Վարդան Դևրիկյան. «Ոչ թե փոխադարձ մեղադրանքների, այլ քննարկումների փուլ պետք է լինի»

Մեր հյուրն է Գրականության ինստիտուտի տնօրեն, գրականագետ, ազատամարտիկ Վարդան Դևրիկյանը, ում հետ զրուցել ենք ներհայաստանյան գործընթացների և մի շարք այլ թեմաների շուրջ:

Պետք է բորբոքել այն հսկայական եռանդը, որն այսօր կա

«Լավատեսական սպասումներով հոգեվիճակ և փոփոխությունների դինամիկ զարգացման ակնկալիք»,–այս փուլում իր ունեցած զգացողությունները Վարդան Դևրիկյանը այս կերպ է նկարագրում:

«Ես ուրախ եմ, որ Հայաստանի այսօրվա իշխանությունները շեշտում են հատկապես դինամիկ զարգացման ընթացքի մասին: Կարծում եմ՝ թե՛ գիտության, թե՛ կառավարման համակարգում շատ մեծ տեղ պետք է ունենա ժառանգորդությունը և շարունակականությունը: Այն, ինչ մերժվելու է, պետք է մերժվի, բայց այն, ինչ արդեն իսկ մշակվել է, շարունակական բնույթ պետք է ունենա: Նկատի ունեմ հատկապես գիտության, մշակույթի բնագավառները: Թե տնտեսության մեջ ի՞նչ փոփոխություններ պետք է արվեն, ի՞նչն է խանգարում տնտեսական զարգացմանը, չեմ կարող ասել, պարզապես կարող եմ ասել հետևյալը. պետք է արդեն աշխատել որոշակի գործերով բորբոքել այն հսկայական եռանդը, էներգիան, որն այսօր կա: Այն չի մարել, քանի որ հիմա աշխատելու, արարելու մեծ պոտենցիալ կա»,–ասաց Վ. Դևրիկյանը:

Նա կոնկրետ բնագավառների գործիչների հետ հստակ քննարկումների կարևորությունն է ընդգծում:

«Այդ առումով որոշակի նշաններ կան, պարզապես հասարակության մեջ ցանկացած քննարկում ոչ թե հակադիր բևեռների, իրար «խփելու» ուղղությամբ պետք է գնա, կամ մի կողմը մյուսին կոռումպացված անվանի, մյուս կողմն էլ ասի՝ դուք ուզում եք գիտությունը, մշակույթը քանդեք, այլ փոխադարձ քննարկումներով ոսկե միջինը պետք է գտնվի: Մեր այս օրը ոչ թե փոխադարձ մեղադրանքների, այլ քննարկումների փուլ պետք է լինի: Այսինքն, չպետք է մի կողմը ենթադրի, թե մի հատուկ դավադրություն է կազմակերպվում, մյուս կողմն էլ չպետք է ասի, թե եղածը բանի պետք չէ, և միայն նոր ու թարմ ուժերով պետք է ամեն ինչ սկսել»,– նկատում է մեր զրուցակիցը:

Կարևորն արդյունքն է, երկու կարևոր կողմերի զուգորդումը…

Նրա խոսքով, թարմություն, իհարկե, պետք է, բայց նաև ներդաշնակ զուգորդման կարիք կա: Ասվածը ավելի պատկերավոր դարձնելու համար մի օրինակ է բերում:

«Թումանյանի հոբել յանի առթիվ ձևավորված կառավարական հանձնաժողովի անդամ եմ, նիստերին ևս լինում եմ: Երիտասարդներ կան, որոնք այնպիսի նոր տեխնիկական լուծումներ են առաջարկում, որ իմ մտքով չէր անցնի: Հիմա այստեղ ի՞նչն է կարևոր. իրենք տիրապետում են տեխնիկական լուծումներին, բայց, միգուցե, Թումանյանի ստեղծագործության ներքին էությանը չեն տիրապետում: Բայց մյուս կողմից, եթե ես միայն ներքին էությունը գիտեմ, ապա միայն դա ներկայացնելու դեպքում միգուցե մեծ ռեզոնանս չլինի: Այսինքն, պետք է զուգակցվեն մի կողմից գիտելիքը, մյուս կողմից երիտասարդների փայլուն իմացությունը: Միայն այս զուգակցման միջոցով է հնարավոր առաջընթաց ապահովել, այլապես մի դեպքում կլինի ձև՝ առանց բովանդակության, մյուս դեպքում, միգուցե, խորը բովանդակություն լինի, բայց այն, ամեն դեպքում, ռեզոնանս չի տա»,–ասաց նա:

Առողջացման կարևոր նշանացույցները

Ընդհանուր առմամբ, Վ. Դևրիկյանը կարծում է, որ կոնկրետ օրինակներով պետք է ցույց տալ, թե գործելու ճանապարհը որն է: Միաժամանակ նշում է՝ իր համար կարևորը բարձրաձայնված հարցերի արդյունքն է, և ոչ թե այդ հարցերը բարձրացնելով՝ հասարակության մեջ զուտ մարտնչողի կերպար ունենալը:

«Իհարկե, դա էլ շատ կարևոր է: Խորապես հարգանքով եմ վերաբերվում այն մարդկանց, որոնք թե՛ նախորդ, թե՛ ներկայիս իշխանությունների օրոք հրապարակային փաստարկված խոսք են ասում, որն էլ առողջացնում է հասարակությանը: Դրա կարիքը հիմա կա, դա ճիշտ ճանապարհ ցույց տալու ուղին է: Դա նման է ժամանակակից հեռախոսներին, երբ մատնանշում ես ուղին, և այն քեզ ասում է՝ ձախ, աջ կամ ուղիղ գնա: Մամուլը ևս այդ նույն նշանացույցի դերն է կատարում այսօր»,–ընդգծում է մեր զրուցակիցը:

Չորս կետ

Ինչ վերաբերում է գիտության, մշակույթում առկա խնդիրներին, Վարդան Դևրիկյանը նշեց. «Կարծում եմ՝ չպետք է փիլիսոփայել, թե ինչ է մշակույթը, որքանո՞վ է հարաբերվում կյանքի, կրթության և մյուս ոլորտների հետ: Կան հստակ 4 բլոկներ, որոնց օպտիմալ կառավարման մասին պետք է մտածել: Առաջինը գրադարանների հարցն է, որովհետև առանց գրադարանների հասարակական կյանքի զարգացում չի կարող լինել: Երկրորդը թանգարանների հարցն է, որոնք մեր մշակութային ժառանգությունն են: Երրորդը թատրոնների և, ընդհանրապես, մշակույթի տների հարցն է, չորրորդը՝ հուշարձանների պահպանության խնդիրը: Մշակույթ ասելով՝ ես այս չորս հարցերն եմ հասկանում»:

Նա ընդգծեց՝ նշված չորս կետերից դուրս առկա եզրահանգումները վերացական դատողությունների ու սուրճի բաժակ նայելու տրամաբանության մեջ է դիտարկում: 

«Մշակույթ ասելով՝ պետք է հասկանանք այս չորս ուղղությունների զարգացումն ու պահպանումը: Ամեն դեպքում ինձ համար տարօրինակ է, որ մշակույթի նախարարությունը կարող է կրթության և գիտության նախարարության կազմում լինել, քանի որ գիտությունն ու մշակույթն իրար կողք չեն կարող դրվել: Գիտությունը նույն երևույթին այլ, կրությունը՝ մեկ այլ տեսանկյունից է նայում: Գիտությունը ճշգրիտ չափորոշիչներ ունի, մշակույթը այլ իմաստներ, և այլ խորհուրդներ է տեսնում: Գիտությունն ու մշակույթը անհամատեղելի հասկացություններ են զուտ իմաստային առումով, և դրանք չեն կարող մի տեղում ճիշտ գործել, որովհետև միևնույն երևույթը տարբեր տեսանկյունից են ուսումնասիրում: Ամեն դեպքում, կարծում եմ, ինչ–որ օպտիմալ լուծում պետք է գտնվի, որ մշակութային այդ հսկայական ուղղությունները դուրս չգան, այլապես հետևանքները ծանր կլինեն: Այնուամենայնիվ, ուզում եմ հավատալ, որ ամենաճիշտ ու լավագույն լուծումը կգտնվի»,–եզրափակեց նա: