Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Աշխարհում «ձուկ» հասկացություն գոյություն չունի

ЛАЙФ

Մենք գիտենք, որ...

Կան բազմաթիվ ձկներ, որոնց տեսակների անունները անվերջ կարելի է թվարկել։ Ընդ որում, կան ոսկրավոր և կռճիկավոր ձկներ, բուսակեր, ամենակեր կամ գիշատիչ ձկներ, քաղցրահամ ջրերի և օվկիանոսային ձկներ և այլն։ Մի խոսքով, ձկները կենդանիների թագավորության բազմանդամ մի խումբ են կազմում։

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ։

Պարզվում է, որ «ձուկ» հասկացությունը, որպես այդպիսին, կարելի է արտաբերել հավանաբար միայն խոհարարական տեսակետից։ Ըստ «Օքսֆորդի ստորջրյա աշխարհի հանրագիտարանի», ինչքան էլ դա անհավանական թվա, բայց այնպիսի հասկացություն, ինչպիսին «ձուկ»–ն է, աշխարհում գոյություն չունի։ Այդ հասկացությունը ուղղակի հարմար տերմին է, որով նկարագրում են ջրային այն ողնաշարավորին, որը ո՛չ կաթնասուն է, ո՛չ կրիա է և ո՛չ էլ այլ տեսակի կենդանի է։ Ամբողջ կյանքը ծախսելով կենդանիներին ուսումնասիրելու վրա՝ հայտնի կենդանաբան Ստիվեն Ջեյ Գուլդը (1941–2002) ևս եկել է նույն եզրակացությանը։ Ըստ նրա, «ձուկ» (անգլերեն fish) տերմինը օգտագործվում է բացարձակապես տարբեր կենդանիների դասերի՝ կռճիկավորների (շնաձուկ և այլն), ոսկրավորների (պիրանիա, իշխան, ծովաձիուկ և այլն) և անողնաշարավոր կամ անծնոտավորների (միքսինա, մինոգա և այլն) նկատմամբ։ Բանն այն է, որ կենսաբանական դասակարգումը սահմանվում է որպես «օրգանիզմների դասավորում հիերարխիկ խմբերով, որտեղ իրար մոտ գտնվող հիերարխիկ խմբերը միավորվում են ավելի մեծ խմբերի մեջ։ Խումբը սահմանվում է որպես նմանատիպ հատկանիշներ ունեցող օրգանիզմների համակարգ»։ Ընդ որում, կենսաբանական դասակարգումը հիմնված է ամենամոտ ընդհանուր նախնուց ունեցած ընդհանուր ծագման վրա, իսկ «ձկներ» համարվող խմբի տարբեր անդամներ ընդհանուր նախնուց ճյուղավորվել են շատ վաղ, այնպես որ, օրինակ, կարմրախայտ ձուկը ծագումնաբանությամբ ավելի մոտ է մարդուն, քան, ասենք, նույն միքսինա ձկանը։ Ըստ կենսաբանական դասակարգման, մի մեծ խումբ են կազմում կենդանիները (լատիներեն՝ Animalia, Metazoa), որը ավանդաբար (սկսած Արիստոտել ից) առանձնացվող կատեգորիա է և ներկայումս ունի թագավորության աստիճան։ Կենդանիների դասական հատկանիշներն են՝ հետերոտրոֆ լինելը (սնվում են պատրաստի օրգանական միացություններով) և ակտիվ տեղաշարժվելու ունակությունը։ Երբեմն կենդանիներ ասելով՝ հասկանում են բոլոր կենդանի օրգանիզմները։ Կենդանիները բաժանվում են մի քանի խմբերի՝ ողնաշարավորներ (կաթնասուններ, թռչուններ, ձկներ, սողուններ, երկկենցաղներ), փափկամարմիններ, հոդվածոտանիներ, օղակավոր որդեր, մեդուզաներ, սպունգներ։ Բոլոր կենդանիները, բացառությամբ սպունգների, ունեն միանման կառուցվածք՝ մկաններ, ներքին օրգաններ (մարսողական, շնչառական և այլն), ուղեղ, աչքեր, ականջներ, քիթ, բերան, ոտքեր, ձեռքեր, ոսկորներ և այլն։ Կենդանիների օրգանիզմին հատուկ են նաև օրգանների և մարմնի այլ մասերի միացությունները։ Ի տարբերություն այլ կենդանի օրգանիզմների, կենդանիները բազմանում են սեռական ճանապարհով։ Պալեոնթոլոգները համարում են, որ կենդանիները առաջացել են մոտ մեկ միլիարդ տարի առաջ՝ Տոնիան աշխարհագրական ժամանակաշրջանում։ Գտնված բրածոներում գույություն ունեն 5 միլիմետրանոց բարդ օրգանիզմների միացություններ, որոնք և կարող են լինել ներկայիս կենդանիների նախնիները։ «Կենդանիներ» թագավորության «ձկներ» տեսակի առանձնահատկությունը նրանց ջրում ազատ տեղաշարժվելու և ապրելու կարողությունն է։ Միլիոնավոր տարիների ընթացքում դեռ պրիմիտիվ կենդանիների մոտ ձևավորվել է գլուխ, պոչ և լողակներ։ Եթե համարենք, որ ձկներին կարելի է միավորել մեկ խմբում միայն նրանց ջրում ապրելու հատկության շնորհիվ, ապա կարելի է նույն հաջողությամբ չղջիկին և, ասենք, ճնճղուկին դասել նույն խմբում, չնայած չղջիկը կաթնասուն է, իսկ ճնճղուկը՝ թռչուն։ Ստացվում է, որ կենսաբան –էվոլյուցիոների համար ձուկը, որպես այդպիսին, կարող է լինել ընդամենը որպես ճաշացուցակի մաս և ոչ թե գիտական սահմանում։

Ի դեպ, սա դեռ լավ է, քան եղել է առաջ։ Մինչև 16–րդ դարը «ձուկ» էին համարում նաև փոկերին, կետերին, կոկորդիլոսներին և անգամ գետաձիերին։ Անգամ հիմա շարունակում են ձուկ կոչել ծովաստղերին, կաղամարներին, խեցգետիններին, ոստրեներին և մեդուզաներին, չնայած, ըստ ցանկացած գիտական սահմանման, սրանք բոլորովին էլ ողնաշարավոր կենդանիներ չեն։ Անհասկանալի է նաև այն հարցը, թե ինչ տեսակի մեջ կարելի է դասել ջրահարսներին. պարզ չէ՝ սրանք ձո՞ւկ են, թե, մարդ։ Գիտությունը դեռ անելիքներ ունի։

 

Կամո Խաչիկյան

Ucom и Impact Hub Yerevan подвели итоги третьего этапа программы по развитию зелёного предпринимательстваIDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природе