Էվոլուցիա՞, թե դեգրադացիա. ի՞նչ է մեզ «սպառնում»

Մենք գիտենք, որ...

Էվոլյուցիան և բնական ընտրությունը պարզ բիոլոգիական տեսակներից ստեղծում են ավելի բարդ տեսակներ, և դա դինամիկ գործընթաց է:

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ:

Բազմաթիվ պարզ օրգանիզմներ հրաշալի գոյատևում են առանց էվոլ յուցիայի, օրինակ՝ մամուռը, սնկերը, խեցգետնակերպերը , շնաձկները և այլն: Նրանք հնագույն ժամանակներից մինչև հիմա ոչ մի փոփոխության չեն ենթարկվել, այսինքն, էվոլյուցիայի չեն ենթարկվել: Հաճախ էվոլ յուցիան ունենում է նաև հակառակ ընթացք՝ վերածվելով դեգրադացիայի: Օրգանիզմը շրջապատի պայմաններին հարմարվելու համար ավելի պարզ կառուցվածք է ստանում, իրականանում է հակառակ էվոլ յուցիա: Թյուր կարծիք գոյություն ունի, որ էվոլ յուցիան որոշակի նպատակ ունի, և դրա արդյունքում անպայման իրականանում են օրգանիզմների կառուցվածքի բարդացումներ: Իրականում տեսակի օրգանիզմի որևէ օրգանի նոր փոփոխությունը հանդիսանում է այդ տեսակի էվոլ յուցիայի «կողմնակի արդյունք»: Էվոլ յուցիան չունի նպատակ և պլաններ: Դա ապացուցում է այն, որ բիոսֆերայում ներկայումս ամենատարածված տեսակներն են «ամենապարզ» օրգանիզմները: Օրինակ, պարզ կառուցվածք ունեցող միկրոսկոպիկ պրոկարիոտները ամենատարածվածն են, կազմում են կենսաբազմազանության զգալի մասը և երկրագնդի ամբողջ բիոզանգվածի կեսը: 

Էվոլյուցիան երկու մեխանիզմով է ընթանում: Առաջինը բնական ընտրությունն է, այսինքն՝ այն գործընթացը, որի ընթացքում գոյատևման և վերարտադրության համար անհրաժեշտ դրական ազդեցություն ունեցող գենետիկ հատկությունները տարածվում են պոպուլացիաներում, իսկ բացասական ազդեցություն ունեցողները դառնում են ավելի քիչ։ Շրջակա միջավայրին հարմարվելը ձևավորվում է հետևանքներ ունեցող, փոքր, պատահական փոփոխությունների կուտակման և բնական ընտրության հետևանքով։ 

Երկրորդը գենետիկ դրեյֆն է, որն առաջանում է պոպուլ յացիայում կրկնվող հատկանիշների պատահական փոփոխությունը պայմանավորող գործընթացների հավանականության արդյունքում։ Չնայած դրեյֆի արդյունքում տեղի ունեցած փոփոխությունները և ընտրությունը մեկ սերնդի մոտ շատ փոքր ազդեցություն ունեն, սակայն այդ հատկությունների կուտակումը ժամանակի ընթացքում հանգեցնում է կենդանի օրգանիզմների էական փոփոխությունների։ Այս պրոցեսը ավարտվում է նոր տեսակի առաջացմամբ։ Կյանքի բիոքիմիական համախմբվածությունը ցույց է տալիս, որ բոլոր տեսակները առաջացել են միևնույն նախնական տեսակից՝ աստիճանական շեղման գործընթացի արդյունքում։

Միանգամայն պարզ է, որ էվոլ յուցիան աչքով տեսանելի չէ: Բայց, օրինակ, հակառակ էվոլ յուցիան կամ դեգրադացիան սովորաբար կարելի է տեսնել մարդկանց դեպքում: Օրինակ, պաշտոնի է գալիս գրագետ, ուժերով, կյանքով և նպատակներով լեցուն երիտասարդը: Պաշտոնավարման ընթացքում ընթանում է աննկատելի դեգրադացիա, և արդյունքում քո առջև տեսնում ես պեդանտ, դպրոցի մակարդակի գիտելիքներով, իրեն անսխալական ու փորձառու համարող, ինտրիգան չինովնիկի: Դե, իսկ հասարակությունների դեգրադացիան ամենավտանգավորն է, որ կարող է պատահել:

Կամո Խաչիկյան