Ուշա­ցած, բայց կա­րև­որ այց Իրան

Երեկ պաշտոնական այցով Իրան է մեկնել վարչապետ Փաշինյանը: Այս պաշտոնական այցը, որի շրջանակներում նախատեսվում են բարձր մակարդակով հանդիպումներ, ինչ-որ առումով կարելի է համարել ուշացած: Իշխանափոխությունից հետո Իրանի հետ բարձր մակարդակով հարաբերություններում շարժ չէր նկատվում: Բանը նույնիսկ հասավ նրան, որ պաշտոնական Թեհրանը սկսեց ուղղակի և միջնորդավորված ակնարկել հանդիպման կարևորության մասին: 

Հանդիպումը տեղի է ունենում Իրանի ներսում և դրսում տիրող բավական հետաքրքրական քաղաքական իրավիճակում: Թրամփի կողմից Իրանի դեմ նոր պատժամիջոցների կիրարկումն ու Օբամայի օրոք կնքված համաձայնագրի չեղարկումը նոր իրավիճակ են ստեղծել տարածաշրջանում: Վերջերս էլ Իրանում էր Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադը: Իսկ օրերս էլ հրաժարականի դիմում էր ներկայացրել Իրանի արտգործնախարար Ջավադ Զարիֆը, սակայն նախագահ Ռուհանին չէր ընդունել հրաժարականը: 

Ասել է թե, մի կողմից Արևմուտքի հետ հարաբերություններում նոր լարվածությունը, մյուս կողմից Սիրիայի չմարող հրաբուխն իր տարածաշրջանային ընդգրկունությամբ, մեկ այլ կողմից էլ ներքին վերնախավային վերադասավորումների հնարավորությունը Իրանում և Իրանի շուրջ ստեղծում են հետաքրքրական վիճակ: Մեծ հաշվով, սակայն, վերը թվարկվածը արտառոց չէ: Իրավիճակը հանդարտ չի եղել ո՛չ տարածաշրջանում, ո՛չ էլ Իրանում բավական երկար ժամանակ: Իրանն էլ արդեն սովորել է ապրել այս իրավիճակում:

Արտառոց է միայն Հայաստանի հանգամանքը: Ավելի ճիշտ՝ Հայաստանի նոր իշխանությունների՝ իրանական կողմի հետ հարաբերությունների բովանդակությունը: Ասել, որ Հայաստանն ունի իրանական կողմի հետ հարաբերությունների տրամաբանությունը բեկելու հնարավորություն, իրատեսական չի լինի: Մյուս կողմից էլ, սակայն, Մոսկվայի հետ հարաբերությունների փորձը ցույց տվեց, որ արտաքին քաղաքական վեկտորը չփոխելու մասին հայտարարությունները բավարար չեն հարաբերությունները ինքնին եղած մակարդակի վրա պահելու համար: Էլ չենք խոսում հարաբերությունների զարգացման մասին:

Հայաստանն, իհարկե, տարածաշրջանում որոշումների կայացման առումով մեծ դերակատար չէ, բայց, այնուամենայնիվ, դերակատար է: Հայաստանին հաջողվել է, չլինելով խոշոր խաղացող, դառնալ հավասարակշռված արտաքին քաղաքականության օրինակ Իրանի և Արևմուտքի լարված հարաբերությունների խաչմերուկում: Սակայն մի կողմից ձգձգվող այցը Իրան իր հետ բերել է որոշակի նոր հարցեր, որոնք ճշգրտելու կարիք կա, մեկ այլ կողմից էլ Հայաստանում տեղի ունեցած իշխանափոխությունը ենթադրում է, որ որոշակի տրամադրություններ փոխվել են նաև Հայաստանի շուրջ: Տրամաբանական է, որ մեզ հետ անմիջապես առնչվող պետությունները, մասնավորապես գերտերությունները փորձելու են, այսպես ասած, ստուգել Հայաստանի նոր ղեկավարության համառությունն ու պնդությունը: Փորձելու են՝ մի կողմից տեսնելու, թե արդյոք կարելի է ստանալ ավելին, թե ոչ, մեկ այլ կողմից էլ փորձելու են համոզվել, որ բեկումնային փոփոխություններ արտաքին քաղաքական վեկտորի առումով չկան: 

Եթե չհաշվենք Հայկ Կոնջորյանի անհաջող ձևակերպումը, ապա միակ սև բիծը Իրանի հետ հարաբերություններում այցի ձգձգումն է, որը վերջապես տեղի ունեցավ: Գուցե ձգձգվելու պատճառները խիստ տեխնիկական էին, բայց այս ընթացքում ձևավորվել է որոշակի անվստահության պատ, որը, հուսանք, իրանյան այցի ընթացքում կքանդվի: 

 

ԼԵՎՈՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ