կարող է լինել մինչև 1 000 առանձնյակ: Բացի բուսական սննդից, այս կենդանիները կարող են սնվել նաև մանր որդերով և այլ կենդանիներով, իսկ իրենք կեր են հանդիսանում տզերի և այլ միջատների համար:

Tardigrada–ները գիտնականների ուշադրությունը գրավել են իրենց՝ արտաքին անբարենպաստ պայմաններին հարմարվելու ունակությամբ դեռևս Սպալլանցանիի կողմից: Նկարագրելով այս կենդանիների վերակենդանացումը մեկ տարվա անաբիոզի վիճակից՝ գիտնականը նրանց անվանեց «մեռյալներից հարություն առածներ»: Բանն այն է, որ անբարենպաստ արտաքին պայմանների դեպքում Tardigrada–ները ընկնում են անաբիոզի վիճակի մեջ, իսկ պայմանները լավանալիս անմիջապես ակտիվանում են: Նրաք գոյատևում են շնորհիվ այն բանի, որ ենթարկվում են անհիդրոբիոզի՝ չորանում են, կորցնում հեղուկը: Այդ վիճակում նրանք մարմնի ներսն են քաշում վերջույթները, փոքրանում են ծավալով և ընդունում տակառի տեսք: Այս վիճակում նրանց նյութափոխանակությունը անկում է ապրում մինչև 0,01 %–ի, իսկ ջրի պարունակությունը նորմայից հասնում է 1 %–ի: Այս վիճակում Tardigrada–ները ունակ են տանել աներևակայելի անբարենպաստ վիճակներ: Նրանք ունակ են 30 տարի գտնվել –20օ C , իսկ հելիումով սառեցման ժամանակ՝ 20 ամիս –193օ C և 8 ժամ –271օ C պայմաններում: Տաքացման դեպքում նրանք համեմատաբար ավելի զգայուն են և դիմանում են միայն 10 ժամ +100օC ջերմաստիճանում: 570 000 ԲԷՌ ռադիացիան սպանում է նրանց միայն կեսին (500 ԲԷՌ–ը մահացու է մարդու համար): Նրանք շատ երկար կարող են գտնվել ածխաթթու գազի, ծծմբաջրածնային գազի միջավայրում: Մի հետազոտության ընթացքում Tardigrada–ներին ենթարկել են 600 ՄՊա ճնշման (մոտավորապես 6 000 մթնոլորտ), բայց նրանք դիմացել են: Շվեդ գիտնականները այս կենդանիներին ուղարկել են բաց տիեզերք, որտեղ նրանք անաբիոզի վիճակում մնացել են 10 օր, ընդ որում՝ ենթարկվել նաև արհեստական այլ ազդակների ազդեցությանը (վակուում, ռադիացիա, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթ և այլն), արդյունքում համարյա բոլոր Tardigrada–ները կենդանի են մնացել և հետո էլ սերունդ են տվել: Հայտնի են դեպքեր, երբ չոր վիճակում 120 տարի պահպանված քարաքոսը տեղափոխել են ջրի մեջ և անմիջապես վերակենդանացել են  այնտեղ քնած Tardigrada–ները:

Կամո Խաչիկյան

Ucom и Impact Hub Yerevan подвели итоги третьего этапа программы по развитию зелёного предпринимательстваIDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природе