Սերժի և Նիկոլի նմանությունը. «հայրական» մուննաթը՝ որպես քաղաքականություն

«Աղքատությունը առաջին հերթին գլխում է: Չի կարող որևէ մարդ, որն այստեղ աղքատությունը չի հաղթահարել, իրական աղքատությունը հաղթահարի՝ թեկուզ ամեն օր 1000 դոլար տուր»: Սա Նիկոլ Փաշինյանի` Ազգային ժողովում ունեցած ելույթի հատվածներից մեկն է: 

Սա էլ արդեն Սերժ Սարգսյանի ելույթից մի հատված՝ տեղական ինքնակառավարման մարմինների խորհրդաժողովի ժամանակ, 2017թ. դեկտեմբերի 9–ին: «Պետք է մարդկանց կշտամբել նրա համար, որ չեն ուզում աշխատել։ Արդեն բավական է, հասկանում եք, պետությունը ի վիճակի չէ բոլորի սոցիալական խնդիրները լուծել։ Մարդ եթե ուզում է լավ ապրել, պետք է աշխատի։ Եթե առավոտից երեկո նա պատրաստ չէ աշխատել, ուրեմն միշտ վատ է ապրելու, միշտ նախանձելու է ուրիշին, միշտ բամբասանքներն առաջին տեղն է դնելու և իրեն թվալու է, որ ամբողջ Հայաստանում բոլորը գող են ու միայն ինքը գող չէ, դրա համար վատ է ապրում»: 

Երկու մտքերի նմանությունն ակներև է ու պատահական չէ, որ տարատեսակ քննարկումներում այդ նմանությունն անընդհատ շեշտվում էր: Աստանայում հայ համայնքի հետ նախորդ տարի ունեցած հանդիպմանն էլ Փաշինյանը խոսեց այն մասին, որ Հայաստանում 300 հազար մարդ ճռռում է, որ պահի 800 հազարին, խոսեց աշխատանքի կարևորության ու հասարակության՝ չաշխատելու միտված լինելու մասին: 

Մեծ հաշվով, այս տոնայնությունը կար նաև երեկ, երբ որպես տնտեսական հեղափոխության բաղադրիչ ընդգծվում էր քաղաքացիների տնտեսական ակտիվության խթանումն ու տնտեսական վարքագծի փոփոխությունը: Այսինքն, կրկին խնդիրը դիտարկվում է հասարակության ծուլության մեջ, իսկ իշխանությունը փորձում է այդ խնդիրը լուծել՝ խթանելով ակտիվ տնտեսական վարք: Սերժ Սարգսյանն ու Նիկոլ Փաշինյանը արդյո՞ք նույն հանգամանքների կամ նույն օպերատիվ ու վիճակագրական տեղեկություններից ելնելով են եկել նմանատիպ եզրահանգումների, դժվար է ասել: Բայց որ նույն եզրահանգմանն են եկել, ցուցիչ է ոչ թե նրանց մտածողությունների միջև նմանություն գտնելու դավադրապաշտական փորձերի, այլ այն իրողության, որ իշխանությունն ու հասարակությունը տարբեր են պատկերացնում Հայաստանի զարգացման հեռանկարները: Ընդ որում՝ տարբեր, իրար հակադիր իշխանությունները՝ մի դեպքում ի դեմս Սերժ Սարգսյանի, մեկ այլ դեպքում՝ ի դեմս Նիկոլ Փաշինյանի, փաստորեն, զարգացումը տեսնում են նույն տեղում, իսկ այդ իշխանություններից մեկին մերժած, մյուսին ընտրած հասարակությունը երկու դեպքում էլ նույն պատկերացումներին է մնում:

Իշխանությունը պատկերացնում է, որ հասարակությունը պետք է շատ աշխատի ու ոչ միայն պահանջի պետությունից, այլապես չի կարող ճեղքել աղքատության շղթան: Հասարակությունն էլ սպասում է շատ կոնկրետ փոփոխությունների ու դրանց իրականացման մեջ իր մասնակցությունը չի տեսնում: Ավելի շուտ տեսնում է, բայց բացառապես սպառողի դերում: Ներկա իշխանությունների պարագայում էլ հասարակությունը կարծում է, թե իր անելիքն արդեն արել է, ու հերթը իշխանությանն է: 

Թե՛ Սերժ Սարգսյանը, թե՛ Նիկոլ Փաշինյանը ճիշտ են: Ճիշտ են ախտորոշում խնդիրը: Սակայն երկուսն էլ մոռանում են, որ իրենք ոչ թե հասարակագետ են, սոցիալական հոգեբան կամ քաղաքագետ, այլ քաղաքական գործիչ, իշխանություն: Իսկ քաղաքական գործիչն ու իշխանությունն, ի տարբերություն հասարակագետի կամ սոցիալական հոգեբանի, խնդիր ունեն ոչ միայն վերլուծել ու հասկանալ, այլև փոխել իրավիճակը: Դրանցում է նրանց տարբերությունն ու նրանց ընտրած գործի էությունը: Երկու դեպքում էլ լինելով ճիշտ՝ չկա այն մեխանիզմը, թե ինչպես, ըստ իրենց, ծույլ հասարակությունից կերտել տնտեսապես ակտիվ հասարակություն: Կշտամբանքը՝ Սերժ Սարգսյանի պարագայում, աղքատության մասին իրեն բնորոշ միտինգային հուզականությամբ և հռետորաբանությամբ հիշատակումները՝ Նիկոլ Փաշինյանի դեպքում, վստահաբար այդ մեխանիզմը չեն: Ի վերջո, իշխանություն–ժողովուրդ հարաբերությունները հոր և որդու, դաստիարակի և երեխայի հարաբերություններ չեն, որ կշտամբանքով կամ էմոցիոնալ ելույթով հնարավոր լինի խորքային խնդիրներ լուծել: Կոմպետենտ մեխանիզմի գործարկման դեպքում հասարակությունն ինքը կարձագանքի բավական ադեկվատ: Իսկ եթե մեխանիզմ չլինի ու լինի միայն կշտամբանք, ապա իշխանություն–հասարակություն անջրպետը կխորանա: Իշխանությունը կշարունակի կարծել, որ հասարակությունը ծույլ է, հասարակությունն էլ կկարծի, որ իշխանություններն են շեղվել ճշմարիտ ուղղուց ու չեն մտածում հասարակության մասին: Մի քանի անգամ մենք այս փուլն անցել ենք, վերջին անգամ այն ավարտվել է հեղափոխությամբ, նորից անցնելու ռեսուրս Հաաստանը չունի:

 

ԼԵՎՈՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ