Ար­ցա­խի ինք­նո­րոշ­ման իրա­վուն­քի քա­ղա­քա­կան ճա­նաչ­ման հետ Ադր­բե­ջա­նը ցան­կա­ցած պա­րա­գա­յում պետք է հաշ­վի նստի

Արցախի խնդրի շուրջ ներկայիս իրավիճակը, ձևավորված մթնոլորտը բազմազան հայտարարություններով ու մի քանի մեսիջներով է առանձնանում: Խոսելով առկա մթնոլորտի մասին՝ քաղաքագետ Ալեն Ղևոնդյանը նախ ընդգծում է Ադրբեջանի ղեկավարների հետ ոչ ֆորմալ հանդիպումների փաստի մասին:

«Այդ հանդիպումները բնորոշվել են որպես ուղղակի տրամադրությունների ճշգրտման իրավիճակներ, արցախյան կոնֆլիկտի ծագումնաբանության վերաբերյալ մտքերի փոխանակումներ, ծանոթանալու հնարավորություններ և այլն: Իհարկե, բնորոշումների մեջ կա նաև հստակություն և հիմնավորվածություն»,մեզ հետ զրույցում ասաց քաղաքագետը:

Վերոնշյալը նա կապեց այն հանգամանքի հետ, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նոր դեմք է և, հետևաբար, բոլոր կողմերը պետք է հասկանան, թե ում հետ են բանակցություններ վարելու:

«Մյուս կողմից՝ կան նախարարների ֆորմատով տարբեր հանդիպումներ, եղել են նաև հանդիպումներ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների միջնորդների հետ, որոնք այց են կատարել տարածաշրջան: Վերջերս էլ նրանք Հայաստանում էին: Այսինքն, պետք է հասկանալ, ճշգրտել Արցախյան կոնֆլիկտի շուրջ լուծման հնարավորությունների այն միջավայրը, որն այս ընթացքում է ձևավորվել»,-նշեց մեր զրուցակիցը՝ այդ առումով մատնանշելով հրապարակային դիվանագիտության հարթակի ձևավորման մասին:

«Այսինքն, երբ կողմերը տարբեր ֆորմատներում տարբեր ձևակերպումներով հույս են հայտնում, որ գործընթացն ինչ-որ մի կետից կշարժվի: Խոսքն այս պարագայում Ադրբեջանի մասին է, որն առաջ է քաշում «ուժն է, որ որոշելու է խնդրի լուծումը» դիրքորոշումը: Մենք ունենք այսպիսի բազմազան հայտարարությունների միջավայր և ունենք պաշտոնական Երևանի այն սկզբունքային դիրքորոշումը, ըստ որի՝ մենք հակված ենք խաղաղ կարգավորման: Ունենք նաև ՀՀ պաշտպանության նախարարի հարցազրույցի կոնտեքստ, որտեղ նշվում է, որ ռազմական գործողությունների մեկնարկի կամ դրա հնարավորության պարագայում Հայաստանը պաշտպանողական ռազմավարությունից զերծ է մնալու կամ կտրուկ անցում է կատարելու նախահարձակ ռազմավարության: Սա նույնպես մեսիջ է: Այսպիսի բազմազանության ներքո ենթադրություններ կամ վերլուծություններ անելը ոչ պրոֆեսիոնալ կլինի, բայց պետք է հասկանալ, որ, իհարկե, գալու է այն հանգրվանը, երբ կողմերի ներկայացուցիչները հանդիպելու են միգուցե ամենաբարձր ֆորմատով՝ նախագահների մակարդակով»,-նշեց Ա. Ղևոնդյանը՝ հավելելով, որ այստեղ արդեն հիմնական հարցը կապված է հայկական կողմի առաջ քաշած թեզի հետ:

«Նոր իշխանությունների ձեռամբ հայկական կողմն առաջ է քաշել նոր թեզ: Այն է՝ Հայաստանը չի ներկայացնելու Արցախը, և Արցախն ինքը պետք է իրեն ներկայացնի: Ենթադրում եմ, որ այն բանակցությունները, որոնք տարվում են հիմա, ոչ ֆորմալ, ստվերային բանակցություններ են: Դրանք կան այսօր գուցեև երկրորդ էշելոնների չինովնիկների մասնակցությամբ, և դրանք հավանաբար նախապատրաստելու են երկրների ղեկավարների հանդիպում: Բայց այստեղ հարց է առաջանում՝ Հայաստանը որքանո՞վ ունակ կգտնվի պահպանել, հիմնավորել ու համոզել իր՝ նշված դիրքորոշումը: Ավելին՝ որքանո՞վ կկարողանա միջնորդներին և Ադրբեջանի ղեկավարությանը համոզել, հիմնավորել, որ լիազորված և իրավասու չէ ներկայացնել Արցախի ժողովրդին, որովհետև Արցախն ունի սեփական իշխանությունը, և Արցախի քաղաքացիները չեն ընտրել Փաշինյանին՝ որպես իրենց երկրի ղեկավար»,-ասաց նա՝ հավելելով, որ այս նոր թեզերի կոնտեքստում բավականին բարդ է որևէ դիտարկումներ անելը:

«Բայց այս ամենի համատեքստում մեկ դիտարկում պետք է անել՝ կապված մեդիա դաշտում Արցախյան թեմայի շահարկման ամենատարբեր դրսևորումների հետ: Այդ դրսևորումներն իրենց մեջ տարբեր շերտեր ունեն: Առաջինը ընդդիմադիր քաղաքական մշակույթի դրսևորման դաշտն է: Այսինքն՝ գործող իշխանություններին ընդդիմադիր հանդիսացող ուժերը, անհատներն ու շրջանակները պարտվողական ռազմավարության հնարավորության առումով ինչ-որ մեղադրանքներ են ներկայացնում:

Բացի այդ, տարբեր երրորդ երկրներ իրենց տեղեկատվական հարթակն են օգտագործում՝ հայաստանյան գործընթացների վրա ճնշում գործադրելու համար: Առաջ են քաշվում «Հայաստանը պարտվողական ռազմավարություն կրող է» և նմանատիպ այլ թեզեր: Բայց պետք է հասկանալ, որ դրանք ընդամենը պիտակային բնորոշումներ են, և իրենց ներսում ունեն կոնկրետ հետևողական, աշխարհաքաղաքական և քաղաքական շահեր, որովհետև քանի դեռ չունենք պաշտոնական բանակցային գործընթաց, դատողություններ անել ու խոսել գործընթացի այս կամ այն ընթացքի մասին, կարծում եմ, հեռանկարային չէ: Մյուս կողմից՝ այստեղ կա նաև իշխանությունների թերացումը: Իշխանությունները համարժեք չեն արձագանքում մեդիա դիտարկումներին ու տարբեր տիպի հայտարարություններին՝ կապված այնպիսի կենսական հարցերի հետ, որոնց մեջ առանցքայիններից մեկը Արցախն է: Մեդիա դաշտում նրանք տեղեկատվական վակուումի վիճակներ են թողնում: Դրա հետևանքով այդ վակուումի մեջ ամեն տեսակ ինֆորմացիա է լցվում, այդ թվում՝ հակապետական, հակաիշխանական և այլն»,-ասաց նա՝ ընդգծելով, որ դրա հետևանքով սկսվում են նոր գործընթացներ, առաջանում են նոր ռիսկեր, որոնց «տակից» դուրս գալը ոչ միշտ է հնարավոր լինում:

Ինչ վերաբերում է «ժողովուրդներին խաղաղության պատրաստելու» հարցադրմանը, Ա. Ղևոնդյանը նշեց, որ այդ թեզն առաջին անգամ չէ, որ մտնում է բանակցային հայտարարությունների օրակարգ:

«Իսկ ինչո՞ւ է հիմա սուր արձագանք ստանում: Պատճառը նախ այն է, որ ներկայիս իշխանություններն Արցախի թեմայով պատշաճ չափով դիսկուրսի մեջ չեն մտնում և փակագծեր չեն բացում: Երկրորդ հանգամանքն այն է, որ Արցախյան բանակցությունների մասում՝ գոնե հռչակագրային իմաստով, փոխվել է իշխանության քաղաքականության մոդելը: Եվ շատերը կարծում են, որ հավանաբար փորձի պակասը ինչ-որ մի հանգրվանում մեզ համար կարող է խնդրահարույց լինել»,-նշեց մեր զրուցակիցը:

Քաղաքագետը հավելեց՝ թե ինչպիսին կլինի իրավիճակը, քաղաքական զարգացումները ցույց կտան, իսկ տրամադրությունների թեստավորում, իհարկե, միշտ տեղի է ունենում: 

«Այդուհանդերձ, կարծում եմ, որ այս փուլում թե՛ մեր, թե՛ Ադրբեջանի հասարակությունները որևէ ֆորմատով պատրաստ չեն  խնդրի կարգավորման փոխզիջումային ինչոր մոդելի: Եվ դա շատ տրամաբանական է, որովհետև Ադրբեջանի հասարակությունը տարիներ շարունակ ատելության ու հակահայկականության քարոզի թիրախ է հանդիսացել և, հետևաբար, այդ համատեքստում չեն կարող փոխզիջում գաղափարը որևէ ձևով ընկալել: Մյուս կողմից՝ մեզանում տրանսֆորմացվել են կոնֆլիկտի ընկալման պարտվող-հաղթողի թեզերը, հիմա արմատականության ու ինքնապաշտպանության թեզերն այդ մասով սրվել են, և մենք նույնպես պատրաստ չենք: Այդուհանդերձ, ի վերջո, պետք է հասկանալ, որ գալու է ինչ-որ մի հանգրվան, երբ երկու կողմի համար էլ ինչոր լուծումներ ցավոտ են ընկալվելու: Այստեղ կարևորն այն է, որ խնդիրը ուղղակիորեն կախված է լինելու Արցախի ինքնորոշման իրավունքի քաղաքական ճանաչման հետ և որ դրա հետ Ադրբեջանը ցանկացած պարագայում պետք է հաշվի նստի»,-եզրափակեց քաղաքագետը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ