Բումերանգը վերադարձել է, իշխանությունն էլ՝ զարմացել

Ապատեղեկատվության և մեդիամանիպուլ յացիաների թեման իշխանությունների թեթև ձեռամբ արդեն քանի օր է՝ դարձել է տարատեսակ քննարկումների առարկա: Մեկնարկը տվեց վարչապետ Փաշինյանը, երբ խոսեց իշխանության դեմ տարվող մեդիապատերազմի մասին: Այնուհետ նրան միացան նաև իր գործընկերները, ԱԺ փոխխոսնակները, տարբեր պատգամավորներ. մի խոսքով, իշխանությունն ընդհանրապես բավական ներկայացուցչական կազմով:

Մեր նախորդ համարներում քանիցս խոսել ենք այն մասին, թե ինչ է իրենից ներկայացնում ապատեղեկատվությունը ժամանակակից աշխարհում, և ժամանակակից տեխնոլոգիաների պարագայում ինչքան անիմաստ է դրա դեմ դիմահար պայքարը: Միաժամանակ քանիցս նշել ենք, որ բնական ու ենթադրելի է, որ նախկին իշխանությունները փորձելու են հենց տեղեկատվության դաշտում պայքարել իշխանությունների դեմ, ու զարմանալ պետք չէ: 

Սակայն ինչպես նախորդ, այդպես էլ այս անգամ հարկ ենք համարում կրկնել, որ ընդհանրացնել և բացառապես մեկ դիտանկյունից տեսնել դաշտը մեթոդական սխալ է, որի վնասները կրելու է հենց իշխանությունը: Բացի այդ, այն, որ կա ապատեղեկատվություն, չի նշանակում, թե չպետք է կոնստրուկտիվ աշխատանք տանել տեղեկատվական դաշտի հետ: Ապատեղեկատվությունն ու մեդիամանիպուլ յացիաները օդից չեն սնվում: Նրանք ստեղծվում, միս ու արյուն են ստանում այն ժամանակ, երբ, դիցուք, իշխանությունը փակ նիստ է անում ԱԺ շենքում, այդ մասին որևէ մեկին չի ծանուցում, լրագրողներին շենք ներս չի թողնում, իսկ այնուհետ էլ չի ստեղծում որևէ պատշաճ ֆորմատ, որպեսզի նիստի մասնակիցներից մեկը լրագրողների հարցերին պատասխանի: Սա խնդրի տեխնիկական մասն է, ոչ պակաս կարևոր: Կարևոր այնքանով, որքանով որ նույնիսկ այս տեխնիկական պարզ թվացող մանրուքները անտեսվում են:

Բայց խնդիրն, իհարկե, ունի նաև ավելի ընդհանուր, քաղաքական կողմ: Ապատեղեկատվությունը, մեդիամանիպուլ յացիաները, իսկ ընդհանուր առմամբ դավադրության տեսությունները, միֆերը եղել են հայաստանյան ընդդիմադիր դիսկուրսի սիրելի զբաղմունքը բավական երկար տարիներ: Դրանք արտահայտվել են Ալեքսանդր Սարգսյանի ամենազորության մասին պատումներով, տնտեսության մեջ 70 տոկոսից ավելի եղած ստվերի մասին անդադար հայտարարություններով, ապրիլ յան պատերազմում հայկական կողմին պարտություն վերագրելով: Մի խոսքով՝ հիմնվելով այն հանգամանքի վրա, որ նախորդ իշխանությունը մի կողմից լեգիտիմության դեֆիցիտ ուներ, մյուս կողմից էլ արդյունավետ չէր, նրա ընդդիմախոսները, այսինքն նաև ներկայիս իշխանությունները տարատեսակ մեծ և փոքր խնդիրներ ուռճացրել են, դարձրել իռացիոնալ, հասցրել ժողովրդական ֆոլկլ յորի, միֆի և դավադրապաշտության մակարդակի և դրանով ողողել մեդիադաշտը, ավելին՝ դա դարձրել քաղաքական հռետորաբանության հիմնական ուղղություն:

Եվ հիմա, այդ բումերանգը հետ է եկել: Ու իշխանությունները զարմացել են, որ հետ է եկել, որ իրենց դեմ մարդիկ խոսում են նույն լեզվով, որով իրենք էին խոսում տարիներ շարունակ: Իսկ զարմանալու բան չկա: Ավելին՝ եթե նախկինում այդ մանիպուլ յացիոն և իռացիոնալ ոճը դիտվում էր բացառապես որպես ընդդիմության «փեշակ», ապա հիմա այն համարվում է հաջողության գրավական, քանի որ «փեշակի» կրողները եկել են իշխանության: Ու ենթադրելի է, որ նրանց մրցակիցները օգտվելու են այն խաղի կանոններից, որոնք սահմանել է իշխանությունը, և որոնք դուր են եկել նաև հասարակությանը: Պատահական չէ, որ, օրինակ, «Լուսավոր Հայաստանի» պատգամավորներն այցելում և իրենց աջակցությունն են հայտնում Արայիկ Հարությունյանի հետ լեզվակռվի մեջ մտած քահանային: Դա նրանք վստահաբար չեն անում գաղափարական մղումներից ելնելով: Պարզապես, ինչպես նախկինում, այդպես էլ հիմա ընդդիմությունը հայտնվում է այնտեղ, որտեղ կա իշխանության դեմ բողոք, ցանկացած տիպի և որակի բողոք: 

ԼԵՎՈՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ